De linkse oppositie zet staatssecretaris Fred Teeven neer als meedogenloos en ook hijzelf en zijn partij proberen zijn stevige rechtse imago te bewaken. Maar klopt dit beeld van rechtse ijzervreter nog wel?

Het is nu moeilijk voor te stellen dat crimefighter Teeven in 2002 Pim Fortuyn opvolgde als lijsttrekker van Leefbaar Nederland en later met positiviteitsgoeroe Emile Ratelband strijd voerde over het leiderschap van die partij.

"Het huidige asielbeleid, waarbij mensen met het aantekenen van beroep hun verblijf kunnen rekken, vind ik heel inhumaan. Je geeft mensen hoop en biedt een toekomstverwachting die je niet kunt waarmaken", zei hij destijds in Trouw.

Nu Teeven staatssecretaris is, wordt zijn rechtse imago aangewakkerd door asielorganisaties en linkse oppositiepartijen als SP, D66, ChristenUnie en GroenLinks. 

Vaak worden daarbij individuele gevallen als bron ingezet voor een hoog oplopend en emotioneel maatschappelijk en politiek debat. Teeven wordt daarbij neergezet als de hardvochtige bestuurder, maar is hij dat ook?

"Er zijn twee Teevens", stelt D66-Kamerlid Gerard Schouw. "Eentje zorgt voor het rechtse profiel van regels zijn regels. De andere Teeven is de echte. Die is streng maar rechtvaardig."

SP-Kamerlid Sharon Gesthuizen: "Hij zag hoe populair Rita Verdonk was dus die rechtse koers vaart hij ook."

Kinderpardon

Schouw ziet de 'echte' Teeven bij de discussie rond de reikwijdte van het kinderpardon. "Op de regels is hij strak en streng, maar achter de schermen maakt hij gebruik van zijn discretionaire bevoegdheid om die kinderen hier te houden", zegt hij.

"Hij is een emotionele man", vindt VVD-Kamerlid Ard van der Steur. "Teeven realiseert zich ter dege dat het om mensen gaat. Hij is rechts en duidelijk, maar niet meedogenloos."

Als het imago van Teeven doorslaat naar meedogenloos grijpt Teeven zelf in. Zo wees hij er in NRC eens op dat ook hij maar een mens is. Zo haalde hij het Georgische meisje Renata na haar uitzetting terug naar Nederland toen ze leukemie bleek te hebben.

"Als je het hebt over menselijke maat in de uitvoering, dan is dít het. Dit is humaan. Ik ben ook een beetje mens. Ik hoop dat mensen denken: hij luistert goed naar Kamerleden, ook als ze niet van zijn eigen kleur zijn. De credits hiervoor moeten naar Gesthuizen, niet naar mij", aldus de staatssecretaris.

Meestal werkt Teeven echter zelf mee aan zijn rechtse profiel. Zo zei hij eens dat de dood het risico is van het vak inbreker en maakte hij laatst een groot punt van de plotselinge instroom van asielzoekers uit Eritrea. 

De toestroom zou op kunnen lopen tot 65.000 asielzoekers, stelde hij. "Dan moet de rechtsbuiten van het kabinet weer even zijn tanden laten zien", aldus Schouw.

Ook noemde Teeven het kinderpardon 'het zuur' na 'het zoet' van de strafbaarstelling illegaliteit.

Andere kinderen in vergelijkbare situaties keerden immers wel terug naar het land van herkomst, redeneert Teeven. En een pardonregeling prikkelt anderen om de asielprocedure zo lang mogelijk te rekken.

Prikkels

Prikkels om te blijven wilde Teeven altijd zoveel mogelijk wegnemen en in plaats daarvan maatregelen als het strafbaar stellen van illegaliteit om illegalen te stimuleren te vertrekken. 

Gemeenten mochten als het aan hem ligt dan ook niet voor collectieve opvang zorgen. Waarom zouden illegalen immers nog vertrekken als gemeenten zorgen voor onderdak en voedsel?

Teeven schroomde er niet voor om in dit verband tegen een uitspraak van het Europees Comité voor Sociale Rechten in te gaan. 

Gesthuizen ziet hier echter inmiddels een mildere Teeven. "Hij werkte mee aan het tijdelijk onderkomen voor uitgeprocedeerde asielzoekers in Amsterdam. Hij was sceptisch, maar hij stond het wel toe."

Schouw is dat met haar eens. "Teeven snapt inmiddels ook wel dat warme uitzetting effectiever is dan koude uitzetting. Het past alleen niet in het profiel", stelt hij. 

Niet effectief

Gesthuizen ziet een trend. "Op heel veel plekken zijn de scherpe kantjes er bij Teeven af gegaan", constateert ze.

Zo ging afgelopen tijd onder druk van de Kamer de strafbaarstelling illegaliteit van tafel, komt er een eind aan asielkinderen in de cel en lijkt er ruimte te ontstaan voor opvang van illegalen.

"Teeven heeft er niks aan als tienduizend mensen straks in de illegaliteit belanden. Dan kun je ze beter in het zicht houden", aldus Gesthuizen.

Deels werd Teeven gedwongen om de koers te wijzigen. Zo dwong de PvdA tijdens het debat over de dood van de Russische asielzoeker Dolmatov een humaner asielbeleid af.

Ook dreigde de ChristenUnie de begrotingssteun in te trekken als de strafbaarstelling illegaliteit niet van tafel zou gaan.

"Ik denk ook wel dat hij heeft geleerd. Hij heeft gemerkt dat hij door de weerstand in de samenleving minder makkelijk de rechtse crimefighter kan spelen dan hij had verwacht", aldus Gesthuizen.

'Vanzelf vertrekken'

Ook de staatssecretaris komt geleidelijk terug op het adagium dat illegalen vanzelf vertrekken als het leven hier zo onaangenaam mogelijk wordt gemaakt.

Tegen NRC zei hij daarover: "Elke VVD-bewindspersoon had tot nu toe als beleid: als ze zich maar gaan vervelen, gaan ze vanzelf wel terug. Dat is niet effectief gebleken".

Van der Steur stelt echter dat de mildere koers echter puur te maken met de politieke realiteit. Ze hebben immers politieke steun nodig van de PvdA. 

Teeven blijft dan ook diplomatiek richting de coalitiepartner, ondanks gesteggel over de reikwijdte van het kinderpardon en het gemorrel aan de strafbaarstelling illegaliteit.

Zelfs toen de Commissie Integraal Toezicht Terugkeer vaststelde dat uitzetten van illegalen door het kinderpardon en het beperken van vreemdelingendetentie vrijwel onmogelijk was geworden gebruikte hij dat niet voor politiek gewin.

Of de koerswijziging het resultaat is van de tegendruk van de Tweede Kamer of van het voortschrijdend inzicht van Teeven, de rechtse retoriek zal weer aanwakkeren als er verkiezingen in aantocht zijn. Mogelijk zal dan de 'echte' Teeven opstaan.

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend