Kan het kabinet na jaren eindelijk stoppen met bezuinigen en weer geld gaan investeren? NU.nl legde vooraanstaande economen drie scenario's voor de begroting van 2015 voor.

Jarenlang moest er keer op keer extra worden bezuinigd om de overheidsuitgaven onder het maximumtekort van 3 procent te persen. En er werd niet alleen bezuinigd, ook de lasten op burgers en bedrijven werden verhoogd.

Toch lijkt er voorzichtig aan licht door de crisisbewolking te breken. Het Centraal Planbureau becijferde dat het begrotingstekort in 2015 uit komt op 2,1 procent. Een ongekende weelde aangezien de afgelopen jaren het tekort opliep tot 5,6 procent in 2009.

De gezondere overheidsfinanciën geven wat lucht, waardoor volgens diverse politieke partijen miljarden extra kunnen worden uitgegeven. Ook minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën) zei vrijdag ruimte te zien voor een bescheiden lastenverlichting. 

Maar is dat verstandig? Er is immers nog altijd sprake van een tekort waardoor er meer geld de staatskas uit stroomt dan er in.

Nee dus, zei DNB-bestuurder Job Swank onlangs. "De staatsschuld daalt niet of nauwelijks. Dat is een opdracht voor de politiek en je komt ook de Europese Commissie weer tegen."

Hij pleitte er daarom voor om door te gaan op de ingeslagen weg en vooral geen cadeautjes te gaan uitdelen.

Scenario's

Oud-PvdA-staatssecretaris van Financiën Willem Vermeend is dat pertinent met hem oneens. 

We legden hem en andere experts drie scenario's voor 2015 voor:

1) doorbezuinigen naar begrotingsevenwicht; 
2) niet extra bezuinigen en niet extra investeren; 
3)
miljarden extra in de economie pompen.

"Alle deskundigen vinden die laatste optie het beste", aldus Vermeend.

Niet waar, want oud-CDA-minister van Financiën Onno Ruding zit naar eigen zeggen "tussen scenario 1 en 2". "Scenario 3 is de klassieke fout van kosten maken voordat het geld binnen is", stelt Ruding.

"Het zou zeer bezwaarlijk zijn als geluisterd wordt naar valse profeten die zeggen dat er wel weer geld uitgegeven kan worden. Daar is echt nog geen ruimte voor." Ruding wil daarom dat het huidige beleid wordt voortgezet, waarbij het begrotingstekort steeds verder wordt teruggedrongen in de richting van begrotingsevenwicht. 

Econoom en lid van overheidsadviesorgaan WRR Arnoud Boot zit precies tussen Ruding en Vermeend in. "We moeten niet te dogmatisch kijken naar de situatie in 2015, het gaat om de lange termijn", aldus Boot.

Paar miljard extra

Volgens Vermeend, die tussen 1994 en 2000 staatssecretaris was naast minister Gerrit Zalm (VVD), kan er in 2015 echter zeker voor 3 a 4 miljard extra in de economie worden gepompt. "Het kabinet kan flink wat doen om de lastendruk naar beneden te krijgen zonder dat het boven de 3 procent uit komt."

Hij stelt voor het geld vooral terug te geven aan burgers en aan het midden- en kleinbedrijf. "Ik noem dat de ijzeren combinatie. Bij het mkb worden immers de banen gecreëerd en de burgers kunnen bij een hogere koopkracht weer gaan uitgeven."

Volgens Ruding ligt het probleem van het mkb echter ergens anders. "De banken hebben deze bedrijven in de steek gelaten door geen kredieten meer te verlenen. Dat los je niet op met scenario 3."

Banenplannen

Boot vindt dat het kabinet in het kader van de werkgelegenheid geen miljoenen moet spenderen aan banenplannen, maar in plaats daarvan werk moet maken van het verlagen van de lasten op arbeid. 

"Het verzinnen van banenplannen is altijd ineffectief gebleken. De arbeidsmarkt trekt pas structureel aan als belastingtarieven voor particulieren omlaag gaan. Daar kan geen banenplan tegenop", aldus Boot. "Stimuleren van de arbeidsmarkt werkt in een periode van een aantrekkende arbeidsmarkt. We zitten nu precies op dat omslagpunt."

Volgens hem is er ruimte om maatregelen te nemen die weinig kosten, de koopkracht voor burgers op korte termijn verbeteren én goed zijn voor de economie. Hij denkt daarbij aan het verlagen van de lasten en het beperken van de aftrekposten.

"De mogelijkheden om geld te lenen om een huis te kopen zijn beperkt en daarom kunnen ouders nu tijdelijk tot 100.000 euro belastingvrij aan hun kinderen schenken, maar die maatregel loopt op 1 januari weer af", stelt hij. 

"Maak daar een permanente regeling van bijvoorbeeld 70.000 euro belastingvrij van. Dan voorkom je dat de huizenmarkt weer terugzakt."

Ook is Boot er geen voorstander van om de ambtenarensalarissen van de nullijn te halen, voordat de overheid structureel is hervormd. "De overheid is nog altijd veel te groot. Na de herstructurering kunnen de salarissen weer omhoog, want dan wil je de beste mensen aan je kunnen binden, maar niet eerder."

Neem voorbeeld aan Amerika

Volgens Vermeend zou Nederland een voorbeeld moeten nemen aan de Verenigde Staten. "Amerika heeft een beleid gevoerd van bezuiniging en groeistimulering. Nederland heeft die groei juist tegengewerkt door de lasten voor bedrijven en burgers te verhogen."

Nederland had volgens hem veel eerder moeten snijden in de uitgaven waar Nederland internationaal uit de pas loopt, zoals de sociale zekerheid en de zorg.

"Op die terreinen, met name de ouderenzorg, zie je dat Nederland structureel veel meer uitgeeft dan andere landen. Maar aan die onderwerpen durven politici hun vingers niet te branden. De makkelijkste oplossing als de politiek er niet uit komt is om dan maar de lasten te verhogen."

Vermeend is er niet bang voor dat door het investeren van miljarden in de economie de staatsschuld weer onverantwoord hard oploopt. "De prognoses kunnen tegenvallen, maar de kans dat die tegenvallen is nog groter als je de lasten weer extra zou verhogen."

Deadline

Ruding vindt dat het kabinet een deadline moet afspreken waarop begrotingsevenwicht moet worden bereikt. "Het is altijd goed om met een strak doel te werken. Dat houdt de mensen in politiek Den Haag scherp. In 2016 moet begrotingsevenwicht mijns inziens haalbaar zijn", aldus de oud-minister.

Volgens Vermeend zal, ondanks zijn pleidooi voor extra impulsen in de economie, ook uiteindelijk begrotingsevenwicht bereikt worden. Hij is echter tegenstander van een deadline, omdat groei en banen komende jaren volgens hem topprioriteit moeten zijn.

"Nederland is al een heel eind op weg. Dit komt vooral doordat er inmiddels afspraken zijn gemaakt over het verhogen van de pensioenleeftijd, het beperken van de hypotheekrenteaftrek en de uitgaven van de overheid", aldus de oud-staatssecretaris.

"Het stellen van een deadline, bijvoorbeeld 2016, kan er toe leiden dat het kabinet bij tegenvallende groei extra moet bezuinigen of de belastingen moet verhogen en dat remt juist de groei en de werkgelegenheid."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend