Terwijl bij de PvdA de onrust toeneemt en de partij na twee jaar regeringsverantwoordelijkheid electoraal gedecimeerd is, blijft de sfeer bij de coalitiegenoot VVD ogenschijnlijk gemoedelijk.

In aanloop naar het VVD-congres eind deze maand rijst de vraag: Is er echt geen oproer bij de liberalen? Er lijkt toch ook wel aanleiding voor geweest?

Toen het kabinet eind 2012 van start ging, dreigde de VVD nog ten onder te gaan door een kapitale fout van de liberale onderhandelaars. De nivelleringswens van de PvdA zou worden ingevuld door de ziektekostenpremie inkomensafhankelijk te maken.

Dat ging de normaal zo nuchtere liberalen te ver. Een oproer brak uit en uiteindelijk zwichtte de partijtop. De inkomensafhankelijke zorgpremie ging van tafel, de nivellering werd via de belastingen geregeld en als boete werden honderden miljoenen uit het voor de VVD belangrijke budget voor infrastructuur overgeheveld naar de sociale agenda.

In de twee jaar die volgden moesten zowel VVD als PvdA af en toe slikken, maar vooral de PvdA lijdt hieronder. Inmiddels zijn al vier Kamerleden vertrokken na onvrede over de PvdA-koers.

Hoon kreeg partijleider Diederik Samsom over zich heen toen hij een congresuitspraak over de strafbaarstelling illegaliteit naast zich neer legde, en afgelopen maanden lijken vooral de ingrepen in de sociale zekerheid en de zorg voor de PvdA-achterban zichtbaar te worden.

Pijn bij de liberalen

Terwijl er toch ook bij de liberalen pijn zit. Met name de lastenverhogingen zouden VVD'ers een doorn in het oog moeten zijn. En de afspraken over windmolens en banenplannen zijn voor de liberalen een gruwel, maar worden door VVD-minister Henk Kamp (Economische Zaken) hartstochtelijk verdedigd.

Ook het quotum om werkgevers te dwingen arbeidsgehandicapten aan te nemen en de bezuinigingen op Defensie, zijn zaken waar de liberalen later niet aan herinnerd willen worden.

Verder moet staatssecretaris Fred Teeven (Justitie) op asielterrein vooral PvdA-beleid uitvoeren, gezien het kinderpardon en het schrappen van de gezinsdetentie. Daar kwam later ook nog bij dat de strafbaarstelling van illegaliteit voor de PvdA niet te slikken bleek en dus weer van tafel moest. Geen liberaal ligt er wakker om.

Een van de grootste aanjagers van het verzet tegen de inkomensafhankelijke zorgpremie was Hans Schoones, namens de VVD in Schijndel. Inmiddels heeft hij de VVD gedesillusioneerd de rug toegekeerd en zijn lidmaatschapskaart verscheurd.

"Het beleid is kil en hardvochtig en maar op één ding gericht: geld", aldus Schoones. "En veel mensen hebben niet in de gaten wat er speelt. Huurverhogingen voor grote groepen mensen, eigenwoningbezitters die elk jaar hun aftrek zien krimpen. Ik werk bij de politie en sta al vier jaar op de nullijn."

“Er wordt overal geklaagd. Ik vraag me af hoe ver het door kan gaan.”
Hans Schoones

Schoones gaat nog even door met zijn opsomming: het pleidooi om de AOW-leeftijd verder te verhogen naar 72 jaar, de overheveling van de zorg naar de gemeenten, het verhogen van belastingen. "Je ziet het probleem in alle gelederen. Er wordt overal geklaagd. Ik vraag me af hoe ver het kan doorgaan", aldus Schoones.

"Je kan alles weglachen, zoals Zijlstra en Rutte, maar daar red je het echt niet mee. Ik verwacht op 19 maart een verkiezingsnederlaag waar ze van zullen schrikken. De rapen zijn gaar. Zeker nu de PvdA op z'n gat ligt zullen ze de zomer niet halen."

Algemene teneur

Toch lijkt de opvatting van Schoones niet exemplarisch voor de algemene teneur binnen de liberale partij. "Er leeft het gevoel dat het kabinet hervormt", constateert columnist en VVD'er Derk Jan Eppink. 

"Er worden noodzakelijke maatregelen genomen om de economie gezond te maken. Door de verhoging van de pensioenleeftijd, hervormingen in de zorg, verscherping van uitkeringen. Onder gegeven omstandigheden is dat niet zo slecht."

Dat de PvdA wel enorm te lijden heeft onder het kabinetsbeleid valt volgens hem te verklaren uit de concurrentie op links. "Op de sociale zekerheid en het asielbeleid wordt de PvdA zwaar beconcurreerd door SP en D66. Daar is dan ook sprake van veel electoraal verkeer."

“De stabiliteit van het kabinet mondt uit in stilstand.”
Tom Leijte (JOVD)

Wordt er dan helemaal niet gemopperd binnen de VVD? De jonge liberalen sputteren nog wel wat tegen. "De stabiliteit van het kabinet mondt uit in stilstand", vindt JOVD-voorzitter Tom Leijte, die de eigen liberalen verwijt dat ze niet doorpakken met de hervorming van het belastingstelsel.

"Het op orde brengen van het huishoudboekje wordt terzijde geschoven om de EU-naheffing van 642 miljoen te kunnen betalen, maar de herziening van het belastingstelsel wordt juist uitgesteld omdat er nu geen dekking voor zou zijn", stelt hij.

Volgens hem kan er geld vrijgemaakt worden door extra te hervormen op de sociale zekerheid. Op het congres op 29 november willen de JOVD'ers afdwingen dat het kabinet de naheffing pas betaalt als hier extra bezuinigen tegenover staan.

Geen boze geluiden

Andere zorgpremieoproervoorlopers van weleer, zoals Cecile Franssen (VVD Tilburg), Rene van Diessen (VVD-burgemeester Dongen) en Gert-Jan Oplaat (oud-Kamerlid) beschouwen het huidige kabinetsbeleid op zijn negatiefst als "wisselend".

"Soms denk ik: ja, er mag wel een tandje bij", aldus Franssen nu, die vindt dat het kabinet meer moet inzetten op innovatie.

Oplaat: "Natuurlijk is er weleens iemand ontevreden, met name over belastingen. Maar dat krijg je met die koppen in De Telegraaf", stelt hij. "De VVD haalt genoeg binnen. Ik spreek regelmatig mensen en hoor geen boze of opstandige geluiden."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend