Het debat dat tegenstanders van Zwarte Piet vorig jaar aanzwengelden, is dit najaar ook doorgedrongen tot kinderboeken waarin Sint en Piet optreden.

Bij  Sjoerd Kuyper gaat Zwarte Piet niet meer als de knecht van Sinterklaas door het leven en zwart hoeft hij ook niet meer te zijn. De vrienden van Sinterklaas heet zijn nieuwe boek, met pieten in alle kleuren van de regenboog.

''Het is een eigenlijk een boek dat vooruit loopt op de ontwikkeling", zegt Kuyper, schrijver van meer dan veertig kinderboeken. ''Want dat die Zwarte Piet verdwijnt is duidelijk. Het is echt niet meer van deze tijd, het valt onder het kopje racisme, dat moeten we dus bestrijden."

De discussie die vorig jaar weer losbarste rond het dommige, gedienstige zwarte hulpje van de witte Sinterklaas laait weer op nu de pepernoten weer in de winkel liggen en Sinterklaas zich opmaakt voor zijn reis naar Nederland.

Aan uitgevers, schrijvers en illustratoren van Sinterklaasboeken is de ophef zeker niet voorbijgegaan. Afgelopen week verscheen al Alleen maar stoute kinderen van Robert Vuijsje, naar analogie met zijn debuutroman Alleen maar nette mensen.

In dit boek proberen een wit en een bruin jongetje alle kleuren schmink uit als ze zich willen verkleden als Zwarte Piet.

Historisch Zwarte Piet

1976: Zwarte Piet zit gehurkt en roept door de open haard naar Sinterklaas. © Hollandse Hoogte
1976: Zwarte Piet schenkt koffie voor Sinterklaas in, Nederland. © Hollandse Hoogte
1967: Een zwarte Sinterklaas en een witte Zwarte Piet. © Hollandse Hoogte
1956: Zwarte Piet deelt snoepgoed uit tijdens de intocht van Sinterklaas, Amsterdam. © Hollandse Hoogte
1954: In Naarden is de optocht van Sinterklaas per olifant. Rechts van de olifant loopt Zwarte Piet, links een man met tulband. Langs de kant staan ouders en kinderen toe te kijken. © Hollandse Hoogte
1952: Huilend kindje op schoot bij Zwarte Piet. © Hollandse Hoogte
1951: Sinterklaasviering in Ameland. Kinderen zijn gekleed in allerlei soorten kledij. Een is zwarte Piet en heeft een roe in de hand. © Hollandse Hoogte
1949: Sinterklaas en Zwarte Piet met kinderen in een huiskamer in Haarlem. Het jongetje rechts in korte broek is zanger Boudewijn de Groot. © Hollandse Hoogte
1948: Sinterklaasfeest in Stadsschouwburg, Zwarte Piet draagt huilend kind op de arm. © Hollandse Hoogte
1938: De Sint en Zwarte Piet lopen door een straat in Volendam met waslijnen boven hen. Een stoet kinderen loopt met hen mee, Piet houdt de hand vast van een jongen. © Hollandse Hoogte
1934: Een breed lachende Zwarte Piet met een kist van een likeurstokerij het binnenplein van het oude Stadhuis van Amsterdam. © Hollandse Hoogte
1934: Sinterklaas met vier Zwarte Pieten voor het Paleis op de Dam in Amsterdam.
1934: Zwarte Piet, met roede in de hand, praat met een angstig kijkende kleuter. © Hollandse Hoogte

Expressie

Maar in de illustraties van Heleen Brulot spelen twee Zwarte Pieten op de achtergrond toch een geheel eigen rol, los van de tekst van Vuijsje. Brulot is ervan overtuigd dat Zwarte Piet al lang geen racistische achtergrond meer heeft. 

Ze heeft er dan ook geen enkele moeite mee het knechtje van Sinterklaas te tekenen. ''Er is toch niets mis met een knecht, we kunnen niet allemaal baas zijn.’’

Ze tekende voor het boek zelfs een dak vol Zwarte Pieten, of liever: Grijze Pieten, want op zwart zijn illustratoren niet zo dol. ''Een zwart gezicht is moeilijk expressie mee te geven", zegt Brulot.

Haar collega Harmen van Straaten kan haar alleen maar gelijk geven. Hij maakte eerder Het grote Sinterklaas versjes en verhalenboek, vol met Zwarte Pieten.

Voor het nieuwe boek van Sjoerd Kuyper tekende hij de gekleurde 'vrienden van Sinterklaas'. ''Dat was best wel leuk om te doen. Een Zwarte Piet is toch een zwarte vlek op papier. Gekleurd ziet er veel vrolijker uit."

Leuk kinderfeest

Tot de discussie losbarstte had Van Straaten er niet zo bij stil gestaan dat er mensen zijn die aanstoot nemen aan Zwarte Piet. Hij blijft achter zijn eerdere boek staan, maar denkt niet dat hij weer een boek met alleen maar donkere assistenten van de Sint zal maken.

Van het feest wil hij sowieso niet af. ''Dat is een leuk kinderfeest, dat moeten we zo houden, maar we kunnen het een beetje bijsturen wat betreft zwart en wit."

Op dezelfde dag dat het boek van Vuijsje verscheen, lag ook Sinterklaasje, kom maar binnen in de winkel, een boek dat bij de aankondiging de tongen al losmaakte.

In de verzameling aangepaste Sinterklaasliedjes is Piet niet langer een knecht en ook andere woorden die als discriminerend kunnen worden ervaren zijn geschrapt.

Snelle Piet

Bij uitgeverij Gottmer wilden ze met de eigen liedjesverzameling Snelle Piet ging uit fietsen niet zover gaan, zegt Jet Huigsloot van Gottmer. De 'letter van banket' mocht gewoon blijven en de roe ook.

''We willen vooral uitstralen dat Sinterklaas een feest voor iedereen is, een traditioneel feest dat we gewoon kunnen blijven vieren." 

Maar ook in deze bundel, samengesteld door Mathilde Santing en componist Thijs Borsten, is de verhouding tussen baas en knecht niet meer terug te vinden.  En de illustraties van Geertje Aalders zijn redelijk abstract, van kleur is in de pieten maar weinig terug te vinden.

Hoe het de komende jaren nu verder moet met de goedheiligman in de kinderboeken die ieder jaar zullen verschijnen zolang de Sint hier voet aan wal zet?

In een gesprek met zijn uitgever kwam Sjoerd Kuyper tot de conclusie dat de discussie toch een keertje afgelopen moest zijn. ''In plaats van 'schande, schande’ te roepen, wilden we er wat tegenover stellen. Toen ben ik naar huis gegaan en heb ik dit boek geschreven."

Net als in de twee liederenboeken met aangepaste teksten is ook in De vrienden van Sinterklaas de rol van knecht verdwenen. Zoals de titel al zegt: Piet is een vriend van de Sint geworden. ''Hij wordt gewoon geholpen door mama's en papa's die zich voor de gelegenheid vrolijk hebben uitgedost."

Onwrikbaar geloof

Dat de kinderen hun ouders dan gewoon kunnen herkennen, kan volgens Kuyper geen kwaad. ''Het geloof in Sinterklaas is onwrikbaar. Die komt uit Spanje en brengt cadeautjes."

Maar een nieuwe rol voor Piet vormt volgens hem geen enkel probleem. ''Hoe lang geloven kinderen in Sinterklaas? Binnen vier jaar heb je een nieuwe traditie.’’

In zijn boek loopt hij daar op vooruit, want het jongetje dat tot zijn teleurstelling niet met zijn vader naar de feestelijke intocht kon omdat vader een Piet wordt, ziet zijn vader tot zijn grote vreugde op de stoomboot staan, naast de Sint. ''Daarmee is het feest nog mooier dan het geweest is.’’

Zwarte Piet mag in de wereld van de kinderboeken niet meer de vanzelfsprekende figuur zijn die hij jaren is geweest, er zijn kinderboekenschrijvers die niet zo zitten te wachten op het debat dat nu woedt.

Cabaretier Herman Finkers bijvoorbeeld, van wie volgende maand het sprookje Sinterklaas en de arme kindertjes verschijnt. In zijn boek gaat het niet om de discussie, maar Finkers wil er wel wat over kwijt. ''Tja, al die onenigheid over Zwarte Piet. Ik weet niet wat het is, maar ik weet wel wat het níet is. Het is niet de bedoeling."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Geef feedback op het weekendkatern van NU.nl