Nederland gold ooit als het meest liberale land ter wereld wat betreft drugswetgeving. Inmiddels heeft Uruguay wiet gelegaliseerd en in de VS zal na Colorado en Washington waarschijnlijk nog een hele rij staten volgen.

In november van dit jaar kan Oregon de derde staat van de VS worden waar cannabis geheel legaal wordt.

Oregonians stemmen dan, tijdens de 'midterm elections', over een systeem waarin wiet van het zaadje van de plant tot het roken van een joint door de staat wordt geaccepteerd. In de staat Washington ging, in navolging van Colorado, vorige week de eerste legale wiet over de toonbank.

In 2012, toen inwoners van Colorado en Washington wiet legaliseerden, faalde een soortgelijk plan nog in Oregon (46 tegen 54 procent). Nu werden eind vorige maand 145.710 handtekeningen ingeleverd bij de lokale regering om de kwestie op het lokale stembiljet te zetten, ruim meer dan de benodigde 87.213 handtekeningen.

Er zijn redenen om aan te nemen dat Oregon dit jaar nog dezelfde koers gaat varen als Colorado en Washington. In 2012 was de cannabislobby in Oregon bijvoorbeeld nog slecht georganiseerd. Er was, in tegenstelling tot Colorado en Washington, weinig geld - enkele tienduizenden dollars - voor een gedegen campagne.

In 2014 is er al 825.000 dollar in de campagne gestopt, met de steun van een enorme lobby en "donoren met diepe zakken". 

Ook de staat Alaska zamelde genoeg handtekeningen in om legalisering op het stembiljet te zetten. Het hoeft niet lang te duren voordat veel meer staten in het voetspoor van Colorado en Washington treden. The momentum is on marijuana's side, stelt The Huffington Post eerder dit jaar treffend.

Californië

"Ik voorspel dat wiet binnen een paar jaar legaal is in twintig Amerikaanse staten", zegt Willem Post, als Amerikadeskundige verbonden aan het Clingendael-instituut. Hij wijst op Californië, een grote staat met een belangrijke voorbeeldfunctie voor andere staten.

In Californië hebben meerdere hoge overheidsfunctionarissen de laatste jaren aangekondigd niet langer tegen legalisering te zijn. Een meerderheid van de inwoners van de Golden State, volgens peilingen ongeveer 55 procent, is dezelfde mening toegedaan.

Aversie afgebrokkeld

De publieke aversie tegen wiet in de VS is de laatste jaren heel snel afgebrokkeld. Ruim meer dan de helft van alle Amerikanen keurt legalisering goed, zo bleek uit een peiling van Gallup in 2013.

Zestien Amerikaanse staten hebben bezit van kleine hoeveelheden inmiddels gedecriminaliseerd, en 21 staten hebben wetgeving voor medicinale cannabisverstrekking. Wiet is daar op doktersrecept al vrij gemakkelijk verkrijgbaar: in Oregon hebben bijvoorbeeld 110.000 mensen een zogeheten 'medical marijuana card'. De volgende stap is, zo bleek in Colorado en Washington, legalisering. 

Post: "In Amerika is sprake van een echte ommezwaai: wietproductie en -gebruik was overal strikt verboden, en is na een gedoogbeleid nu op sommige plaatsen helemaal toegestaan. Sommige staten in Amerika hebben Nederland wat betreft het drugsbeleid voorbijgestreefd. Het is niet voor niets dat er in Colorado nu een wietsoort is die 'New Amsterdam' wordt genoemd." 

Werkt het?

De grote vraag is natuurlijk of legalisering daadwerkelijk gunstig uitpakt. Misschien is het, ruim zeven maanden nadat de eerste wiet in Colorado over de toonbank ging, te vroeg om conclusies te trekken. Conclusies over de werking van het beleid in de VS zijn bovendien niet als een mal over de Nederlandse situatie te trekken.

Duidelijk is in ieder geval dat legaliseren lucratief is. De wietbusiness levert de overheid van Colorado sinds januari extra geld op. Veel extra geld. Alleen al in januari van dit jaar ontving Colorado 14 miljoen dollar extra aan belastingopbrengsten. Volgens een onderzoek zou de wietindustrie Colorado in 2018 ongeveer 8 miljard dollar opgeleverd kunnen hebben.

Cannabis wordt voor Amerikaanse begrippen zwaar belast: over gekochte wiet moet ongeveer 29 procent belasting worden betaald. De opbrengsten gaan voor een groot deel naar scholen, naar de politie, en naar therapie voor mensen die pyschische problemen ondervinden als gevolg van drugsgebruik.

Politie

De politie wordt bovendien aanzienlijk ontlast. Per jaar worden in Amerika ongeveer 750.000 mensen gearresteerd voor overtredingen die op de een of andere manier met marihuana te maken hebben. 650.000 van die arrestanten worden opgepakt voor het bezit van cannabis, óók voor het bezit van zeer kleine hoeveelheden. Legaliseren leidt bij de politie tot tijds- en geldbesparingen.

Colorado is in vergelijking met bijvoorbeeld Californië qua budget nog een zeer bescheiden staat. Voor een dergelijke staat zou legalisering, zo erkende de procureur-generaal van Californië al eens, kunnen leiden tot honderden miljoenen dollars aan extra inkomsten en vergelijkbare bedragen aan besparingen per jaar. 

Eind mei, vijf maanden nadat de eerste wiet legaal werd verkocht in Colorado's hoofdstad Denver, bleek het criminaliteitspercentage daar met 10 procent te zijn gedaald. Maar, zo benadrukt The New York Times terecht, het is onmogelijk om te bepalen of de wijziging in de wietwet heeft bijgedragen aan die ontwikkeling.

Critici

Critici stellen dat marihuanagebruik leidt tot andere drugsproblematiek - de zogeheten Gateway-theorie - en dat meer mensen steeds vaker wiet gaan gebruiken, waardoor inwoners van Colorado steeds minder productief worden. Ook kan de wietbusiness in Colorado, zo stellen critici, de criminele wiethandel in nabijgelegen staten stimuleren.

Er is meer tijd nodig om te kijken of de legalisering in Colorado inderdaad leidt tot problemen. "Het kan jaren duren voordat het effect van legaliseren - als dat er al is - op het drugsgebruik onder tieners, schorsingen op school, of het aantal dodelijke auto-ongelukken, duidelijk wordt", stelt The New York Times.

Ondertussen blijkt de wietbusiness in Colorado niet alleen voor de overheid lucratief. Enkele wietondernemers zien de omzet van hun bedrijf, met grote wietplantages die worden gecontroleerd door de lokale overheid, groeien. Hun enige probleem: voorzien in de enorme vraag.

"We willen de Costco [een soort Makro, red.] van marihuana worden", zegt een van de grote wietondernemers in Colorado tegen Time. "We willen een echt voorbeeld zijn voor de wereld en het stigma wegnemen."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend