Miljoenen Nederlanders zien in dit natte einde van de zomer hun vakantiemijmeringen als sneeuw voor de zon verdwijnen. Hoe houd je dat ontspannen vakantiegevoel zo lang mogelijk vast?

Een zonnige verlenging van de zomervakantie met lange avonden vol prosecco, sangria en rosé zit er voorlopig niet meer in, als we de weermannen mogen geloven

Maar het chagrijn over het matige weer is echter niet de oorzaak dat onze zomerse euforie zo snel is weggeëbd, zeggen vakantie- en gelukswetenschappers. Uit de spaarzame wetenschappelijke onderzoeken naar het vakantiegevoel blijkt dat de mens zijn gelukzalige gevoel over de vakantie altijd maar enkele dagen kan vasthouden.

"Daarna treden de oude structuren pijlsnel weer in werking. Je gaat meteen weer aan het werk, er liggen stapels werk te wachten en je mailbox zit vol'', zegt Jeroen Nawijn, onderzoeker en docent aan de NHTV in Breda en auteur van enkele wetenschappelijke studies naar de relaties tussen menselijk welbevinden en vakanties.

Zijn collega Jessica de Bloom, die aan de Radboud Universiteit in Nijmegen promoveerde op de relatie tussen gezondheid en vakanties ('How do vacations affect workers' health and well-being?'), zegt dat het heilzame effect van het zomerse verlof na een paar dagen is verdwenen - weer of geen weer.

''Oude patronen worden snel hersteld'', zegt De Bloom, die in 2012 een boek schreef over dit onderwerp. ''Binnen de eerste werkweek zit je alweer op het stemmingsniveau van vóór de vakantie.''  

Barometer van geluk

Het effect van vakanties op ons leven moet niet worden overschat, relativeert Ruut Veenhoven, emeritus hoogleraar geluksstudies aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij onderhoudt tevens de World Database of Hapiness, de barometer van geluk in de wereld.

Volgens allerlei studies voelt de mens zich, zegt  Veenhoven, tijdens vakanties gemiddeld beter dan in het dagelijkse leven. ''De stemming is gemiddeld beter tijdens de vakantie, maar is erna weer snel terug op het niveau van ervoor.''

De geluksprofessor zegt in de wetenschappelijke onderzoeken geen bewijs te hebben gevonden dat slecht weer na terugkeer lijdt tot somberheid, laat staan depressies. ''Uit de gemiddelden blijkt tot nog toe geen post-vakantiedip'', aldus Veenhoven. ''Maar dat wil niet zeggen dat het bij sommige mensen wel eens voorkomt.''

Het zou naar zijn oordeel ook wonderlijk zijn als de gemiddelde Nederlander in een geestelijk wak zou belanden wegens een paar buien in augustus. ''We behoren tot de vijftien landen met de gelukkigste inwoners ter wereld'', zegt hij. ''Daarmee zitten we bij de bovenste 10 procent.''

Nederlands belonen hun tevredenheid met het cijfer 7,8. Denemarken voert de lijst aan met een 8,3. Veenhoven: ''En daar regent het na thuiskomst van vakantie veel vaker dan bij ons.''

Hoewel de vakantiegevoelens na thuiskomst ijlings zijn verdwenen, is de 15,5 miljard euro die 81 procent van de Nederlanders tijdens 2,79 vakanties per persoon uitgeven, geen weggegooid geld.

Arbeids- en organisatiepsychologe De Bloom noemt vakanties belangrijk voor het welbevinden van de mens. ''Er zijn studies die aantonen dat mensen die langdurig niet met vakantie zijn gegaan, eerder ziek worden of zelfs eerder doodgaan.''

Herinnering

Maar er zitten ook gevaren aan vakanties. Wie na terugkeer denkt dat de accu weer maximaal is opgeladen, kan ook snel in de fout gaan. ''Mensen voelen zich na de vakantie uitgerust, denken er voorlopig weer tegenaan te kunnen.

Ze zetten zich extra in om werk in te halen dat is blijven liggen, maken wat extra overuren en werken e-mails weg. Sommige mensen maken de foute om op dag één al het achterstallige werk te willen inhalen. Dan ebt het vakantiegevoel snel weg.''

De Bloom, thans wetenschappelijk onderzoeker en docente aan de Universiteit van Tampere (Finland), meent dat het beter is om vaker en korter met vakantie te gaan, dan vier weken alles op alles te zetten voor de zomervakantie. Vooral het vertrek en de thuisreis werken stressverhogend: inpakken, uitpakken, files, de was bij thuiskomst, vakantie is niet altijd een pretje.

De Bloom en haar collega Nawijn menen desondanks dat de vakantieherinneringen onbetaalbaar zijn voor persoonlijk en gezinsgeluk. Foto's, video's, de gedeelde ervaringen met familie en vrienden, alleen al de herinnering aan trips kan mensen in een betere stemming brengen en positieve gevoelens oproepen.

Piekmomenten in het leven

Nawijn: ''Vakanties zijn piekmomenten in een mensenleven. We ervaren dan echte vrijheid, de autonomie om precies te doen waar we zelf zin in hebben, zonder baas en zonder wekker, in het bijzijn van mensen die we graag mogen. Precies datgene wat je op je werk allemaal niet hebt.''

Volgens de wetenschapper van het NHTV in Breda is het huidige weertype wel een domper in de nazomer. ''Natuurlijk! Het weer heeft invloed op de stemming van mensen. Niet voor niets krijgen sommigen lichttherapie in de winter. Maar de zomerdip van nu zegt niets over menselijk geluk, niets over onze tevredenheid met het leven.''

Zijn collega De Bloom stipt in haar boek De kunst van het vakantievieren nog een belangrijk puntje aan. Vakantiegangers komen gemiddeld een halve kilo aan. In dat opzicht is die gemiste barbecue met bier en wijn juist weer een uitkomst.

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend