De dood van drie Israëlische tieners op de Westelijk Jordaanoever bleek enkele weken geleden de lont in het kruitvat van het Israëlisch-Palestijnse conflict. 

Het leidde tot een nieuwe gewelddadige escalatie tussen Israël en Hamas. Een overzicht van de recente gebeurtenissen in het Midden-Oosten.

12 - 30 juni 2014

De Israëlische tieners Gilad Shaar (16), Naftali Frenkel (16) en Eyal Yifrach (19) staan op donderdag 12 juni te liften nabij hun thuishaven Gush Etzion, een groep nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Op het alarmnummer komt een telefoontje binnen: "Hallo, met Gilad, ik ben ontvoerd." Net voor de verbinding wordt verbroken zijn er een paar knallen te horen. Schoten, denkt men nu te weten.

In de dagen die volgen zet het Israëlische leger groots in bij de zoektocht naar de jongens, er worden honderden Palestijnen gearresteerd, meer dan 1.300 huizen op de Westoever doorzocht. Er vallen bovendien enkele doden aan Palestijnse kant. Premier Benjamin Netanyahu laat al snel weten dat Israël de radicaalislamitische organisatie Hamas verantwoordelijk houdt voor de ontvoering.

De ontvoeringszaak leidt tot diverse geweldsuitbarstingen op de Westelijke Jordaanoever.

30 juni

De lichamen van de drie jongens worden gevonden in een open veld ten noorden van Hebron, op de Westelijke Jordaanoever. Hamas "zal betalen" voor de moorden, zegt Netanyahu. Een woordvoerder van Hamas laat weten dat iedere Israëlische actie als wraak op de moorden "de poorten van de hel zal openen".

Israël reageert diezelfde nacht nog met raketaanvallen in het zuiden op de door Hamas geregeerde Gazastrook

Waarom zijn de jongens gedood en door wie?

Hamas-extremisten Marwan Qawasmeh en Amer Abu Aisheh gelden als de belangrijkste verdachten. De twee zijn sinds 12 juni niet meer gezien. Op 6 juli is wel een mede-verdachte aangehouden.

Een hooggeplaatste bron bij de Palestijnse inlichtingendiensten heeft gezegd dat ook de Palestijnse veiligheidsdiensten op zoek zijn naar de twee mannen.

Over het exacte motief wordt vooral gespeculeerd. De ontvoering zou een manier kunnen zijn om de vrijlating van Palestijnse gevangenen door Israël af te dwingen. De jongens waren bovendien inwoners van een van de omstreden Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Zowel de gevangenen als het koloniseren van Palestijns gebied zijn belangrijke twistpunten in het Israëlisch-Palestijnse conflict.

Hamas heeft formeel ontkend noch bevestigd verantwoordelijk te zijn voor de moorden.

Wat is Hamas?

Een aan de Egyptische Moslimbroederschap gelieerde beweging die, zo wordt beschreven in het handvest uit 1988, zich tot doel heeft gesteld de staat Israël van de kaart te vegen en Palestina ('een land tussen Middellandse Zee en Jordaan-rivier') te bevrijden.

In 2007 nam Hamas met geweld het gezag over de Gazastrook over van de gematigde Palestijnse Fatah-beweging, sindsdien regeert de radicaalislamitische beweging over het gebied.

Vanwege de vele aanslagen en het grove geweld dat de beweging hanteert, beschouwen zowel de Verenigde Staten als de Europese Unie Hamas als een terroristische organisatie.

Hamas en Fatah in de PLO

De in 1958 door Yasser Arafat opgerichte Fatah is de grootste fractie binnen de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO). Deze seculiere groepering erkent Israël sinds 1988 wel, en streeft sindsdien naar een tweestatenoplossing met de grenzen van 1967 voor de Zesdaagse Oorlog.

Sinds 2007 was het Palestijnse bestuur verdeeld: Fatah regeert op de Westelijke Jordaanoever, terwijl Hamas de scepter zwaait in de Gazastrook. Nadat eerdere pogingen sneuvelden, zijn de rivaliserende Palestijnse organisaties eerder dit jaar overeengekomen weer samen te werken in de regering van president Mahmoud Abbas op de Westelijke Jordaanoever.

Wat Israël betreft is door de vorming van deze Palestijnse eenheidsregering de deur naar nieuwe vredesonderhandelingen gesloten. De Palestijnse Abbas (Fatah) moet volgens premier Netanyahu ''kiezen tussen vrede met Hamas of vrede met Israël''.

1 - 7 juli

Op de ochtend na de vondst van de drie Israëlische jongens, wordt in oost-Jeruzalem het ontzielde lichaam gevonden van de 17-jarige Arabische Mohammed Abu Khdeir. Hij blijkt levend te zijn verbrand, een vergeldingactie van Joodse inwoners van de hoofdstad.

Er breken dezer dagen in Jeruzalem diverse protesten uit, her en der zijn gevechten.

De drie Israëlische verdachten (17 en 29 jaar oud) van de wraakmoord bekennen twee weken later hun daad. Ze vertellen de Arabische wijken van Jeruzalem af te hebben gezocht om een slachtoffer te vinden. 

Door de incidenten en het daaropvolgende harde optreden van het Israëlische leger lopen de spanningen tussen Israël en de Palestijnen hoog op, met raketaanvallen uit de Gazastrook op Israël en Israëlische aanvallen op dat Palestijnse gebied tot gevolg.

8 juli - heden: Operatie Protective Edge

De situatie loopt nog verder uit de hand als Hamas vanuit de Gazastrook over gaat tot het afschieten van geavanceerdere raketten met een groter bereik en Israël vervolgens zijn tegenoffensief opvoert.

Tot nu toe kwamen de raketten alleen in de directe omgeving van de Gazastrook terecht, op 8 juli wordt voor het eerst een huis geraakt in Jeruzalem.

Israël roept daarop zijn reservisten op en start operatie 'Protective Edge'. Bij wijze van tegenoffensief worden in de dagen die volgen vele tientallen doelen in de Gazastrook gebombardeerd. Hamas probeert op zijn beurt veel grotere delen van Israël te bestoken.

Met enige regelmaat gaan in steden als Jeruzalem en Tel Aviv en zelfs in het ver noordelijk gelegen Haifa het luchtalarm af. De 'iron dome', het luchtafweersysteem van het Israëlische leger, weet tot nu toe alle raketten vanuit de Gazastrook te onderscheppen.

15 juli

In de vroege ochtend laat Israël weten akkoord te willen gaan met een door Egypte voorgesteld staakt-het-vuren. Hamas weigert en de gewelddadigheden gaan door.

Het staakt-het-vuren zou per direct ingaan, en vervolgens zouden hoge vertegenwoordigers van beide partijen samenkomen in Caïro.

De militaire tak van Hamas noemde het plan "een initiatief van knielen en onderwerping". Netanyahu zegt die avond dat Israël "geen andere keuze heeft dan groot machtsvertoon te gebruiken tegen Hamas".

Hoe reageert de internationale gemeenschap?

De druk op beide partijen om een bestand overeen te komen neemt toe. Zowel de VS als de EU dringen daarop aan. Ook VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon deed zo'n oproep door Hamas te vragen het door Egypte voorgestelde bestand te respecteren.

De Arabische Liga roept de internationale gemeenschap op om de Gazastrook bescherming te bieden.

Het Rode Kruis wijst erop dat het internationaal humanitair oorlogsrecht voorschrijft dat de strijdende partijen een duidelijk onderscheid maken tussen militairen en burgers en tussen militaire en burgerobjecten. Zij moeten schade aan burgers en burgerdoelen voorkomen en hen beschermen.

16 - 17 juli

Op woensdag 16 juli worden in de Gazastrook vier Palestijnse kinderen op een strand gedood door een granaat die is afgevuurd door een Israëlisch marineschip.

Kort daarop doen de Verenigde Naties een voorstel tot een tijdelijk, humanitair, bestand om voedsel en medische hulpmiddelen naar de Gazastrook te brengen en gewonden te verzorgen. Israël en Hamas gaan akkoord en donderdagochtend 10.00 uur (lokale tijd) gaat een staakt-het-vuren van 5 uur in. Twee uur later schiet Hamas echter 2 raketten op het zuiden van Israël.

Hoe groot is de humanitaire ramp op de Gazastrook?

Meer dan 20.000 inwoners van de Gazastrook zijn op de vlucht geslagen, nadat Israël zeker 250.000 mensen in het noorden van het gebied had opgeroepen hun huizen te verlaten wegens voorgenomen aanvallen.

Het Rode Kruis en Unwra, de hulporganisatie van de VN voor Palestijnse vluchtelingen, hebben alarm geslagen over een schrijnend tekort aan drinkwater in de Gazastrook. "Binnen enkele dagen kan de gehele bevolking van de Gazastrook te maken hebben met wanhopige tekorten aan water", zei Jacques de Maio, hoofd van de delegatie van het Internationale Rode Kruis in Israël en de bezette gebieden, een week na de start van 'operatie Protective Edge'.

Een woordvoerder van Unwra zegt: "De waterleiding en de riolering werken nauwelijks meer. Het systeem is praktisch verwoest door de acht dagen van bombardementen. Ongeveer 90 miljoen liter rioolwater stroomt dagelijks de zee in, want er is geen elektriciteit meer voor zuiveringsinstallaties."

17 juli

Volgens het Israëlische leger gebruikten "terroristen van Hamas" donderdagochtend een tunnel om Israël te bereiken, "met het doel om Israëlische burgers hard te treffen".

Laat in de avond start Israël een grondoffensief in Gaza. "Ons doel is om de tunnels van Hamas, die terroristen de mogelijkheid verschaffen om in Israël te infiltreren en aanvallen uit te voeren, onschadelijk te maken", verklaart het leger. Hamas stelt in een officiële reactie dat het grondoffensief "een drastische, gevaarlijke stap" is.

Het kabinet gaat donderdagavond akkoord met een verzoek van het leger om 18.000 extra reservisten op te roepen voor het geval de grondoperatie moet worden uitgebreid.

18 juli

In de eerste nacht van het grondoffensief komen zeker twintig Palestijnen om en één Israëlische militair. De Amerikaanse president Barack Obama uit zijn zorgen over een mogelijke escalatie van het geweld in de Gazastrook.

Het conflict tussen Israël en Hamas kostte tot nu toe aan 227 Palestijnen het leven, overwegend burgers. 1.700 mensen zijn gewond geraakt. Aan Israëlische zijde is één dode gevallen.

20 juli

Een tijdelijke wapenstilstand van enkele uren moet hulpverleners in de Gazastrook de kans bieden om humanitaire hulp te verlenen. Later op zondag worden van beide kanten weer raketten afgevuurd. Het Israëlische leger laat weten dat het grondoffensief wordt uitgebreid.

Zeker 62 Palestijnen komen zondag om het leven bij Israëlische aanvallen op de wijk Shejaia in het oosten van Gaza-stad. Volgens de Palestijnen zijn in totaal inmiddels zeker 345 mensen omgekomen. Aan Israëlische zijde zouden zeker zeven mensen zijn gedood: vijf militairen en twee burgers.

25 juli

Het dodental van de Israëlische acties tegen Hamas in de Gazastrook is opgelopen tot boven de achthonderd. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry heeft Israël en Hamas voorgesteld de wapens een week lang te laten rusten.

26 juli

Zaterdagochtend wordt om 6.00 uur een gevechtpauze ingesteld. Uren later hervat Hamas de beschietingen, waarmee de pauze wordt beëindigd. Israël zet het offensief voort. De ministers van Buitenlandse Zaken van landen als Duitsland, Groot-Brittannië, Turkije en Qatar hadden Israël en Hamas dringend opgeroepen de gevechtspauze te verlengen. 

1 augustus

Nadat het geweld in de voorbije dagen onverminderd doorging, is vrijdagochtend om 7.00 uur (Nederlandse tijd) een door de VS en de VN geïnitieerd staakt-het-vuren ingegaan dat 72 uur voor rust moet zorgen. Het bestand houdt echter geen stand, nadat Israël claimt dat Hamas raketten blijft afschieten en reageert met beschietingen van Gaza, zegt Israël het staakt-het-vuren op.

Deze ochtend vinden ongeveer 50 Palestijnen en 2 Israëliërs de dood.

Het Israëlische leger (IDF) zegt bovendien dat Palestijnse strijders een Israëlische militair gevangen hebben genomen. De militair nam deel aan een actie om gevechtstunnels die de beweging Hamas richting Israël heeft gegraven, te verwoesten.

Hoe groot is de kans op een nieuw, langdurig bestand nog?

Die vraag is niet te beantwoorden. De staakt-het-vurens die tot nu toe werden overeengekomen waren van korte duur en hadden tot doel de humanitaire hulp te verlenen in de Gazastrook.

Wel worden er op de achtergrond steeds pogingen ondernomen om te onderhandelen tussen de strijdende partijen. sraëlische en Palestijnse delegaties vertrokken direct na het akkoord over het, inmiddels geschonden, bestand van 1 augustus naar Caïro voor onderhandelingen met de Egyptische regering. Dat zou moeten leiden tot een duurzamer bestand.

De delegaties praten tijdens de onderhandelingen in Caïro niet direct met Hamas. De Palestijnse delegatie bestaat uit vertegenwoordigers van verschillende groepen, waaronder Hamas, het gematigde Fatah en de Islamitische Jihad, melden Palestijnse bronnen.

President Mahmoud Abbas zou volgens de Amerikaanse functionaris niet naar Caïro afreizen. Kerry zei donderdagavond tegen verslaggevers dat de VS van plan is een kleine delegatie naar de gesprekken te sturen.

3 augustus

De vermiste Israëlische officier, waarvan het IDF dacht dat Palestijnse strijders hem gevangen hadden genomen, is omgekomen tijdens de strijd met Hamas. Onder meer vermeende ontvoering was de aanleiding voor het beëindigen van een staakt-het-vuren van vrijdag.

4 augustus

Israël en Hamas gaan akkoord met een Egyptisch voorstel voor een nieuw tijdelijk staakt-het-vuren van 72 uur. Het bestand moet humanitaire hulp mogelijk maken. De periode is ook bedoeld om nadere voorwaarden voor een eventueel langer bestand uit te werken.

Hoeveel slachtoffers zijn er gevallen?

Het aantal Palestijnen dat is gedood als gevolg van het Israëlische offensief tegen Hamas, is gestegen tot zeker 1.831. De meeste van hen zijn burgers, onder wie veel vrouwen, kinderen en bejaarden. Er vielen zeker negenduizend gewonden. Aan Israëlische kant zijn 67 doden gevallen, vrijwel allemaal militairen.

6 augustus

Israël en Hamas beginnen aan een indirect vredesoverleg in de Egyptische hoofdstad Caïro. Egyptische bemiddelaars hebben de onderhandelingen voortgezet. Ze moeten leiden tot een duurzaam bestand in de oorlog die een groot deel van de Gazastrook heeft verwoest.

De belangrijkste Israëlische eis is dat Hamas-strijders zich niet opnieuw kunnen bewapenen en stelt dit als voorwaarde aan een mogelijke heropening van de grens tussen Gaza en Egypte. Palestijnse onderhandelaars eisen de opheffing van de Isreälische blokkade op de Gazastrook, waardoor sinds 2007 beperkt elektriciteit en goederen beschikbaar zijn. Indien vrijdag geen akkooord is bereikt, wordt de wapenstilstand mogelijk verlengd.

8 augustus

Om 7.00 uur 's ochtends is een einde gekomen aan het driedaags bestand tussen Israël en Hamas. Hamas zou het staakt-het-vuren niet willen verlengen omdat Israël alle eisen van Hamas heeft afgewezen in Caïro. In ruil voor de verlenging van de wapenstilstand wil Hamas dat Israël de grenzen weer opent en dat kan worden begonnen aan de wederopbouw van Gaza. 

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend