Schotland gaat op 18 september naar de stembus om te beslissen over de onafhankelijkheid van het noordelijkste deel van Groot-Brittannië. Wie denkt dat het referendum vooral een interne Britse aangelegenheid is, komt bedrogen uit.

Als de Schotten de vraag 'Zou Schotland een onafhankelijk land moeten zijn?' in meerderheid bevestigend beantwoorden, kan dat ingrijpende gevolgen hebben voor heel Europa.

Schotland vertegenwoordigt een derde van de Britse landmassa, terwijl de 5 miljoen inwoners circa 8 procent van de Britse populatie vormen. Een meerderheid van de Schotten lijkt liever de eenheid met Engeland en Wales te behouden, maar in de peilingen slinkt de marge tussen de voor- en tegenstanders.

Volgens de jongste peilingen is 53 procent voor de unie, die sinds 1707 bestaat, en stemt 47 procent voor onafhankelijkheid. Doordat een deel van de Schotten nog twijfelt, is de uitkomst van het referendum daardoor nog totaal ongewis.

Bodemschatten

De Schotten die zich willen afsplitsen, weten dat de bodemschatten dat in elk geval financieel mogelijk maken. Verstopt in het Schotse deel van de Noordzeebodem zit potentieel nog voldoende olie voor 24 miljard vaten.

De Schotse premier Alex Salmond, die de yes-campagne aanvoert, wil de opbrengsten onderbrengen in een socialezekerheidsfonds, zodat de hele bevolking ervan kan profiteren.

Tegenstanders wijzen vooral op de economische onzekerheid die de afsplitsing met zich meebrengt. Hoewel 'Yes Scotland' met het resterende deel van Groot-Brittannië een monetaire unie wil blijven vormen en dus de pond als betaalmiddel wil houden, voelen de Britten daar helemaal niets voor.

Het zuidelijk deel van het eiland zou daardoor de economische risico's van het jonge, onafhankelijke Schotland moeten dragen. Wat Londen betreft moeten de Schotten dus een eigen munt krijgen.

De onduidelijkheid over de munt bevreest economen, omdat daardoor na het referendum een bankrun zou kunnen ontstaan.

Als de Schotten kiezen voor afsplitsing, zouden spaarders massaal hun geld van de Schotse banken kunnen halen om hun kapitaal zeker te stellen voordat de pond plaatsmaakt voor een mogelijk onstabiele Schotse munt.

Brexit

Afsplitsing van het grotendeels linksgeoriënteerde Schotland zou ook politiek vergaande consequenties hebben.

Van de drie grote partijen in het Britse Lagerhuis weten vooral Labour en de Liberaal Democraten zich gesteund door het noorden, terwijl de Conservatieve Partij zijn basis vooral in Engeland heeft; van de 59 Schotse Lagerhuisleden is er slechts één Conservatief.

Wat overblijft van Groot-Brittannië zou daardoor een scherpe ruk naar rechts maken. De steun voor de zogeheten Brexit, het vertrek van Groot-Brittannië uit de Europese Unie, zou plotseling de overhand kunnen krijgen. En de onderhandelingspositie van het verkleinde Groot-Brittannië zou ingrijpend veranderen.

Overigens krijgt een onafhankelijk Schotland niet automatisch een lidmaatschap van de Europese Unie. Net als andere jonge naties moet Edinburgh daarvoor de gewone procedures doorlopen. Het kan daardoor zestien maanden duren voordat de Schotse vlag ook voor het Europarlement wappert.

En dan is er nog het Britse kernwapenarsenaal, dat sinds de jaren zestig is ondergebracht op een aantal kernonderzeeërs in de Schotse rivier de Clyde, ten noordwesten van Glasgow.

Yes Scotland wil een kernwapenvrij land en de Britten zouden de Trident-onderzeeërs daarom moeten verplaatsen. Milford Haven in Wales wordt genoemd als mogelijk alternatief, maar daarvoor zouden eerst langdurige bouwwerkzaamheden moeten plaatsvinden om de veiligheid te garanderen.

Patriottische uitingen

Ook de patriottische elementen gaan bij een yes op de schop. Schotland heeft al een eigen vlag, een blauw vlak met daarop het witte andreaskruis. Maar de Britten zouden de Union Jack opnieuw moeten uitvinden.

De achtergrond van de vlag die al wappert sinds in 1603 de Schotse koning James VI de Engelse koningin Elizabeth I opvolgde, wordt gevormd door de Schotse vlag.

Wat eventueel overblijft is een wit vlak met daarop de kruizen van de patroonheiligen van Engeland en Noord-Ierland, Sint George en Sint Patrick. Wales is als prinsdom niet op de vlag vertegenwoordigd.

De Schotten hebben ook een volkslied nodig. Het landsdeel heeft dat nu nog niet, hoewel in de praktijk het opruiende Scotland the Brave en Flower of Scotland om de eer strijden. Koningin Elizabeth hoeven ze niet in te ruilen.

Zij is tenslotte de nazaat van diezelfde Schotse James VI, die als James I het Engelse koningshuis vertegenwoordigde. Bovendien: als Elizabeth koningin kan blijven van een landje als Trinidad and Tobago, kan ze dat zeker van een land waarin haar eigen geliefde buitenhuis Balmoral ligt.

Geen Britse tv

Het belangrijkste argument dat voor sommige Schotten tegen onafhankelijkheid pleit is misschien wel de meest prozaïsche. De voorman van de BBC, John Birt, heeft gewaarschuwd dat Schotland dan niet meer gratis naar de Britse televisie kan kijken. En voor veel Schotten is een leven zonder Top Gear of Doctor Who vrijwel ondenkbaar.

Als de Schotten op 18 september voor onafhankelijkheid stemmen, duurt het zeker nog anderhalf jaar voordat het land feitelijk zelfstandig is. Maar ook als de Schotten te kennen geven bij Groot-Brittannië te willen blijven, zal het referendum nog lang blijven nadreunen.

Juist omdat de marges maar heel smal zullen zijn, zijn de verhoudingen tussen het noorden en zuiden van Groot-Brittannië voorgoed veranderd. De Britten hebben Schotland al grotere zelfstandigheid beloofd. Ook bij een 'nee' kan het referendum daardoor de opmaat naar onafhankelijkheid zijn.

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend