Het begint met een briefje, precies 25 jaar geleden, dat vlak voor een persconferentie onder de neus van DDR-topfunctionaris Günter Schabowski wordt geschoven.

De bijeenkomst gaat over de uitreisbeperkingen voor DDR-burgers richting het Westen. Deze zouden versoepeld worden, maar zeker niet opgeheven.

Schabowski, gehaast en onvoorbereid, krijgt op weg naar de perszaal nog snel een briefje toegestopt met daarop de details over de nieuwe regels. 

“Voor zover ik weet... vanaf nu.”
Günter Schabowski, DDR-topfunctionaris in 1989

De vraag die achteraf als historisch mag worden beschouwd, wordt aan het einde van de persconferentie gesteld door een Italiaanse journalist:

"Kan men nu zonder reispas reizen?" Vertwijfeld kijkt Schabowski op zijn briefje en concludeert verbaasd dat dat zo is. "En vanaf wanneer?" is de logische vervolgvraag. "Voor zover ik weet... vanaf nu..." is het allesbeslissende antwoord. 

Achteraf gezien was het helemaal niet de bedoeling dat de grenzen direct open zouden gaan, maar door de aanwezigheid van Westerse cameraploegen en journalisten kon dat niet meer worden teruggedraaid.

Direct na de persconferentie beklimmen tienduizenden mensen de gehate muur om eindelijk 'de andere kant' te kunnen bekijken. Oost-Berlijners drommen samen bij de controleposten, waar ze opeens niet meer worden tegengehouden in hun gang naar het Westen. 

De val van de Berlijnse muur is op 9 november 1989 een feit waarmee ook de val van het communisme wordt ingeluid.

Ossi of Wessi

Nu, 25 jaar later, is er geen sprake meer van een scheiding tussen Oost- en West-Berlijn. Er is inmiddels een generatie Duitsers volwassen geworden die zich überhaupt geen muur en een onverenigd Duitsland kan voorstellen.

Deze twintigers beleven dit weekend, waarin de hoofdstad vol staat met geplande festiviteiten om 25 jaar 'Mauerfall' te vieren, totaal anders dan de mensen die vóór die historische datum van 09-11-1989 geboren zijn. 

Felix is 21 jaar, geboren en getogen in Berlijn en zit in een café in het oostelijke deel van de stad. Met het thema van de vereniging heeft hij, zoals hij zelf zegt, "bizar weinig". "Oudere mensen vragen mij nog wel eens of ik Ossi of Wessi ben, maar dan antwoord ik altijd dat ik Berlijner ben."

"Ik heb daar echt nul van meegekregen. Ik heb natuurlijk de beelden gezien en ik ken de geschiedenis, maar voor mij persoonlijk heeft het geen rol gespeeld."

Zijn broer Christopher was vijf toen de muur viel en sluit zich daarbij aan. "Ik ben geboren in West-Berlijn en woon nu in Oost-Berlijn; voor mij is het allemaal hetzelfde."

Zij versus wij 

Professor Klaus Schroeder van de Freie Universität in Berlijn is gespecialiseerd in de vereniging van Duitsland en ziet anno 2014 nog wél verschillen tussen Oost en West.

"Met name bij de generaties die de muur bewust hebben meegemaakt, is er nog een onderscheid tussen de twee stadsdelen. Dat zit 'm vooral in de mentaliteit: er is nog altijd een 'zij' versus 'wij'." 

Uit onderzoek van Schroeder en zijn collega's is gebleken dat 70 tot 90 procent van de Berlijners nog altijd een verschil zegt te zien tussen Oost en West.

"Maar dat is vooral psychologisch", voegt hij toe. "Vroeger was het verschil misschien nog in kleding te zien, maar tegenwoordig loopt iemand uit Friedrichshain (Oost) er net zo hip bij als iemand uit Kreuzberg of Charlottenburg (West)." 

Voetbalwedstrijd 

Terug naar de broers. Want is er dan helemaal geen verschil meer te ontdekken? Ja toch, ze kunnen zich nog wel een voetbalwedstrijd herinneren:  Kaiserslautern, een club uit het Westen speelde tegen Hertha, uit het Oosten.

