Ondanks de recente positieve geluiden over bestanden in Oost-Oekraïne ziet het er niet naar uit dat de situatie in Oekraïne snel verbetert.

Aangekondigde wapenstilstanden in Oost-Oekraïne zijn de laatste maanden stelselmatig geschonden, zegt Sijbren de Jong van The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS).

Begin december verklaarden president Petro Porosjenko en vertegenwoordigers van de rebellen dat er een akkoord was bereikt over een staakt-het-vuren bij het vliegveld van Donetsk en een bestand bij de grens met Loehansk.

Op lange termijn hebben die bestanden volgens De Jong weinig kans van slagen. Meteen na de bekendmaking van een bestand bij het vliegveld meldde het leger al dat pro-Russische separatisten militairen hadden aangevallen. Op 18 januari kwamen bij hevige gevechten zeker 23 mensen om. Meer dan 150 mensen raakten gewond. 

Ook de rebellen leken kort na de aankondiging al weinig vertrouwen te hebben in het akkoord. "Dit is de 65e keer dat we het eens worden. Ik sluit niet uit dat er een 66e keer komt", sprak rebellenleider Andrei Purgin. Wel hebben beide partijen in het conflict eind december gevangenen uitgeleverd. 

'Bevroren conflict'

Het meest aannemelijk is volgens De Jong dat er de komende maanden sprake blijft van een "bevroren conflict". Dat betekent dat het leger van Oekraïne geen voet aan de grond krijgt in de door de rebellen gecontroleerde gebieden. De separatisten, gesteund door Rusland, boeken ook geen grote militaire successen.

Rusland houdt op die manier een buffer met het richting NAVO-lidmaatschap bewegende Oekraïne: de grotendeels door de rebellen gecontroleerde regio's Donetsk en Loehansk grenzen voor honderden kilometers aan Rusland. De Russische president Vladimir Poetin heeft er baat bij dat Kiev geen controle kan uitoefenen op de oostelijke gebieden. 

“Rusland wordt wel steeds zwakker. Wat er met de roebel is gebeurd, is echt ongelooflijk.”

Opmars

Onder president Petro Porosjenko, aangesteld in juni van dit jaar, leek het Oekraïense leger bezig aan een opmars. In juli moesten de separatisten in de regio's Donetsk en Loehansk bijvoorbeeld nog verschillende dorpen en steden, waaronder strijdtoneel Slavjansk, opgeven. Even leek het verzet gebroken.

Maar de separatisten trokken massaal naar de grotere steden en wisten zich met een impuls van Russische wapens en strijders in een kort tijdsbestek weer in de kijker te spelen als serieuze tegenstander voor het Oekraïense leger. Donetsk en Loehansk werden onneembare rebellenbolwerken.

Porosjenko beloofde de opstandige regio's in september meer autonomie. Hij stelde snel met wetgeving te komen die de oostelijke regio's meer rechten zou moeten geven. Na bloedige gevechten om het vliegveld van Donetsk en door de separatisten georganiseerde verkiezingen is de retoriek van Porosjenko iets scherper geworden. "We zijn voorbereid op een scenario van algehele oorlog", stelde Porosjenko in november.

De Oekraïense president lijkt echter wel te hebben ingezien dat hij het vechtend niet wint van de separatisten, de facto het Russische leger. Op militaire steun van de internationale gemeenschap hoeft Oekraïne - geen NAVO-lidstaat - bovendien nog altijd niet te rekenen. "En de zogeheten 'non-lethal-steun' van de internationale gemeenschap heeft geen effect op de militaire stootkracht van Kiev", aldus De Jong.

Rusland

Volgens De Jong heeft Rusland nog genoeg geld om het bevroren conflict in stand te houden en Oost-Oekraïne te bevoorraden. Maar, zo stelt De Jong, "Rusland wordt wel steeds zwakker. Wat er met de roebel is gebeurd, is echt ongelooflijk".

Met de populariteit van Poetin in Rusland zit het volgens De Jong nog steeds goed, al kan dat veranderen als de economische malaise lang aanhoudt. De westerse sancties en dalende olieprijzen treffen de Russische economie hard: Rusland waarschuwde op 2 december voor een aanstaande recessie. 

Schimmig

Poetins rol in het conflict blijft ondertussen schimmig. Nog altijd steunt Rusland de separatisten in Oost-Oekraïne niet alleen met wapens en ander materieel, maar ook met strijders.

De Oekraïense legerleider Aleksandr Rozmaznin stelde deze week op basis van een 'onderschept rapport' te kunnen concluderen dat er 32.000 Russische troepen in Oekraïne tegen het Oekraïense leger vechten. Russische tanks zijn al vaak in Oekraïne gefotografeerd. De Britse ambassade in Kiev tweette recentelijk nog afbeeldingen van Russische tanks in Oekraïne met een uitleg over hoe deze tanks te herkennen zijn.  

Rusland ontkent nog altijd stellig een partij te zijn in het conflict. Poetin wees het Westen en Kiev in zijn grote jaarlijkse toespraak opnieuw aan als de aanstichter van de problematiek in Oost-Oekraïne, vanwege de "staatsgreep" in februari waarbij de pro-Russische president Viktor Janoekovitsj werd verdreven.

Onderhandelingen in het Wit-Russische Minsk hebben naast een gevangenenruil vooralsnog weinig te weeg gebracht. 

Chronologie van de gebeurtenissen in Oekraïne l Dossier Oekraïne

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend