Waarom de VN-klimaattop nauwelijks iets oplevert

De afgelopen week stond in het teken van het klimaat. Op uitnodiging van secretaris-generaal van de Verenigde Naties (VN), Ban Ki-moon, verzamelden wereldleiders zich in New York. Concrete uitkomsten leverde de top niet op en daar zijn goede redenen voor.

Voorafgaand aan de VN-klimaattop waren er wereldwijd protesten tegen klimaatverandering. In New York gingen naar schatting zo'n 300.000 mensen de straat op. Ze organiseerden de grootste protestmars ooit gehouden tegen klimaatverandering, waarin onder anderen Ban Ki-moon en de Franse minister van Milieu meeliepen.

Ook in andere wereldsteden werden marsen tegen klimaatverandering gehouden. In onder meer Londen, Sydney en Parijs gingen nog eens ongeveer 300.000 mensen de straat op.

Het wordt daarmee steeds duidelijker dat klimaatverandering leeft onder de bevolking. Maar de mensen die hoopten dat het klimaat ook leeft onder wereldleiders en dat er uit de klimaattop in New York nieuwe akkoorden of wereld veranderende besluiten zouden komen, werden teleurgesteld.

Acteur Leonardo DiCaprio sprak de aanwezige wereldleiders toe in zijn nieuwe rol als vredesambassadeur van de VN en veel landen gaven updates over hun inspanningen voor het klimaat, maar veel nieuws was er verder niet te melden.

Bekijk hier de speech van Leonardo DiCaprio:

Ban Ki-moon

Dat lijkt gek wanneer zoveel landen bijeenkomen om te praten over het klimaat. Maar dat is het niet. De VN-top van deze week duurde namelijk welgeteld één dag en viel niet in de gebruikelijke vergadercyclus over het klimaat.

Ban Ki Moon had de bijeenkomst zelf georganiseerd om het onderwerp een beetje uit het slop te trekken. Echte acties, als ze er al komen, zijn normaal gesproken afkomstig van officiële klimaattoppen als die van Kyoto in 1997.

Toch waren de ogen van de wereld wel op de klimaattop in New York gericht. "En de top was ergens ook wel van belang", zegt Louise van Schaik, Clingendael-expert op het gebied van onderhandelingen en klimaat. "Ban Ki-moon heeft het onderwerp klimaatverandering met deze top uit het slop getrokken en op de agenda gezet."

Maar dat betekent niet dat de top daarmee ook automatisch een succes was. Buiten economische invloeden zoals de bereidheid van internationale bedrijven en steden om mee te werken, zuchten de klimaatonderhandelingen ook onder politieke druk.

Bekijk hier de speech van Ban Ki-moon:

Politiek gevoelig

Dat ondervond hoogleraar milieu-economie Royer Gerlagh al eens aan den lijve. Hij werkte mee aan de totstandkoming van een van de zogeheten AR5-rapporten van het IPCC, het onderzoeksbureau voor klimaat van de VN.

Het IPCC doet zelf geen onderzoeken, maar brengt bestaande onderzoeken in werkgroepen van wetenschappers in kaart en evalueert daarmee de klimaatverandering voor de VN. 

In april van dit jaar werden de bevindingen van de werkgroep van Gerlagh besproken in Berlijn in een vergadering tussen delegaties van landen en de wetenschappers. Daar werd besloten om een deel van de uitkomsten van de werkgroep waarin Gerlagh plaatsnam, te schrappen.

Ze kwamen daarmee niet terecht in de samenvattingen van officiële rapporten die bij de klimaatonderhandelingen gebruikt worden. Het gaat daarbij bijvoorbeeld over het aandeel van uitstoot van opkomende economieën. "De onderdelen van het rapport werden onder druk van die landen zorgvuldig weggelobbyd, omdat ze te politiek gevoelig zouden zijn", zegt Gerlagh.

Complex

Dat laat volgens Gerlagh zien dat het klimaat over veel meer gaat. "Het is mijns inziens niet zo dat bijvoorbeeld China helemaal niets wil doen aan klimaatverandering. Maar voor hen is het belangrijk dat er voor de schuldvraag en verantwoordelijkheid van klimaatverandering, wel naar andere landen gewezen wordt. Op basis daarvan wordt namelijk veelal besloten wat landen in de toekomst moeten gaan ondernemen om te voorkomen dat er nog meer schade aangericht wordt aan het klimaat."

Van Schaik noemt deze gang van zaken herkenbaar. Volgens haar speelt politiek nou eenmaal een hoofdrol bij de klimaatonderhandelingen.

"Een probleem bij de klimaatverandering is dat landen afspraken moeten maken, maar een heleboel landen hebben geen zin om zich vast te leggen. Klimaatonderhandelingen slaagden in de jaren 90 nog wel. De VS en Europa waren toen de grootste vervuilers en lagen redelijk op een lijn, ook al haakte de VS later af."

Op EU-niveau zijn we het volgens Van Schaik gewend om interstatelijke afspraken te maken, maar landen als China en India kijken heel anders naar dit soort klimaatafspraken. Zij hebben het idee dat ze hun economie aan banden moeten leggen onder druk van de wereld en dat het mechanisme daarvoor de klimaatonderhandelingen zijn, legt van Schaik uit.

Parijs 2015

Van Schaik vreest daarom ook dat er tijdens de komende officiële klimaatonderhandelingen in Lima en Parijs geen hele harde afspraken gemaakt zullen worden. "Ik verwacht geen concrete uitkomsten als de maximale uitstoot die landen mogen hebben."

Toch verwacht ze wel dat er kleine stapjes gezet worden. Bijvoorbeeld over het doen van duurzame investeringen. En ook daar wordt de invloed van politiek en economie wederom duidelijk.

"Duurzame initiatieven zullen vooral ontplooid worden in sectoren als voedsel, watermanagement en in de agrarische sector. En dat zijn nou net precies sectoren waar Nederland veel expertise van in huis heeft en dus geld aan kan verdienen", zegt Van Schaik.

En zo kan iedereen zijn eigen krenten uit de pap vissen.

Niet vergelijkbaar

Deelname aan de klimaatonderhandelingen is niet te vergelijken met bijvoorbeeld het sluiten van vrijhandelsverdragen door de WTO.

"Dat is concreet, daar kan je geld halen en kan je bij de club horen. Maar dat geldt voor klimaat niet. Dat is een ander type goed. We erkennen de problemen van klimaatverandering wel, maar hebben liever dat de buurman het oplost. Ik zie het daarom niet gebeuren dat er bijvoorbeeld nationale verplichtingen op internationaal niveau vastgelegd worden. Klimaatproblematiek is daar gewoon te abstract voor", besluit van Schaik.

Of zoals Al Gore tijdens de klimaattop voor de zoveelste keer zei: "Alles wat we nodig hebben voor klimaatverandering is politieke wil. Maar politieke wil, is een hernieuwbare bron."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Gerelateerde artikelen

NUshop

Tip de redactie