"Toen de spelers van Hertha het veld op kwamen, begon er naast ons een oude man heel hard 'Hup Oost-Duitsland!' te roepen", vertelt Felix. "En toen Kaiserlautern opkwam, schreeuwde hij 'Scheisse Wessi's!'".

En dan zijn er nog de grappen over en weer. "Ik weet nog dat mijn opa altijd grappen maakte over de Ossi's", vertelt Christopher.

"'Wat is het verschil tussen een wit overhemd en een Ossi?', vroeg hij dan. 'Met een wit overhemd kun je je overal vertonen.' "Maar daar blijft het volgens de broers wel bij: zij kennen vooral een Berlijn zonder muur. "Dat hoef ik niet te vieren." 

Identificatie 

Professor Schroeder erkent dat de dag van hereniging voor jonge Duitsers anders ligt. "Voor hen speelt het thema geen rol meer. Ze kunnen het zich simpelweg niet voorstellen."

Dat probleem heeft Felix ook: "Ik kan me totaal niet identificeren met de hele gebeurtenis. Het is niet voor te stellen dat Berlijn simpelweg in twee delen opgedeeld is: zo'n situatie staat zó ver weg van mijn wereld." 

Dat de geschiedenis van de Berlijnse muur en de val ervan ver afstaat van de generatie die ná 1989 geboren is, merken ze ook bij Berlin on Bike: een tourorganisatie die dagelijks zo'n vierhonderd scholieren rond Berlijn leidt. De muur hoort daar natuurlijk ook bij.

"Ik probeer ze altijd persoonlijk te betrekken in het verhaal, anders werkt het niet", vertelt gids Matthias Wiedemann. 

"Dan daag ik ze uit om na te denken over de mogelijkheid dat ze met vrienden in Oost-Berlijn een biertje gaan drinken en dat ze op de terugweg naar huis, in het Westen, opeens op een muur van prikkeldraad stuiten en niet verder kunnen. Wat doe je dan? Dan krijg je ze wel stil. Maar zodra ik met historische feiten en data ga gooien, zijn ze weg."

Niet eens een vrije dag

Of het erg is dat de datum voor de jongere generatie weinig meer betekent? Daar zijn de meningen over verdeeld. Felix vindt het goed dat er vooruit wordt gekeken. "Natuurlijk moet iedereen zich realiseren dat het 25 jaar geleden allemaal anders was, maar voor mij is het niet meer dan een feestdag." 

Philipp, 23 jaar, voegt zich later bij het gesprek en denkt er hetzelfde over. "Ik kan me er weinig bij voorstellen. Sommige mensen hebben vrienden die ze twintig jaar niet gezien hebben door de muur. Voor hen is de datum extra bijzonder maar voor mij geldt dat niet."

"En we zijn niet eens vrij, want de negende valt op een zondag", voegt Felix er enigszins verontwaardigd aan toe. 

Burgemeester 

“Wat mij betreft is Berlijn gewoon af.”
Burgemeester Klaus Wowereit

De huidige burgemeester van Berlijn, Klaus Wowereit, ziet dat anders. Bij een discussieavond over het thema georganiseerd door de Berliner Morgenpost, gaat hij in op de relatie tussen Duitse jongeren en de muur. Hij erkent dat er weinig historisch besef is bij de generatie die ná '89 geboren is, maar wil dit graag veranderen.

"Het gemeenschapsgevoel is heel belangrijk", vindt hij. "Er zijn jongeren die totaal geen kennis hebben. Maar juist deze generatie moet weten wat er gedaan werd en waarom. Alleen dan begrijpen ze het belang van de huidige democratie waarin ze leven."

Het onderwijs zou hier volgens Schroeder een sleutelrol in kunnen spelen. "Ik erken dat er een probleem is in het huidige systeem. De geschiedenis van Duitsland ná 1945 is op veel scholen niet aanwezig genoeg. Dat kan anders." 

Of er onder toekomstige generaties dan een groter historisch besef ontstaat, is de vraag. Maar als het aan Wowereit ligt, wordt er over 25 jaar gewoon opnieuw een groot feest gevierd. "Al gaat het dan misschien niet meer over Oost versus West. "Wat mij betreft is Berlijn op dat gebied gewoon af", besluit hij.

Lees ook: Nederland profiteerde van de val van de Muur l Alles over de herdenking

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend