Zijn eerste week als minister van Buitenlandse Zaken heeft Bert Koenders (PvdA) er al opzitten. 

En waar politiek Den Haag in het weekje reces de hectiek van het Binnenhof ontvluchtte, stroomden de persberichten over de activiteiten van de opvolger van Frans Timmermans afgelopen week binnen.

Nee, Koenders is niet van plan een onzichtbare minister van Buitenlandse Zaken te worden. Dat kan ook niet, want hem staat nog een hoop te wachten.

"Het stokje is nu aan mij. Dat is een grote verantwoordelijkheid en ook niet een eenvoudige klus", zei hij vorige week vrijdag toen hij door de koning werd beëdigd.

Zijn prioriteiten liggen bij "de internationale conflicten waar Nederland bij betrokken is", zei hij. En dat zijn er nogal wat.

MH17

Allereerst de crash met vlucht MH17 waarbij alle inzittenden, onder wie 196 Nederlanders, omkwamen.

De ramp met de Boeing zette de Oekraïense burgeroorlog noodgedwongen bovenaan de agenda van het kabinet.

Hoewel er steeds meer gemor klinkt uit de oppositie over de voortgang van de repatriëring en het strafrechtelijk onderzoek naar de toedracht en de daders.

De coalitiepartijen VVD en PvdA blokkeerden maandag een verzoek van CDA en D66 om een hoorzitting over satellietbeelden die zouden aantonen dat MH17 door een BUK-raket is neergeschoten.

Hoe graag het CDA en D66 die beelden echter ook willen zien, ook van Koenders zullen ze die niet krijgen. Het ligt namelijk niet in de lijn der verwachting dat Koenders een radicaal andere houding dan Timmermans zal aannemen.

Ook Koenders zal erop hameren dat Nederland de leidende rol heeft in het onderzoek, waardoor voorzichtigheid geboden is en alle uitlatingen van het kabinet op een weegschaaltje gelegd moeten worden.

Islamitische Staat (IS)

En dan die andere brandhaard; het jihadistenleger van de Islamitische Staat (IS) dat dood en verderf zaait in Syrië en Irak.

Samen met minister Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie) heeft Koenders' voorganger alle zeilen moeten bijzetten om kritische fracties in de Kamer ervan te overtuigen dat de Nederlandse straaljagers (nog) geen bommen op Syrië moeten gooien.

Ondanks de Koerdische protesten in Nederland, lijkt geen Kamerlid zijn vingers meer te willen branden aan Kobani, waar de Koerden een wekenlange strijd voeren met IS.

Omdat de Amerikanen en de Arabische bondgenoten vanuit de lucht doen wat zij kunnen, is het sturen van grondtroepen eigenlijk de enige manier om enig gewicht in de schaal te leggen in de strijd om de Syrische grensstad. En er is geen fractie in de Kamer die aan dat hoofdstuk wil beginnen.

Pas wanneer er duidelijkheid is over een volkenrechtelijk mandaat voor ingrijpen in Syrië, kan Koenders Nederlandse ondersteuning aanbieden bij de internationale coalitie.

Gaza

De brandhaard die Gaza heet is er een waar ook Koenders niet aan zal ontkomen. De oorlog met Israël leidde in Nederland tot felle protesten.

Koenders zal de wederopbouw van Gaza nauwgezet volgen en handelen naar de wens van de Kamer, dat er een einde moet komen aan de vicieuze cirkel van bombardementen, donaties en wederopbouw van de Palestijnse gebieden.

Er zal met belangstelling gekeken worden welke houding Koenders zal innemen in dit conflict.

In 2008 verweet hij Israël namelijk de Gazanen collectief te straffen, wat zou impliceren dat de Joodse staat het oorlogsrecht zou overtreden. 

Hij is niet de eerste PvdA'er die zich kritisch opstelt in de richting van Israël. Zijn voorganger Timmermans liet zich in het verleden als Kamerlid meermaals kritisch uit over Israël.

Maar eenmaal minister geworden, matigde Timmermans zijn toon. Dat zal Koenders ook doen. Kritisch waar nodig, maar hij zal zich beseffen dat hij in een coalitie met de VVD altijd zal vertellen dat Israël het recht heeft zichzelf te verdedigen.

Verandering

Kunnen we met de wisseling van de wacht ingrijpende verandering in beleid verwachten?

Nee, dat niet. Als relatief kleine speler op het politieke wereldtoneel waar Nederland vooral in NAVO-verband opereert, mogen we verwachten dat Koenders vooral het ingezette beleid zal voortzetten.

Waar Koenders vooral het verschil kan maken is de toon. Van een minister van Buitenlandse Zaken hoeft de Kamer geen papiermolen aan wetten te verwachten. Van hem wordt visie en gezag verwacht, in een tijd waarin internationale conflicten zo duidelijk hun weerslag hebben in de Nederlandse samenleving.

Koenders heeft daar in ieder geval de juiste papieren en het netwerk voor. Jarenlang is hij samen met Timmermans de buitenlandspecialist van de PvdA-fractie en in 2007 wordt hij minister van Ontwikkelingssamenwerking.

Wanneer het kabinet Balkenende IV in 2010 valt over de verlenging van de Afghanistan-missie, verlaat Koenders het Binnenhof en gaat hij aan de slag bij de Verenigde Naties waar hij met zijn passie Afrika aan de slag gaat. In 2013 krijgt hij de leiding over de vredesmissie in Mali waar ook Nederland aan deelneemt.

Eigenwijs

Aan ervaring dus geen gebrek. Koenders weet waar hij het over heeft, en dat weet hij ook. Hem wordt dan ook verweten pedant en ijdel uit de hoek te kunnen komen. Zijn engagement en imago als wereldverbeteraar maken hem eigenwijs.

De overeenkomsten met Timmermans zijn dan ook snel gemaakt. De kracht van deze mannen is tegelijk hun valkuil.

We zagen dat eerder bij Timmermans, die aan het eind van zijn bewindsperiode zijn nederige excuses moest aanbieden aan de nabestaanden van de vliegramp MH17, nadat hij bij het televisieprogramma Pauw in al zijn bevlogenheid uitlatingen deed over mondkapjes die gevonden waren.

Wat dat betreft is er geen beter moment om Timmermans op te volgen.

“Koenders is langer dan Timmermans, en hij heeft meer haar”
premier Rutte

MH17, IS en Gaza zijn dossiers waar Koenders zijn visie zal moeten presenteren. Wat hij van de vredesmissie in Mali vindt, weten we al. Speciale aandacht voor het Afrikaanse continent, zijn passie, zal hij blijven houden.

Interessant is ook om te zien hoe Koenders de vernieuwde missie naar Afghanistan zal gaan verdedigen. In 2010 was de verlenging van de missie nog de reden voor Koenders en de PvdA om uit het kabinet te stappen.

Het kabinetsbeleid voor de internationale crises staat dus al in de steigers. Met Koenders krijgt de Kamer opnieuw een bevlogen en geëngageerde PvdA-minister van Buitenlandse Zaken die ook eigenwijs zal zijn. Een logische opvolger van Timmermans, noemde Mark Rutte het.

Zijn er dan geen verschillen tussen Koenders en Timmermans? Ja, "Koenders is een stuk langer en heeft meer haar", aldus de premier.

Koenders beëdigd als minister BuZa

Beoogd minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders arriveert op paleis Noordeinde voor de beëdiging door Koning Willem-Alexander. Koenders is voorzien als opvolger van minister Frans Timmermans, de Nederlandse kandidaat voor de nieuwe Europese Commissie. © ANP
nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders (L) wordt beëdiging door Koning Willem-Alexander (R) op paleis Noordeinde. Koenders is de opvolger van Frans Timmermans die een topfunctie in de nieuwe Europese Commissie krijgt. © ANP
nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders (L) wordt beëdiging door Koning Willem-Alexander (R) op paleis Noordeinde. Koenders is de opvolger van Frans Timmermans die een topfunctie in de nieuwe Europese Commissie krijgt. © ANP
De nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders (L) wordt beëdiging door Koning Willem-Alexander (R) op paleis Noordeinde. Koenders is de opvolger van Frans Timmermans die een topfunctie in de nieuwe Europese Commissie krijgt. © ANP
De nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders vertrekt van paleis Noordeinde na zijn beëdiging door Koning Willem-Alexander. Koenders is de opvolger van Frans Timmermans die een topfunctie in de nieuwe Europese Commissie krijgt. © ANP
Frans Timmermans (R) draagt op het ministerie zijn taken over aan Bert Koenders. PvdA-er Koenders volgt zijn partijgenoot Timmermans op al minister van Buitenlandse Zaken. © ANP
Frans Timmermans (R) draagt op het ministerie zijn taken over aan Bert Koenders. PvdA-er Koenders volgt zijn partijgenoot Timmermans op al minister van Buitenlandse Zaken. © AFP
Beoogd minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders vertrekt bij het ministerie van Algemene Zaken na een gesprek met premier Mark Rutte. Het betreft het gebruikelijke gesprek met een kandidaat-bewindspersoon. Koenders is voorzien als opvolger van minister Frans Timmermans, de Nederlandse kandidaat voor de nieuwe Europese Commissie. © ANP
Beoogd minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders vertrekt bij het ministerie van Algemene Zaken na een gesprek met premier Mark Rutte. Het betreft het gebruikelijke gesprek met een kandidaat-bewindspersoon. Koenders is voorzien als opvolger van minister Frans Timmermans, de Nederlandse kandidaat voor de nieuwe Europese Commissie. © ANP
Beoogd minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders staat de pers te woord bij zijn aankomst bij het ministerie van Algemene Zaken voor een gesprek met premier Mark Rutte. © ANP
Beoogd minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders arriveert bij het ministerie van Algemene Zaken voor een gesprek met premier Mark Rutte. Het betreft het gebruikelijke gesprek met een kandidaat-bewindspersoon © ANP
Beoogd minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders arriveert bij het ministerie van Algemene Zaken voor een gesprek met premier Mark Rutte. Het betreft het gebruikelijke gesprek met een kandidaat-bewindspersoon. Koenders is voorzien als opvolger van minister Frans Timmermans, de Nederlandse kandidaat voor de nieuwe Europese Commissie. © ANP
Beoogd minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders staat de pers te woord bij zijn aankomst bij het ministerie van Algemene Zaken voor een gesprek met premier Mark Rutte. © ANP

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend