De oogsten van maïs en bonen zijn grotendeels mislukt en duizenden runderen zijn bezweken of sterk verzwakt en vermagerd. 

Midden-Amerika is getroffen door de ergste droogte in tientallen jaren, waardoor honderdduizenden mensen kampen met grote voedseltekorten.

''Maatregelen kunnen niet uitblijven'', waarschuwen het Wereldvoedselprogramma (WFP) en de Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) van de Verenigde Naties in een gezamenlijk verklaring. ''Als er niet genoeg gebeurt, kunnen de mensen in 2015 mogelijk nog moeilijker aan voedsel komen dan nu al het geval is.''
 
Ook Tialda Veldman van de ontwikkelingsorganisatie Cordaid stelt dat de droogte van de afgelopen maanden grote gevolgen voor de langere termijn kan hebben in de Midden-Amerikaanse landen Guatemala, El Salvador, Nicaragua en Honduras.

''Door de mislukte oogsten hebben de boeren gebrek aan zaad voor de zaaiperiode die deze maand begint'', zegt Veldman, die voor Cordaid als programmamanager in Centraal-Amerika werkt.

''En het weinige zaad dat ze hebben, durven veel boeren niet te gebruiken omdat de weersvoorspellingen voor de komende tijd zo slecht zijn. Daardoor kunnen de voedseltekorten nog verder toenemen.''
 
Midden-Amerika kent elk jaar twee droogteperiodes en twee regentijden. ''De droogteperiodes worden steeds langer en de regentijden worden steeds korter, maar ze zijn wel veel heviger dan vroeger'', zegt Margot Ribberink, meteorologe en ambassadeur van Cordaid.

''Dat verschijnsel speelt al 10 tot 20 jaar als gevolg van klimaatveranderingen. We weten niet precies waardoor die veranderingen komen. Mogelijk is de opwarming van de aarde één van de oorzaken.''

Uitzonderlijk

Voor de Midden-Amerikaanse landen is de situatie dit jaar wel heel uitzonderlijk. De droogteperiodes die vroeger meestal van januari tot eind april duurden, waren in de laatste jaren al verlengd tot juni. Maar dit jaar was de droogte nog hardnekkiger.

''Tijdens de regentijd is er nog een periode van droogte die meestal circa 15 dagen duurt'', zegt Veldman. ''Maar dit keer duurde die ongeveer drie keer zo lang. De oogst van de basisgewassen maïs, bonen en graan is daardoor grotendeels mislukt.''
 
Een duidelijk overzicht van de problemen door de langdurige droogte ontbreekt, omdat de meeste getroffen landen de gevolgen nog niet goed in kaart hebben gebracht. Guatemala is daarmee het verst gevorderd. Volgens de overheidsinstantie voor voedselvoorziening SESAN zijn er alleen in dit land al 236.000 boerengezinnen slachtoffer geworden van de droogte.

Het gaat om ruim 1 miljoen mensen op een bevolking van 15 miljoen. Volgens SESAN is de productie van bonen met circa 80 procent gedaald in vergelijking met vorig jaar. De oogst van maïs was 63 procent minder. Door die grotendeels mislukte oogsten kunnen de meeste boerengezinnen hun kinderen niet genoeg te eten geven.

Gevolgen worden zichtbaar

Veldman laat weten dat de gevolgen van de droogte heel geleidelijk zichtbaar worden. ''Honduras meldde aanvankelijk dat 64 van de bijna 300 gemeenten zijn getroffen. Inmiddels is duidelijk dat het om zeker 139 gemeenten gaat.''

In Nicaragua reppen de autoriteiten van de ergste droogte van de afgelopen 32 jaar. Niet alleen de oogst van landbouwgewassen is fors minder. De droogte treft ook de veestapel. Circa 600.000 runderen zijn vermagerd en verzwakt door voedseltekorten. ''Dat heeft natuurlijk ook gevolgen voor de kwaliteit van het melk en de vlees van de dieren'', zegt Veldman.
 
In samenwerking met onder meer het WFP en de FAO verspreiden de regeringen van de Midden-Amerikaanse landen voedselpakketten en andere hulpgoederen onder de bevolking.

Maar de hulp is niet toereikend. ''In Nicaragua heeft de FAO hulppakketten uitgedeeld aan 46.000 families in 22 gemeenten'', laat de medewerkster van Cordaid weten. ''Maar in het hele land zijn 106 gemeenten getroffen door de langdurige droogte. Er is dus nog een hoop te doen.''

El Niño

Een extra probleem voor de Midden-Amerikaanse boeren is dat ze dit jaar ook rekening moeten houden met het natuurverschijnsel El Niño, dat eens in de 3 tot 7 jaar voorkomt.  

''Het water in de Stille Oceaan warmt dan op ten westen van Peru en dat heeft grote gevolgen voor het weer. De droogte en de regen zijn dan nog extremer'', zegt meteorologe Ribberink. ''

September is voor de boeren in Centraal-Amerika de periode dat ze moeten gaan zaaien voor de tweede oogst van het jaar, maar ze zijn daar nu zeer terughoudend mee, omdat de oogsten door El Niño zouden kunnen mislukken.

Volgens de laatste gegevens is de kans op een sterke El Niño dit jaar gelukkig niet zo heel groot. Maar vooralsnog is dat niet meer dan een schrale troost voor de boeren. Het is cruciaal dat het nu snel flink gaat regenen, zodat de boeren kunnen gaan zaaien.''

Zaaizaad

Het verstrekken van zaaizaad aan boerengezinnen is één van de activiteiten die Cordaid in samenwerking met lokale partners op touw zet om de Midden-Amerikanen te helpen. Maar ook voor de nog langere termijn moet er veel gebeuren.

''De droogte in de regio is voor een deel te wijten aan de massale houtkap in het verleden. Daarom wil Cordaid nog veel meer werk maken van herbebossingsprogramma's'', zegt Ribberink.
 
Ook het zorgen voor meer variatie bij het verbouwen van landbouwproducten biedt soelaas in de strijd tegen de droogte. De mensen verbouwen nu vooral maïs en bonen en daarvoor is veel water nodig.

''Tomaten, paprika en komkommers gebruiken minder water en geven daardoor voedselzekerheid in tijden van droogte. Daarom willen we de mensen gaan helpen bij het verbouwen van die gewassen'', zegt Veldman.

''Voor die projecten is veel geld nodig. Daarom zijn we hard op zoek naar medefinanciers. We moeten voorkomen dat nog meer mensen door het gebrek aan werk en voedsel op het platteland vertrekken naar de steden of als illegale immigrant naar de Verenigde Staten. Veel kinderen zullen achterblijven en het nog moeilijker krijgen dan het nu al het geval is.''   

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend