Wantrouwen bevolking bemoeilijkt aanpak ebola

De ebola-epidemie in West-Afrika is de ergste ooit en dijt steeds verder uit. Hoe komt dat? En moeten we ons in Nederland eigenlijk ook zorgen maken?

De ziekte heeft dit jaar al ruim 2.400 levens geëist. Nog elke dag worden nieuwe sterfgevallen en besmettingen gemeld. 

"Het is om verschillende redenen heel moeilijk de epidemie onder controle te krijgen", zegt  Katrien Coppens, directeur van Artsen zonder Grenzen (AzG) in Nederland.

"De hulpverlening is niet eenvoudig, omdat veel lokale bewoners de gezondheidsmedewerkers wantrouwen. Bovendien is één van de zwaarst getroffen regio's het grensgebied van Guinee, Sierra Leone en Liberia. Die driehoek is een belangrijk handelsgebied waarin veel mensen reizen en dus het risico lopen elkaar te besmetten."

Ebola is een infectieziekte die onder meer gepaard gaat met hoge koorts en in- en uitwendige bloedingen. De ziekte dook begin dit jaar op in Guinee en verspreidde zich daarna naar de buurlanden Liberia en Sierra Leone. Ook in Nigeria is onlangs een aantal besmettingen geregistreerd.

Beweeg de cursor over de lijn om de aantallen te zien. De gegevens zijn afkomstig van de WHO. - (c)NU.nl/Jerry Vermanen

Nederland

In Nederland krijgt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) veel vragen van mensen die willen weten of het virus ook in ons land kan opduiken. "De kans dat iemand ebola meeneemt naar Nederland is klein", zegt een woordvoerder van het RIVM.

"En als het wel een keer gebeurt, kunnen er aan de hand van protocollen gelijk maatregelen worden genomen om verdere verspreiding tegen te gaan. Een patiënt met symptomen van de ziekte zal gelijk in isolatie worden verpleegd."

Het RIVM ziet geen reden extra maatregelen tegen ebola te nemen.

Hetzelfde geldt voor de KLM. De luchtvaartmaatschappij heeft geen rechtstreekse vluchten op Sierra Leone, Guinee en Liberia, maar vliegt wel op de Nigeriaanse stad Lagos.

"Vooralsnog is er geen aanleiding vluchten te schrappen, maar we houden wel de vinger aan de pols bij het RIVM, de GGD Nederland en andere gezondheidsinstanties", aldus een zegsman van KLM.

Hulpverlening 

Artsen zonder Grenzen heeft als reactie op de uitdijende epidemie de hulpverlening in West-Afrika verder uitgebreid. Op dit moment heeft de hulporganisatie circa 550 stafmedewerkers, onder wie 70 tot 75 internationale hulpverleners, in Guinee en Sierra Leone.

"Daarbij gaat het niet alleen om artsen en verpleegkundigen", zegt Coppens. "We hebben ook logistieke medewerkers ingezet. Zij zijn onder meer belast met het opzetten van isolatie-units. Die moeten voorkomen dat de ziekte zich verder verspreidt in gebieden waar besmettingen zijn geconstateerd."

Ebola wordt vermoedelijk overgebracht door vleermuizen. Mensen kunnen besmet raken door contact met lichaamssappen van geïnfecteerden en door het eten en slachten van zieke dieren. Het virus leidt in de meeste gevallen tot de dood, vaak al binnen enkele dagen.

Coppens: "Omdat er geen medicijnen of vaccins tegen ebola zijn, proberen we de lichamen van de patiënten zo sterk te maken dat ze het virus zelf kunnen overwinnen. Dat doen we door antibiotica, vocht en pijnstillers te geven. Circa 40 procent van onze patiënten verlaat levend een kliniek."

Beweeg de cursor over het diagram om de aantallen te zien. De gegevens zijn afkomstig van de WHO. - (c)NU.nl/Jerry Vermanen

Zwaar

De hulpverlening aan ebolapatiënten is lichamelijk en geestelijk zwaar. "We doen onze uiterste best om te voorkomen dat onze medewerkers in aanraking komen met de lichaamssappen van besmette mensen", legt de directeur van AzG Nederland uit.

"Daarom dragen de hulpverleners enorme beschermde pakken met dubbele handschoenen. Daarin kun je slechts enkele uren werken, want de temperaturen lopen vaak op tot circa 40 graden en bovendien is de luchtvochtigheid groot."

Psychologisch is het werk van de hulpverleners niet makkelijk, omdat ze met veel ellende worden geconfronteerd. Veel patiënten bezwijken ondanks de behandeling in een kliniek. Daarnaast worden gezondheidsmedewerkers geregeld geconfronteerd met wantrouwende bewoners.

Meerdere malen deden geruchten de ronde dat gezondheidsmedewerkers de ziekte naar een door ebola getroffen gebied hadden gebracht. "Daarom is het mogelijk dat besmette mensen zich in hun dorpen verstoppen in plaats van dat ze zich laten behandelen", zegt Coppens.

Ook Plan Nederland, dat lokale medewerkers in Sierra Leone, Liberia en Guinee vooral inzet voor het geven van voorlichting over ebola, constateert dat het wantrouwen onder de bevolking de aanpak van de epidemie bemoeilijkt.

"Veel mensen denken dat besmette personen geen baat hebben bij een injectie, een infuus of een andere medische handeling, maar dat die juist de dood veroorzaken", zegt woordvoerder Jan Ormel van Plan Nederland. ''Dat ze die conclusie trekken is niet zo vreemd. Relatief veel ebolapatiënten overlijden immers na opname in een kliniek."

Animatie waarin ebola wordt uitgelegd:

Voorlichting

AzG-directeur Coppens stelt dat er voor de internationale gemeenschap een enorme uitdaging ligt in het geven van goede voorlichting over de aanpak van de ziekte.

"Dat is nodig om het wantrouwen tegen de gezondheidsmedewerkers weg te nemen, maar ook om ervoor te zorgen dat de mensen zelf de juiste voorzorgsmaatregelen treffen om besmetting te voorkomen. Daarbij gaat het om eenvoudige dingen als het wassen van de handen met desinfecterende zeep, maar bijvoorbeeld ook om het wijzen op de gevaren van besmetting bij een begrafenis."

"Bij veel gemeenschappen in de getroffen landen is het traditie om bij een begrafenis door lichamelijk contact afscheid te nemen van een overleden persoon. Maar als dat gebeurt bij iemand die aan ebola is bezweken, loopt een hele groep mensen het risico besmet te raken."

Ormel onderstreept het belang van de voorlichting, maar hij wijst er tegelijkertijd op dat het niet zo eenvoudig is de West-Afrikanen te bereiken met informatiemateriaal.

"Onze lokale medewerkers zijn verschillende keren agressief bejegend toen ze op markten en op andere openbare plaatsen informatie over ebola wilden geven", laat de zegsman van Plan Nederland weten.

"Daarom geven we de voorlichting nu wat meer van een afstand. We hebben bijvoorbeeld 25.000 posters verspreid met daarop symbolen van handenwassen en andere voorzorgsmaatregelen tegen ebola. Ook hebben we sms-berichten verstuurd. In Guinee bereikbaar je daar een heleboel mensen mee. Want de helft van de bevolking heeft een mobiele telefoon."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Gerelateerde artikelen

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie