De lieveling van de massa is jarig. Hang-outkomedie Friends wordt maandag 20 jaar. De Amerikaanse één-op-één reactie op de tijdgeest van de jaren 90 was revolutionair in haar eenvoud. Fris, hip en menselijk.

Komedieschrijver Harm Edens tegen NU.nl: "Je wilde echt bij Rachel (Jennifer Aniston), Monica (Courteney Cox), Phoebe (Lisa Kudrow), Chandler (Matthew Perry), Ross (David Schwimmer) en Joey (Matt LeBlanc) intrekken". Hij voegt daar grijnzend aan toe: "In dure appartementjes hartje New York, die ze onmogelijk konden betalen".

Voor Edens, die meewerkte aan Nederlandse komedies als Het Zonnetje in Huis, In de Vlaamsche Pot en Laat Maar Zitten, was personage Phoebe Buffay favoriet. 

"Lisa Kudrow is denk ik de enige actrice die ooit twee lachen van het publiek uit één woord heeft gekregen", zegt Edens. "Na 'o-' en na '-ké'. Dat deed ze op unieke wijze."

Uniek noemt Edens ook de "grappen die niet op de verhaallijn zitten, het spelen met taal en de chemie op de set". Daarin was Friends, de serie die tien seizoenen beleefde van 1994 tot 2004, anders dan haar voorlopers. 

Bekijk een scène met Joey en Phoebe uit seizoen 10:

Het voorzetje

Voorloper Cheers (1982-1993) kende net als Friends een 'ensemble cast', waarin een groot aantal personages een even belangrijke rol speelt. Hiermee was de Amerikaanse serie uit de jaren 80 één van de eerste sitcoms.  

Cheers lijkt het voorzetje te hebben gegeven voor een nieuw soort komedie, waar series als Friends, maar ook Seinfeld en The Big Bang Theory, dankbaar gebruik van maakten. 

De makers van Cheers (James Burrows, Glen en Les Charles, red.) omarmden elementen van de twee meest dominante komediethema's uit de jaren 70 - de werkvloer en de familie - en gingen daarin een simpele stap verder. 

Want wat doen mensen als ze niet aan het werk of bij hun familie zijn? In het geval van Cheers: aan de bar zitten. In het geval van Friends: op de bank in een koffiebar zitten. 

Deze hang-outstijl is tegenwoordig ook terug te vinden in series als How I Met Your Mother en New Girl.

De eerste aflevering

In de eerste aflevering van Friends, 22 september 1994, zagen we de zes vrienden - in die tijd vrijwel onbekende acteurs - dan ook op de bank in koffiebar en hang-outplek Central Perk samenkomen. 

De eer was aan Courteney Cox om als Monica E. Gellar de eerste regels uit te spreken: "Er valt niets te vertellen. Het is gewoon een jongen met wie ik werk." De toon was direct gezet. Dit werd een sitcom waarin vooral gezeten wordt en gepraat. Veel gepraat. 235 afleveringen volgden. 

Bekijk de openingsscène uit 1994:

James Burrows

Echt nieuw was Friends dus niet. "Maar door de smaak, de 'feel' en de 'touch' raakten de kijkers verknocht aan het nieuwe wereldje", zegt Edens.

Wat de komedieschrijver betreft de verdiensten van regisseur James Burrows, die ook mede-verantwoordelijk was voor series als Taxi, Cheers, Will & Grace, Two and a Half Men en The Big Bang Theory.

Burrows regisseerde vijftien afleveringen van Friends, waaronder de eerste vier. "Je kan het op papier wel verzinnen, maar het is essentieel wie het gaat maken. De chemie op de set van Friends komt echt je huiskamer binnen."

Het was ook Burrows die de zes nog onbekende acteurs meenam naar Las Vegas voor ze begonnen met filmen. "Dit is jullie laatste mogelijkheid anoniem te genieten. Doe dat ook", drukte hij de zes destijds op het hart. 

Chemie

In eerste instantie waren er veel soloscènes weggelegd voor Cox. Op dat moment het meest bekend van de zes door haar rol als de vriendin van Alex Keaton in Family Ties

De makers vroegen Cox overigens in eerste instantie voor de rol van Rachel. Cox weigerde en vroeg om de rol van Monica vanwege het 'sterke karakter'.

Het werd de makers van Friends (David Crane en Marta Kauffman, red.) echter al snel duidelijk dat ze gebruik moesten maken van de chemie van de cast. 

In het eerste seizoen werd het 'koppel' Chandler en Joey dan ook direct aan de kijkers geïntroduceerd. Matthew Perry en Matt LeBlanc voelden elkaar feilloos aan. Waar Chandler voortdurend opzoek ging naar de niet al te slimme kant van Joey, probeerde Joey Chandlers sarcasme te doorbreken. 

Bekijk een scène met Chandler en Joey uit seizoen 3:

Ook Ross en Rachel werden aan elkaar gekoppeld. De opbouw tussen de twee komt al in het tweede seizoen tot een hoogtepunt als Rachel in The One with The Prom Video ontdekt dat Ross vroeger al gek op haar was. Tegen die tijd had de kijker de karakters in het hart gesloten. 

Bekijk de scène uit seizoen 2, geregisseerd door Burrows:

Intrekken

Volgens Edens, die zich in de jaren 80 nog tevergeefs aanmeldde als stagiair van Cheers, is 'houden van' de sleutel. "Het menselijke en herkenbare van Friends maakt dat je van de karakters ging houden."

"Luister alleen al naar de themaliedjes van Cheers en Friends. Voor Cheers is dat: You wanna be where you can see, the troubles are all the same. You wanna be where everybody knows your name. Dan denk je: 'Ja! Dat is zo en dat wil ik'.

En voor Friends: So no one told you life was gonna be this way. Your job is a joke, you're broke, your love life's D.O.A. I'll be there for you. En ook dan denk je: 'Ja dat is zo en ja, dat wil ik'. Bij Cheers wil je aan de bar zitten. Bij Friends wil je intrekken", vertelt Edens.

The Rembrandts -  I'll be there for you, de officiële video:​

Nog steeds overeind

Friends heeft 'de sitcom op de kaart gezet'. Dat is althans de mening van Comedy Central-voorman Maurice Hols. "Een ijzersterke tijdloze klassieker in haar genre, die twintig jaar later nog steeds overeind staat." 

Voor Hols was David Schwimmer als Ross Geller favoriet. "Hij is zo 'quirky' en fout. Alles wat hij zegt doet gewoon pijn in je tenen."

De rol van Ross was ook speciaal voor Schwimmer geschreven. Eric McCormack (Will van Will & Grace) auditeerde ook, maar tevergeefs.

Bekijk een scène met Ross uit seizoen 10: 

Hols maakt de vergelijking met meer recentere komedies als The Big Bang Theory en How I Met Your Mother. "Het zijn series die zich ontwikkelen, waarin de karakters zich steeds verder ontwikkelen en de humor ontwikkelt mee. Dat spreekt aan."

Het verjaardagsfeestje van Friends wordt bij Comedy Central vanaf zaterdag gevierd met een weekendmarathon. De zender trapt af met de eerste aflevering. 

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend