Komende week wordt de Luxemburgse Jean-Claude Juncker zeer waarschijnlijk door het Europees Parlement goedgekeurd als nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. Wie is hij?

Oudgediende Jean-Claude Juncker maakte de afgelopen week een tour langs de verschillende Europese politieke partijen om hun twijfels weg te nemen over zijn benoeming. De eurosceptici vertelde hij dat hij geen federalist is, de socialisten beloofde hij een economische post binnen de Europese Commissie.

Juncker kan zeer waarschijnlijk rekenen op de steun van de sociaaldemocraten en de liberalen; bij elkaar een ruime meerderheid. Veel andere groepen lijkt hij niet of slechts gedeeltelijk voor zich te winnen, ondanks zijn beloftes en goede woorden.

De Britse euroscepticus Nigel Farage noemt het gesprek dat hij had met Juncker een "beleefde uitwisseling van gedachten", maar zei dat de uitspraken van Juncker "tegenstrijdig zijn met alles dat hij de afgelopen vijftien jaar heeft gehoord."

Europeaan

De terughoudendheid van de eurosceptici was te verwachten. Waar zij een frisse wind willen, gaat Juncker al decennia mee. Negentien jaar woonde hij Europese vergaderingen bij als premier van Luxemburg (van begin 1995 tot eind 2013). Daarvoor was hij minister van Arbeid (1984-1989) en minister van Financiën. Die laatste functie bekleedde hij overigens ook nog gedurende een groot deel van zijn premierschap (1989-2008).

Hij wordt gezien als een van de architecten van het Verdrag van Maastricht (1992), waarmee de weg vrij werd gemaakt voor de gemeenschappelijke Europese munt. Van 2004 tot 2013 was hij de eerste vaste voorzitter van de Eurogroep.

Het imposante Europese cv van Juncker is precies waarom de christendemocraten hem verkozen als topkandidaat, maar ook exact de reden waarom politici als Farage en de Britse premier David Cameron weinig van hem moeten hebben. Juncker is een vertegenwoordiger van het 'oude Europa', zei de Britse premier.

Compromisman

In Luxemburg geldt Juncker nog steeds als de meest populaire politicus van het land. Het spionageschandaal dat hem eind 2013 tot aftreden dwong, kon daar geen verandering in brengen. Zijn partij kwam ondanks de politieke crisis onder zijn leiding alsnog als grootste uit de bus, hoewel ze geen onderdeel meer uitmaken van de regering.

Die populariteit heeft hij met name te danken aan de manier waarop hij met mensen omgaat, vertelt Marc Schlammes, politiek journalist bij de Luxemburger Wort, de grootste krant van het land. "Juncker weet mensen op hun gemak te stellen, is familiar. Hij zorgt ervoor dat mensen het idee hebben dat hij ze al jaren kent, en geeft mensen het idee dat hij zich echt om hen bekommert", aldus de politiek redacteur.

Het zoeken van compromissen karakteriseert Junckers manier van besturen, vertelt Schlammes verder. Bij het zoeken van politieke oplossingen werd voor brede steun gezocht binnen het parlement, en hij zocht altijd steun bij het maatschappelijk middenveld.

Die reputatie heeft hij ook in Europa opgebouwd. Zo wist hij onder meer Frankrijk en Duitsland op één lijn te krijgen over het Griekse steunpakket. Op zijn eigen 'prioriteitenlijstje' als voorzitter van de Commissie staat op plaats vijf de relatie met zijn grote tegenstander Groot-Brittannië. Juncker wil een oplossing waarin zowel de Britten, als de Eurozone zich in kunnen vinden.

De vraag is of hij dit ook in de Europese Commissie kan, vraagt Schlammes zich af: "Luxemburg is klein, iedereen kent elkaar. De Europese Commissie alleen al heeft dertigduizend medewerkers. Het zal lang duren voordat hij daar iedereen zal kennen."

Controversieel

In Europa staat de oud-premier echter vooral bekend om zijn controversiële uitspraken die hij doorgaans met een scheef lachje de wereld in brengt.

In 2011, als voorzitter van de Eurogroep, stelde hij tegenover het Duitse Focus dat "de soevereiniteit van de Grieken enorm zou worden beperkt" door de Europese noodhulp. In datzelfde jaar zei hij op een conferentie dat hij - ondanks zijn katholieke achtergrond -  "soms moet liegen" als minister van Financiën om de markt niet te beïnvloeden. "Monetair beleid is een serieuze zaak. Die moeten we achter gesloten deuren bespreken, in de eurogroep", aldus Juncker.

"Het is misschien niet slim om zoiets te zeggen, maar het is wel zo eerlijk", zegt de Luxemburgse journalist Schlammes. "Het zou minder eerlijk zijn om te zeggen dat hij transparant zal zijn, om het vervolgens niet te doen."

Steun

Ondanks zijn reputatie als onderdeel van de Europese elite, onhandige uitspraken en de weerstand van Groot-Brittannië, is het Juncker gelukt om de meeste Europese regeringsleiders achter zich te krijgen. De vraag is of hij om zijn ruime ervaring is gekozen.

Volgens de Britse Europa-denktank Open Europe gaat Merkel akkoord met de Luxemburger omdat hij de regeringsleiders weinig tegenwicht zal bieden: "Merkel steunt Juncker omdat hij een zwakke voorzitter zal zijn, die makkelijk te sturen is", aldus de denktank. Bovendien kan de benoeming nog in het voordeel van Cameron werken: "Het is niet de enige post die wordt verdeeld."

Het eveneneens Britse Centre for European Reform is genuanceerder: "Als Merkel Juncker steunt is dat niet omdat hij de juiste man voor de baan is, of omdat het democratisch is." Volgens de denktank heeft Merkel binnenlandse belangen. De SPD, Merkels coalitiepartner, wil hun eigen topkandidaat als voorzitter van het Europees Parlement in ruil voor hun steun aan Juncker.

Bovendien konden de Europese leiders moeilijk om de Luxemburger heen nadat het Europees Parlement de verkiezingen presenteerde als race tussen de topkandidaten, die door Juncker werd gewonnen.

Het lijkt niet helemaal toevallig dat de Luxemburgse polder-politicus nu zelf onderwerp van een compromis lijkt te worden tussen de achtentwintig lidstaten en verschillende politieke groeperingen, denkt journalist Schlammes. "Er zijn een heleboel belangen in Europa. Iedereen moet tevreden worden gesteld."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend