De dood van drie Israëlische tieners en het geweld dat daarop volgde, zet de toch al explosieve verhoudingen tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit deze week verder op scherp. Wat is er allemaal gebeurd?

In Israël klinkt de angst voor een derde intifada, Palestijnen houden eveneens de adem in.

"De moord op die tieners verdrukt aan beide zijden van het conflict de wil om nader tot elkaar te komen", zegt Anat Kurz, hoofd van het onderzoeksteam van de vooraanstaande Israëlische denktank INSS. "Men rept hier al over een mogelijke derde intifada en vreest dat een nieuwe Arabische gewelddadige opstand erger zal zijn dan zijn voorgangers", aldus Kurz.

"De gebeurtenissen van de laatste weken staan natuurlijk niet op zichzelf", vervolgt de onderzoekster. "Ze vinden plaats tegen de achtergrond van het al decennia voortslepende Midden-Oostenconflict, maar zijn een ramp voor de hoop op vlottrekken van het vredesproces."

Kinderen, kolonisten

Gilad Shaar (16), Naftali Frenkel (16) en Eyal Yifrach (19) stonden op donderdag 12 juni te liften nabij hun thuishaven Gush Etzion, een groep nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever.

Tieners, kinderen nog, zegt Israël. Kolonisten, schrijven Palestijnse media.

De Israëlische nederzettingen in Palestijns gebied  zijn zeer omstreden en door de Verenigde Naties (VN) als illegaal bestempeld. De Palestijnse PLO weigert iedere toenadering tot Israël zolang premier Benjamin Netanjahu toestemming blijft geven voor het bouwen van huizen op de Westoever, een van de kernpunten van het conflict.

Ergens op die 12e juni komt er een noodoproep van Gilad binnen bij de politie. "Hallo, met Gilad, ik ben ontvoerd", zegt de 16-jarige in een - later vrijgegeven - telefoongesprek. Op het einde zijn een paar knallen te horen. Schoten, denkt men nu te weten.

De politie probeert nog terug te bellen, maar krijgt geen gehoor meer en laat het verder rusten. Diverse bronnen zeggen dat de autoriteiten al vanaf de eerste melding van vermissing met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid wisten dat de drie jongens gedood waren.

Zoektocht

Boze tongen beweren dat Israël vervolgens zijn grootscheepse zoektocht met bijbehorend geweld en arrestaties in scene zette. "Onzin, zelfs al is er maar één procent kans dat die kinderen nog in leven zijn, dan moet je alles uit de kast trekken om ze te vinden", zegt militair analist Elliot Chodoff. De geboren Amerikaan werkt voor het Israëlische leger en doceert terrorismestudies aan de universiteit van Haifa.

Israëlische militairen doorzoeken in de 2,5 week tussen de vermissing van de jongens en de tragische vondst van hun lichamen afgelopen maandag, meer dan 1.300 huizen op de Westelijke Jordaanoever en pakken honderden Palestijnen op. Er vallen aan Palestijnse kant bovendien doden tijdens de operaties van het leger.

Inmiddels gelden Hamas-extremisten Marwan Qawasmeh en Amer Abu Aisheh als de belangrijkste verdachten. Beiden hebben eerder in Israël gevangen gezeten.

Moeder

Tijdens een drukbezochte bijeenkomst in Tel Aviv bedankt de moeder van een van de jongens zondag de Palestijnse president Mahmoud Abbas voor het veroordelen van de ontvoering. Verder vraagt ze om kinderen niet te gebruiken als onderhandelingsmiddel in de strijd in het Midden-Oosten.

De lichamen van Gilad, Naftali en Eyal worden op 30 juni gevonden in een veld bij de Palestijnse stad Halhul, ten noorden van Hebron.

De vindplaats is op tien minuten rijden van de plek waar ze verdwenen.

"Hamas zal betalen voor de moorden", verklaart premier Benjamin Netanyahu meteen. Hij heeft de Palestijnse terreurorganisatie van meet af aan voor de ontvoering verantwoordelijk gehouden.

De Palestijnse regering spreekt van "een tragedie". "We weten dat dit een ware tragedie is, omdat we dit zelf aan de lopende band meemaken", aldus een regeringswoordvoerder, die benadrukt dat aan Palestijnse kant talloze jongeren worden ontvoerd of gedood.

Israël reageert diezelfde nacht nog met raketaanvallen in het zuiden op de door Hamas geregeerde Gazastrook. Routine, zegt Chodoff. "Daarover worden wij hier in het noorden niet eens gebeld."

Jeruzalem

Als de volgende ochtend in Jeruzalem het ontzielde lichaam van een 17-jarige Arabische jongen wordt gevonden, breekt er in de hoofdstad een groot protest uit. Aangenomen wordt dat de moord op Mohammed Abu Khdeir  een vergeldingactie is van Joden in Jeruzalem.

Later in de week worden opnieuw meerdere raketten door Hamas uit Gaza op Israël geschoten, en vice versa. Daarbij worden in het grensplaatsje Sderot twee Israëlische huizen geraakt. In de regio rond Hebron breken diverse gevechten uit.

In een Palestijns vluchtelingenkamp in Ramallah, waar NU.nl met diverse bewoners sprak, zijn de reacties op dit alles gelaten. De omgekomen Israëlische tieners worden 'kolonisten' of zelfs 'terroristen'genoemd en hun lot is Israëls verdiende loon, is de algemene strekking.

Deze reactie is conform de heersende opinie op de Westoever, vertelt Palestijns journalist Maher Shalabi van een in Ramallah gestationeerd televisiestation. "Ik ben uiteraard tegen het ontvoeren van kinderen. Maar Israël heeft door zijn nederzettingenbeleid en het weigeren Palestijnse gevangenen vrij te laten een atmosfeer gecreëerd die leidt tot dit soort gebeurtenissen."

Parlementslid van de Israelische Arbeiderspartij (Avoda) Hilik Bar laat weten dat de grootste oppositiepartij zich schaart achter de activiteiten die premier Netanjahu  tot nu toe heeft ondernomen in de zoektocht naar de tieners en de latere vergeldingacties. "Israël treedt terecht hard op tegen de terreur van Hamas. Maar dit toont ook aan waarom we zo snel mogelijk terug moeten naar de onderhandelingstafel."

'Poorten van de hel'

Hamas toont direct na de vondst van de jongens ook zijn spierballen door in het openbaar te verklaren dat iedere Israëlische actie als wraak op de moorden "de poorten van de hel zal openen".

Voor wanneer die poorten - verder - open gaan en wat daarachter te zien zal zijn, houden nu zowel Israëli’s als Palestijnen hun adem in.

Hamas staat naar verluidt op het punt een staakt-het-vuren af te kondigen. Israël zegt zich voor te bereiden op alle scenario's - als Hamas stopt met aanvallen doet Israël het ook. In Sderot vraagt men zich op straat vooral af "hoe lang het bestand dit keer stand zal houden".

"Een derde intifada hoeft helemaal niet voort te komen uit een weloverwogen besluit", aldus INSS-onderzoekster Kurz. "Eén gebeurtenis, of één woede-uitbarsting van een individu kan de lont in het kruitvat zijn."

"Als men er de komende dagen in slaagt om aan beide zijden te kalmeren en sterk te blijven, zouden we weer verder kunnen met het vredesproces. Maar ik zie het eerlijk gezegd alleen maar erger worden allemaal."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend