Met steun van Rusland in de rug, blijft Assad oorlogsmisdaden plegen

Volgens de Verenigde Naties (VN) zijn sinds het uitbreken van de burgeroorlog in Syrië ongeveer 200.000 mensen gedood. President Bashar al-Assad pleegt nog dagelijks oorlogsmisdaden, maar Rusland blijft bondgenoot Syrië steunen.

NU.nl sprak met Lama Fakih, de Syrië-onderzoeker van Human Rights Watch, tijdens haar bezoek aan Amsterdam over de huidige situatie in Syrië en de schimmige rol van Rusland. 

Fakih ziet dat de opmars van Islamitische Staat (IS) de aandacht afleidt van de burgeroorlog die al sinds maart 2011 woedt in Syrië.

De internationale gemeenschap richt zich op de bestrijding van IS, terwijl volgens Fakih ook de druk op Rusland en Assad zou moeten worden vergroot om de misdaden die het regime begaat te stoppen. 

Mede vanwege de opmars van IS zal Rusland volgens Fakih niet snel zijn veto in de Veiligheidsraad intrekken. In oktober bevestigde de Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, nog dat Rusland wapens blijft leveren aan het regime van Assad. 

Een oplossing voor het bloedige conflict lijkt 3,5 jaar na het begin van de burgeroorlog ver weg.

Assad zei deze week bereid te zijn een VN-voorstel voor een tijdelijk staakt-het-vuren in Aleppo te overwegen. Is dat een stap in de goede richting?

"Het probleem met het staakt-het-vuren dat nu wordt besproken, is dat de regering van Assad gewoon door blijft gaan met haar illegale praktijken. Zelfs als er officieel een wapenstilstand van kracht is, gaat de regering door met het belegeren en uithongeren van de stad."

"We hebben het de Syrische regering de afgelopen jaren al veel vaker zien doen. De regering van Assad houdt zich nooit aan de afspraken binnen een bestand. Assad zei in het verleden bijvoorbeeld dat jongens van 16 een belegerde stad mochten verlaten, maar vervolgens werden sommige jongens toch opgepakt."

Toch is een staakt-het-vuren wellicht beter dan géén staakt-het-vuren?

"Het staakt-het-vuren is niets waard, omdat er geen partij is die de afspraken controleert. Er is geen partij die de regering tot de orde kan roepen als afspraken worden geschonden. De Syrische regering dwingt de bevolking tot overgave terwijl het tegelijkertijd spreekt over een wapenstilstand."

"Er moet een bepaald orgaan zijn, bijvoorbeeld de Veiligheidsraad, dat actie kan ondernemen als er afspraken worden geschonden, maar zo’n orgaan hebben we nu niet. Er zijn geen consequenties voor wandaden en er is geen druk op de regering. Hoe kunnen we ooit praten over een bestand in een dergelijke dynamiek?"

Dilemma

Fakih benadrukt dat het dilemma voor de internationale gemeenschap sinds het begin van de oorlog nog altijd hetzelfde is: Rusland verlamt de werking van de Veiligheidsraad met zijn veto.

"En ik denk dat we in Syrië hebben kunnen zien hoe een verlamming van de Veiligheidsraad ervoor kan zorgen dat ernstige mensenrechtenschendingen, begaan door verschillende partijen in Syrië, gewoon doorgaan. De rol van Rusland moet veranderen."

Dat Rusland haar rol verandert, is helaas niet waarschijnlijk. Ziet u een oplossing?

"Met de huidige dynamiek in Syrië niet, nee. Rusland blijft wapens leveren aan het Syrische regime, en met die wapens worden nog dagelijks oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid gepleegd."

"De Veiligheidsraad moet een wapenembargo uitvaardigen tegen de Syrische regering en andere partijen die op structurele wijze misdaden tegen de menselijkheid plegen. Andere landen moeten daarnaast actie ondernemen om de Russen te ontraden wapens te blijven verkopen aan de Syrische regering." 

"Wij als Human Rights Watch blijven ondertussen proberen om de aandacht terug te leiden naar de burgeroorlog in Syrië en de burgerbevolking die dagelijks onder misstanden lijdt."

Zit Assad momenteel steviger in het zadel dan ooit?

"De Syrische regering heeft zeker militaire successen geboekt in het afgelopen half jaar. Maar de centrale werking van de macht is verzwakt. Er is sprake van een machtsfragmentatie. Men denkt dat de centrale regering de macht heeft over het grootste deel van Syrië waar de burgerbevolking leeft, maar in werkelijkheid heeft Assad de controle over een groot gebied verloren."

"Om je een voorbeeld te geven van de machtsfragmentatie die is ontstaan: In Damascus mocht ik met toestemming van de centrale regering een sjiitisch heiligdom bezoeken, maar bij aankomst bleek het heiligdom bewaakt te worden door strijders van Hezbollah [politieke partij in Libanon en militante sjiitische beweging, red.]. Ik moest van hen om toestemming vragen bij het kantoor van Hezbollah in Beiroet. Een dergelijke gang van zaken maak ik regelmatig mee."

Zijn de Syriërs die u spreekt over het algemeen tevreden met de luchtaanvallen van de internationale coalitie?

"Nee, integendeel. De meeste Syriërs zijn ontzettend gefrustreerd door de luchtaanvallen. Veel Syriërs hebben het gevoel dat het Westen alleen geeft om de eigen veiligheid, niet om de veiligheid van burgers in brede zin. Ze denken bovendien dat het Westen opkomt voor religieuze minderheden, maar niet voor de meerderheid van soennieten in Syrië. Ze voelen zich in de steek gelaten."

"Het feit dat de luchtaanvallen niet gepaard gaan met enig aantoonbaar beleid om de misstanden die de Syrische regering begaat te bestraffen, maakt het erg moeilijk voor de Syriërs met wie ik sprak om de luchtaanvallen te steunen."

Lama Fakih is de hoofdonderzoeker van Human Rights Watch in Syrië en Libanon. Ze woont in Beiroet en bezoekt Syrië regelmatig. Heel af en toe krijgt ze een visum van de Syrische overheid om haar werk te doen, maar vaker komt ze Syrië binnen via grensgebieden die worden gecontroleerd door de oppositie. Of ze laat zich het land in smokkelen. 

Lees ook: Reportage: Grieks vakantieparadijs voor Syriërs toegangspoort EU

En: Het gejubel om missie chemische wapens stemt me treurig

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie