Onwetendheid over de gevolgen van tweets en andere berichten op sociale media zijn niet langer een excuus voor werknemers in het bedrijfsleven en bij de overheid. Dat ondervond deze week een (inmiddels ex-)ambtenaar van het ministerie van Veiligheid en Justitie.

Wie nu bij de rechter nog aanvoert dat hij de impact van een boodschap via Twitter, Facebook of Linkedin heeft onderschat, wordt meewarig aangekeken. 

''Rechters zijn nuchter genoeg om eventuele foutjes bij ontslagzaken eruit te zeven'', zegt de Utrechtse arbeidsjurist Maarten van Gelderen, die twee jaar geleden een top-10 van blunders van werknemers, ambtenaren en politici op sociale media publiceerde.

''Twitter en Facebook zijn heel impulsieve media, waarmee snel iets mis kan gaan. Maar politieke gevoeligheid is bij de overheid natuurlijk een open zenuw, zeker wanneer dat leidt tot een golf van protest en verontwaardiging.''

De in opspraak geraakte ambtenaar Yasmina Haifi kan op basis van de huidige wetgeving en uitspraken fluiten naar haar oude baan als projectleider bij het Nationaal Cyber Security Centrum, dat onder de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid valt.

''Zij komt niet meer terug in deze functie. Nooit", sprak minister Opstelten vrijdag na afloop van de Ministerraad.

@HaifiY's Twitterbericht van woensdagochtend, waarin ze schreef dat IS (Islamitische Staat) is opgezet door zionisten om de islam zwart te maken, leidde tot een onmiddellijke schorsing.

Het is volgens arbeidsjurist Van Gelderen het zoveelste voorbeeld van een carrière die is geknakt door te denken dat vrijheid van meningsuiting boven fatsoenlijke onlinecommunicatie staat. 

Van Gelderen ziet een aanhoudende groei van ontslagzaken waarin op sociale media geplaatste berichten de aanleiding zijn. Was dat een paar jaar geleden nog 2  tot 3 procent van zijn geschillen, dat is nu zeker 5 procent. ''We zien een structurele groei in zaken rond social media.''

Relatiebeding

Juridisch dienstverlener DAS zegt dat uit eigen dossiers blijkt jaarlijks in zo'n 10 procent van de ontslagzaken uitlatingen op social media worden aangevoerd om de werknemer te ontslaan.

''Gezien het aantal zaken dat wij bij DAS behandelen, zal dit percentage ongeveer gelden voor alle arbeidsconflicten in Nederland'', zegt jurist Olav Wagenaar.

Hij plaatst er wel de kanttekening bij dat de arbeidsverhouding meestal al verstoord is en dat de inhoud van een tweet of een post op bijvoorbeeld Facebook voor de werkgever de aanleiding is ontslag aan te zeggen. Jaarlijks handelt DAS zo'n 300 zaken rond sociale media af.

Lang niet altijd gaat het in die zaken om belediging of andere publieke uitglijders. Van de juridische conflicten staat bij Van Gelderen Linkedin met stip op 1. Vaak nemen werknemers bij het accepteren van een nieuwe baan hun zakelijke netwerk op Linkedin mee, maar vergeten ze hun relatiebeding. Dat betekent dat ze hun bestaande relaties niet zo maar kunnen meenemen. 

Wat mag wel en niet?

Wat nu precies wel mag en wat niet, is een zich langzaam ontwikkelende jurisprudentie waarin de rechters de kracht van sociale media in elk geval ernstig nemen. Belediging van mensen of organisaties, het toebrengen van reputatieschade aan werkgevers door werknemers, het zijn zaken die door de rechter niet worden getolereerd.

Een beetje kritisch zijn mag, klagen dat je alweer moet overwerken ook, maar veel verder moet een werknemer niet gaan.

''Je uitlatingen op internet zijn erg verweven met de functie die je vervult'', zegt Van Gelderen. Hij verwijst naar de functie en uitlatingen van ambtenaar Yasmina Haifa. ''In het geval van deze mevrouw denk ik dat ze een groot arbeidsrechtelijk probleem heeft.''

@GroteDame

Zie ook een politievrouw die in december 2010 uitgleed over een voorbarig bericht. Zonder de feiten te kennen veronderstelde de districtschef Zuid-Oost Drenthe in een tweet dat een jong stel in Meppel zou zijn overleden door huiselijk geweld. Later bleek het duo door koolmonoxidevergiftiging te zijn omgekomen.

@GroteDame kreeg voorwaardelijk strafontslag en werd overgeplaatst naar Friesland. Het Twitteraccount is sinds 25 december 2010 niet meer actief.

Ambtenaren worden blijkens de 'Uitgangspunten onlinecommunicatie Rijksoverheid' sinds 2010 aangemoedigd zich te uiten.

''Het is goed dat steeds meer rijksambtenaren het internet gebruiken om hun professionele taak te vervullen'', aldus de richtlijn. ''Wel is de ambtenaar zich ervan bewust dat hij optreedt als ambassadeur van de rijksoverheid en dat zijn uitspraken vallen onder ministeriële verantwoordelijkheid.''

Ambtenaren moeten zich bovendien houden aan 'kernwaarden': onpartijdigheid, betrouwbaarheid, zorgvuldigheid, dienstbaarheid, respectvolle bejegening, professionaliteit en morele verantwoordelijkheid. Juridisch dienstverlener DAS ziet dat in het bedrijfsleven werknemers zich vaker bewust zijn van de impact van sociale media.

Zij worden voorzichtiger met het plaatsen van negatieve posts over de werkgever, directe collega's of een leidinggevende. Wagenaar: ''Ook zien we dat steeds meer werkgevers een socialmediaprotocol opstellen. Daardoor zijn werknemers zich meer bewust van wat wel en niet gepost kan worden.''

Monitoren

Veel ontslagzaken worden volgens DAS buiten de rechter om geregeld. Wagenaar: ''In de zaken waar de rechter wel om een oordeel wordt gevraagd, blijkt dat in de meeste gevallen de inhoud van de uiting op zich niet voldoende is om tot ontslag over te gaan.''

Bedrijven mijden doorgaans het ontslag op staande voet, de meest vergaande vorm in het arbeidsrecht. De rechter kijkt daar heel kritisch naar.

Wagenaar: ''Er is een uitspraak bekend waar het uitschelden van de een vrouwelijke leidinggevende op sociale media onvoldoende reden was om tot ontslag op staande voet over te gaan.''

DAS zegt niet de indruk te hebben dat werkgevers actief het gedrag van hun werknemers op social media in de gaten houden. Volgens Wagenaar is men wel geneigd een werknemer die zich een keer publiekelijk negatief heeft uitgelaten, actiever te volgen.

''Veel meestal grotere bedrijven beschikken daarnaast over een webcareteam. Het webcareteam monitort alle uitingen die over het bedrijf op internet worden gedaan. Zo wordt ook kennis genomen van negatieve berichten geplaatst door werknemers.''

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend