De crisis voorbij verklaren blijkt een dankbare boodschap voor bewindspersonen en regeringsleiders, maar klopt het ook?

​"Op zichzelf is de crisis voorbij", zegt Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem begin mei voorzichtig. Hij voegt er direct een kanttekening aan toe ("het duurt langer om de hoge werkloosheid omlaag te krijgen"), maar hij durft de stelling aan.

Premier Mark Rutte volgt niet veel later. De directe schuldencrisis in de Europese Unie is voorbij, zegt hij dit voorjaar.

Zijn Franse ambtgenoot François Hollande doet een jaar eerder al een soortgelijke uitspraak ("de eurocrisis is voorbij"). Weer een jaar daarvoor zegt hij dat het einde van de crisis in de eurozone "zeer dichtbij" is.

Die uitspraak van Hollande, in oktober 2012, blijkt nogal voorbarig, want een maand later wordt bekendgemaakt dat het aantal werkloze Fransen het hoogste punt bereikt in veertien jaar tijd. Bovendien was de inkt van het reddingsplan om Spaanse banken met 30 miljard euro overeind te houden pas net opgedroogd.

Maar is de boodschap dat de crisis voorbij is ook een juiste?

Klik op de onderstaande afbeelding voor een interactieve tijdlijn van de crisis:

Spel

Het lijkt een spel te worden. In Nederland wordt, naast door Rutte en Dijsselbloem, vooralsnog terughoudend gereageerd. "Je kunt niet zeggen dat de crisis voorbij is. "Ik zie wel dat het beter gaat met de economie, maar de werkloosheid is nog altijd hoog en de overheidsfinanciën moeten beter", zegt Wouter Koolmees, Tweede Kamerlid van D66.

Voor Hans de Boer, voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW, is de hoge werkloosheid eveneens het bewijs dat we de financiële malaise ondanks ook positieve signalen nog niet achter ons hebben gelaten. "De crisis is pas voorbij als we op grote schaal mensen aan het werk krijgen en een werkloosheidspercentage van 3 á 4 procent hebben."

Abvakabo FNV-voorzitter Corrie van Brenk gaat zelfs een stapje verder. "Voor een heleboel mensen moet de grootste crisis nog komen." Zij waarschuwt voor de hervormingen in de zorg die vanaf volgend jaar gaan gelden en moeten zorgen voor een forse bezuiniging van 3 miljard euro.

Dat is nodig om de zorg voor iedereen betaalbaar te houden, vindt het kabinet. Maar de vakbond stelt dat met de nieuwe wet- en regelgeving onnodig veel banen verloren gaan en dat ouderen, zieken en gehandicapten aan hun lot worden overgelaten.

Start

De val van Lehman Brothers op 15 september 2008 wordt vaak aangewezen als het begin van de wereldwijde financiële crisis. Natuurlijk had de Amerikaanse zakenbank in de jaren daarvoor zijn balansen al opgepompt met miljarden dollars aan Amerikaanse hypotheekobligaties die aanzienlijk in waarde daalden.

Ook werd de Amerikaanse zakenbank Bear Stearns enkele maanden eerder met behulp van de overheid en branchegenoot Bank of America van de afgrond gered vanwege dezelfde problemen. Maar met het faillissement van zo'n grote instelling als Lehman, met wereldwijd 28.000 werknemers, werd de kredietcrisis voor de hele wereld in één klap zichtbaar.

Omdat Europese banken eveneens volop investeerden in de Amerikaanse huizenhausse, was het een kwestie van tijd voordat de kredietcrisis hier voet aan de grond kreeg. Overheden sprongen voor miljarden in de bres voor de financiële instellingen, overheidsschulden en -tekorten liepen op en de euro kwam onder druk te staan.

Draghi

Lex Hoogduin, hoogleraar monetaire economie aan de Universiteit van Amsterdam, benadrukt het verschil tussen de Amerikaanse financiële crisis en de Europese schuldencrisis. "De financiële crisis is voorbij, we zitten nu in de herstelperiode. De acute eurocrisis is ook over sinds de beroemde woorden van Mario Draghi."

Hoogduin refereert aan de toespraak van de Europese Centrale Bank-president in de zomer van 2012 waarin hij zei dat de ECB er "alles aan zou doen" om de euro te redden. "En geloof me, het zal genoeg zijn", voegde Draghi hier aan toe.

Achterover leunen

Laveren tussen echt herstel en een diepe crisis wekt gevaren in de hand, de noodzaak om hervormingen door te voeren lijken af te nemen. Er wordt in Den Haag al gesproken over het verdelen van meevallers, een gruwel voor economen. "Je kunt dat de politiek niet kwalijk nemen, maar economisch gezien is het een klassieke fout", waarschuwt Hoogduin.

Vanuit de politiek houdt in ieder geval D66'er Koolmees een vinger aan de pols. "Natuurlijk, de financiële markten zijn inmiddels een stuk rustiger geworden vergeleken met een aantal jaar geleden. Maar we kunnen niet achterover leunen en onze ogen sluiten voor de gevaren. "De urgentie om veranderingen door te voeren is nog steeds hoog."

Werkgeversvoorman De Boer waakt ook voor verslapping. "De overheid moet juist nu een extra zetje geven."

Kosten

Nu het stof langzaam lijkt neer te dalen, ontstaat er ruimte voor de vraag wat heeft de crisis ons inmiddels gekost. Er gaan verschillende rekensommen de ronde, hoogleraar Hoogduin becijfert het als volgt:

"Het is niet onmogelijk dat wij pas in 2017 of 2018, tien jaar na het uitbreken van de crisis, weer terug zijn op het niveau van het nationale inkomen van voor de crisis. Dan hebben we dus al die tijd stil gestaan. We missen dan zo'n 15 procent groei van het inkomen die we zouden hebben gehad als de trend van voor de crisis was doorgezet."

"Zonder de crisis zou ons gezamenlijke inkomen in 2017 of '18 zo'n 100 miljard euro hoger zijn geweest. Het totale inkomensverlies over die periode komt dan uit op 250 miljard euro, dat is bijna 15.000 euro per Nederlander."

Bij deze vraag is geld niet het eerste waar Van Brenk en Koolmees aan denken. "Ik denk aan de mensen die jarenlang op de nullijn hebben gezeten of zijn ontslagen", zegt de vakbondsvrouw. De D66'er spreekt over "een groot maatschappelijk verlies" wanneer hij denkt aan degenen die hun baan hebben verloren.  

Koolmees: "We moeten hard blijven werken. Er zijn bijna zevenhonderdduizend werklozen, de belasting op arbeid is sinds 1994 niet zo hoog geweest en de overheid geeft nog steeds meer uit dan dat er binnenkomt. Pas als die risico's er niet meer zijn, is de crisis voorbij."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

"D66 heeft sinds de vliegramp van Malaysia Airlines een mediastilte ingelast en is zeer terughoudend met media-uitingen anders dan die met vlucht MH17 te maken hebben. De partij hecht er daarom waarde aan te kennen te geven dat het gesprek met Wouter Koolmees voor die ramp dateert."