Rotterdam, de stad waar jaarlijks 16 keer een politiewapen, 31 keer een wapenstok en 116 keer pepperspray wordt gebruikt. Hoe gaan agenten in de havenstad om met geweld tegen burgers? NU.nl ging een zaterdagnacht mee in de politiewagen.

Wie enkel op de cijfers af zou gaan, zou denken dat Rotterdamse agenten nauwelijks met geweld hoeven op te treden.

Vorig jaar noteerde de havenstad slechts 715 incidenten waarbij geweld nodig was om personen staande of aan te houden. Een stuk minder dan Amsterdam of Den Haag, waar respectievelijk 3.124 en 1.971 voorvallen werden genoteerd.

Uit eerder onderzoek van NU.nl bleek echter dat dat vooral met de registratie te maken heeft. Sommige politie-eenheden registreren elke klap of duw, anderen voornamelijk de zware incidenten.

De Rotterdamse politie lijkt dus voornamelijk de heftige voorvallen te registreren. Hoe gaat de Rotterdamse politie dan in de praktijk met geweld om?

'Een slagveld'

Volgens chef Openbare Orde Team (OOT) Jeroen Schilte is fors optreden soms onontkoombaar. "Ik moet er in eerste instantie voor zorgen dat mijn eigen mensen weer heel thuis komen", antwoordt Schilte.

"Een slagveld." Zo omschrijft Schilte het Rotterdam van vijftien jaar geleden. Grote groepen mensen, vaak bekenden van de politie, gingen destijds elk weekeinde met elkaar op de vuist. "Dat is gelukkig wel veranderd. Tegenwoordig pakken we zulke personen sneller op, nog voordat het uit de hand loopt."

Het OOT is bijna twee jaar geleden in het leven geroepen om incidenten tijdens het uitgaan vroegtijdig aan te pakken. Op zaterdagavonden surveilleren Rotterdamse agenten in koppels door de binnenstad. Zij hebben via de portofoon continu contact met hun collega's op de straat.

In de meldkamer komen telefonische meldingen en cameratoezicht binnen. De wachtcommandant overweegt samen met de OOT-chef - die ook direct via een piepersysteem in verbinding staat horeca-eigenaren - op welke meldingen de agenten af moeten gaan.

Lange latten

Deze zaterdagnacht lijkt in eerste instantie op een rustige dienst uit te lopen. Een enkele wildplasser wordt beboet. Tijdens het preventief fouilleren dreigt een motorrijder agressief te worden, maar de agenten weten hem alsnog te kalmeren. Voorlopig wordt elk potentieel geweld met duidelijke taal en een strenge houding in de kiem gesmoord.

Geen vuiltje aan de lucht, totdat rond 1.06 uur de portofoons van de agenten in harmonie kraken. Op de Oude Binnenweg is een vechtpartij gaande tussen een bus vol personen die een verjaardag viert en een groep van vier jongeren. Binnen een minuut scheuren politiebussen met gierende banden door het centrum van Rotterdam.

"Lange latten erbij?", wordt vanaf de achterbank groepen. Enkele wapenstokken worden van de vloer geraapt. Bij aankomst wordt duidelijk dat andere agenten eerder ter plaatse waren. In de verte wordt de groep uit de bus door een flinke rij agenten weggedreven. Op de grond worden de vier jongeren in bedwang gehouden. Een jongen bloedt hevig uit zijn hoofd. Later blijkt dat hij een fles tegen zijn hoofd heeft gekregen.

Situatie 'bevriezen'

"Hij bloedt dood! Kankerpolitie! Ze hebben niets gedaan", wordt vanuit de omstanders geschreeuwd. Mobieltjes worden tevoorschijn gehaald, de situatie wordt door een paar jongens gefilmd, met het nodige commentaar erbij. "De politie doet niets. Helemaal niets." De agenten staan erbij en negeren het.

"Het eerste dat wij moeten doen bij aankomst, is de situatie 'bevriezen'", aldus een van de betrokken agenten. "Wij weten niet wat er is gebeurd. Stel dat we die jongens laten lopen en het blijken later de aanstichters te zijn, dan hebben we een probleem. Het was een nare hoofdwond, maar die jongen was echt niet aan het doodbloeden." 

Achteraf blijken de vier jongens onschuldig te zijn.

'Iedereen maakt fouten'

Over de rol van het publiek is hij duidelijk. "Als agent heb je het altijd gedaan. Je bent gewoon altijd de klootzak. Op feestjes ben je altijd een bonnenschrijver, bij voetbalwedstrijden iemand die er op losslaat. Je kunt niet iedereen tevreden stellen."

Chef OOT Schilte erkent dat bij zulke incidenten ook wel eens iets fout gaat. Een agent deelt een te harde klap uit of er worden mensen tegen de grond gedrukt die achteraf onschuldig blijken te zijn. "Natuurlijk maken we ook fouten. Dat doet iedereen." Schilte zegt daar transparant in te zijn. "Dat zul je straks ook tijdens de debriefing merken."

Stevig optreden

Na de grote vechtpartij wordt de dienst hervat met een aantal rondes door het uitgaansgebied. Het ene moment knopen de agenten een praatje aan met een bekende, maar de situatie kan binnen enkele seconden omslaan. Mensen kunnen binnen enkele seconden van humeur omslaan en agressief worden. In de verte gooit een jongen met een capuchon over het hoofd een fles richting een politiebus.

Een van de agenten vertelt dat stevig optreden niet altijd verstandig is. Op grote festivals of drukke uitgaansavonden is soms simpelweg te veel werk om met de huidige bezetting te regelen. Agenten moeten dan prioriteiten stellen. "Ik weet van een collega die naast zijn scooter stond waar iemand tegenaan stond te plassen. Hij kon daar niet tegen optreden, omdat er belangrijkere brandjes te blussen waren."

"Dat doet pijn. Natuurlijk, je hebt een politiehart. Je weet echter ook dat als je daar tegen optreedt, dat het zomaar kan escaleren. Waarom straf je hem dan wel, maar een erger vergrijp niet? Op zo'n moment moet je de verstandige keuze maken."

Praten over geweld

De nacht eindigt rond 6.45 uur met een debriefing, waar de opvallende incidenten worden besproken. Op zulke momenten is tegenwoordig ook ruimte voor agenten om onderling over heftige situaties na te praten.

"Dat komt gelukkig steeds meer", aldus een van de aanwezige agenten. "Ik heb pas gehuild tijdens een debriefing. Een incident waar een klein kind bij betrokken was. Vroeger was dat lastiger. Daar werd vreemd naar gekeken. Maar we zijn allemaal mensen."

'Rommelige avond'

De slaperige blikken schieten vlak na aanvang van de debriefing wijd open als op dat moment een vechtpartij bij een louche en gewelddadige kroeg wordt gemeld. Na een chaotische rit - een personenwagen krijgt een kleine tik en er wordt bijna tegen het verkeer in gereden - arriveren ruim twintig man politie bij de nachtclub.

De situatie is direct onder controle. Gespierde mannen worden door meerdere agenten tegen de grond gedrukt. Agressieve omstanders worden eerst zachthandig, maar later onder dreiging van wapenstokken en politiehonden op afstand gehouden. Een agent krijgt per ongeluk pepperspray in zijn gezicht.

Op de terugweg giert de adrenaline nog door het busje. "Ik heb er eentje geduwd, joh. Die was zó vervelend aan het doen." 

Bij terugkomst wordt de eindstand opgemaakt. De nacht eindigde met achttien arrestaties, wat veel is voor een doorsnee zaterdagavond. "Veel kleine brandjes, één groot incident", vat Schilte samen. "Het was een rommelige avond, maar ik ben trots op jullie."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

NU.nl doet met hulp van lezers onderzoek naar geweldsaanwendingen door de politie. In dit blog kunt u meer lezen over dit project.