Uitslag stresstest moet onderling vertrouwen banken herstellen

Zondag komt de bankenunie weer een stap dichterbij. Dan worden de uitkomsten bekendgemaakt van het uitgebreide balansonderzoek en de stresstest onder de 128 grootste banken in de eurozone.

Met de resultaten kan antwoord worden gegeven op de vraag: hoe staat de financiële markt er na de crisis echt voor?

Die crisis leerde ons in ieder geval één ding: nationale overheden, en daarmee de belastingbetaler, mogen niet meer opdraaien voor falende banken. De bankenunie moet deze 'dodelijke omhelzing' doorbreken. 

Er zijn drie pijlers: er komt Europees toezicht op banken, een afwikkelingsmechanisme moet het omvallen van banken begeleiden en tot slot wordt spaargeld tot 100.000 euro veiliggesteld door het Europees depositogarantiestelsel.

Nu zijn nationale toezichthouders, zoals De Nederlandsche Bank (DNB), nog verantwoordelijk voor dit eerste punt, maar vanaf 4 november waakt de Europese Centrale Bank (ECB) over de grootste banken. Voor Europese banken die niet meer gebonden zijn aan landsgrenzen is gezamenlijk Europees toezicht handiger, is de overtuiging van de toezichthouders. 

Maar de crisis leerde ons ook iets anders: bankbalansen kunnen ondoorzichtig zijn en vol staan met risicovolle producten. Onzekerheid die de ECB niet wil bij aanvang van de toezichtklus. Daarom werd vorig jaar gestart met een minutieus balansonderzoek (de Asset Quality Review, of AQR) naar de leningenportefeuille.

Daaropvolgend worden alle banken onderworpen aan een stresstest om de weerbaarheid bij economisch sombere tijden te meten. De uitkomst van zowel het onderzoek als de stresstest worden aankomende zondag om 12.00 uur bekendgemaakt.

Pluim

Het is de strengste en omvangrijkste doorlichting van banken ooit. "We kijken regel voor regel het kredietboek door of de economische waarden van de banken kloppen", zei Klaas Knot, president van DNB, bij de aankondiging in oktober vorig jaar. 

Een behoorlijke klus, aangezien bij iedere instelling gemiddeld 1.250 leningen tegen het licht zijn gehouden; in totaal ruim 160.000. 

De operatie kan op veel lof rekenen van Sylvester Eijffinger, hoogleraar economie aan de Universiteit Tilburg. "De ECB verdient een pluim voor hoe ze dit hebben aangepakt", zegt hij.

Het wordt volgens Eijffinger, nu de uitkomst in zicht is, steeds duidelijker hoe de centrale bank te werk is gegaan. "Er is gedurende het proces steeds gecommuniceerd en onderhandeld tussen de nationale toezichthouders en de ECB."

Banken hebben al dan niet in overleg met de ECB het afgelopen jaar kapitaal aangetrokken of er zijn onderdelen verkocht om de test te kunnen doorstaan. 

Dilemma

De ECB zit ook met een dilemma, want als alle 128 banken voor de test slagen is dat ongeloofwaardig. Maar de helft laten zakken zorgt weer voor veel paniek. De stresstest in 2011 stelde niet veel voor, omdat de problemen bij Spaanse en Cypriotische banken helemaal niet aan het licht kwamen.

Eerder deze week bracht een Spaans persbureau naar buiten dat minstens elf banken zouden zijn gezakt voor de stresstest. Het zou gaan om drie Griekse banken, drie Italiaanse, twee uit Oostenrijk en een uit Cyprus, België en Portugal. Persbureau Bloomberg meldde vrijdag dat 25 banken zakken voor de stresstest.

Als elf banken in de buurt komt van de werkelijke uitslag, dan is dat geloofwaardig, vindt Eijffinger. "Er is ongetwijfeld een compromis bedacht. Als alle banken slagen is dat namelijk buitengewoon vreemd. Je moet een balans weten te vinden tussen wat haalbaar is en wat realistisch." 

De hoogleraar zou niet verrast opkijken als onder de gezakte banken het Portugese Banco Espirito Santo (BES) en het Italiaanse Banca Monte dei Paschi di Siena, ook wel bekend als de oudste bank ter wereld, zitten. BES heeft inmiddels faillissement aangevraagd.

Verbeteringen

Deze week hebben gesprekken plaatsgevonden tussen de geteste banken en de ECB. Banken die zijn gezakt voor de stresstest krijgen vanaf zondag twee weken de tijd om met een plan te komen waarin staat hoe zij hun kapitaalpositie willen verbeteren.

Daarna krijgen banken die op basis van de stresstest of het balansonderzoek geld tekort komen, zes maanden de tijd om orde op zaken te stellen. Instellingen die alleen bij het zwaarste scenario van de stresstest niet slagen, krijgen negen maanden om hun gaten te dichten.

Noodfonds

De kans dat er door banken aanspraak gemaakt moet worden op Europees belastinggeld is nog niet helemaal verdwenen. Momenteel zijn de nationale overheden nog verantwoordelijk voor hun banken als die onvoldoende kapitaal hebben omdat de tweede pijler, het afwikkelingsmechanisme, pas in 2015 intreedt.

Met name Griekse financiële instellingen staan er niet al te florissant voor en de Griekse overheid is niet bij machte om met miljarden over de brug te komen. In dat geval kan een beroep worden gedaan op het Europese noodfonds ESM. "Dat is niet via de koninklijke weg", zegt Eijffinger. "Het ESM is bedoeld om overheden in nood te helpen, maar dat geld kan ook worden gebruikt voor banken." 

Mocht het ESM als redmiddel van stal worden gehaald, zal het bedrag hieruit beperkt zijn, denkt Eijffinger. "Ik denk dat het wel meevalt hoeveel er uiteindelijk uit het noodfonds moet worden gehaald. Als banken er niet in slagen om kapitaal op te halen, wordt zo'n instelling afgewikkeld of opgedeeld in een zogenoemde 'bad bank' en een gezond gedeelte."

Nederland

Voor de Nederlandse banken wordt niet gevreesd zondag. De zeven die onderzocht worden zijn: ING, Rabobank, ABN Amro, SNS Bank, Nederlandse Waterschapsbank, Bank Nederlandse Gemeenten en de Nederlandse dochter van Royal Bank of Scotland.

Minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën) en DNB lieten afgelopen zomer al weten zich geen zorgen te maken over de financiële gesteldheid van deze banken. Ook Eijffinger ziet de uitslag wat dat betreft met vertrouwen tegemoet.

"De Nederlandse banken zijn goed gekapitaliseerd. Het enige risico zijn de hypotheken die op de balansen staan, daar zitten veel tophypotheken bij en vaak is het geleende bedrag hoger dan de waarde van het huis. Tegelijkertijd is de betalingsdiscipline van Nederlanders hoog."

Vertrouwen

Uiteindelijke draait deze operatie om vertrouwen, want zonder vertrouwen geen economische groei. Tijdens de crisis durfden banken elkaar nauwelijks geld te lenen en stalden ze dit massaal bij de ECB, een doodsteek voor het financiële systeem.

Dit was voor de ECB reden om de depositorente in stappen te verlagen tot een percentage van -0,2. Banken ontvangen depositorente wanneer ze geld voor een korte periode bij de ECB stallen en betalen sinds afgelopen zomer een 'boete' als ze geld in bewaring geven bij de centrale bank.

Eijffinger: "De twijfel die bestaat tussen banken zal met de invoering van de bankenunie langzaam wegebben. Dat duurt lang want je weet: vertrouwen komt te voet en gaat te paard."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Gerelateerde artikelen

NUshop

Tip de redactie