Wissels, kaarten, doellijntechnologie en andere WK-innovaties

Het WK voetbal in Brazilië is ongeacht de afloop historisch omdat arbiters voor het eerst tijdens het landentoernooi gebruik kunnen maken van doellijntechnologie.

In de eerste week van het WK heeft het systeem één keer zijn waarde bewezen: bij de 2-0 van Frankrijk tegen Honduras. Doellijntechnologie bewees onomstotelijk dat de bal via keeper Noel Valladares de lijn passeerde.

Hoewel de FIFA niet te boek staat als een vooruitstrevende organisatie zijn er in de loop der jaren veel innovaties doorgevoerd die van wezenlijke betekenis zijn geweest.

Nog in 1966 waren er geen gele of rode kaarten, mochten coaches niet wisselen en werden knock-outwedstrijden nog niet beslist met penaltyseries. 

Een overzicht, niet per se in chronologische volgorde, van enkele geslaagde en mislukte noviteiten in de WK-historie:

Gele en rode kaarten

Ingevoerd in: 1970

Vóór 1970 werden spelers na het maken van een zware overtreding ook van het veld gestuurd, maar pas tijdens het WK in Mexico gebeurde dat nadat de scheidsrechter een rode kaart had getrokken. 

De gele en rode kaarten zijn aan het brein ontsproten van Ken Aston. Tijdens zijn succesvolle loopbaan als arbiter leidde de Brit menig duel dat uit de hand liep, zoals het WK-duel tussen Chili-Italië in 1962, ook bekend als 'Het gevecht van Santiago.'

Na zijn carrière werd Aston aangesteld als hoofd van het scheidsrechterscomité van de FIFA en broedde hij op manieren om dit soort veldslagen te voorkomen. Bij een stoplicht had hij z'n eurekamoment. "Ik zat in de auto en zag een stoplicht op rood springen. Ik dacht: 'Geel, doe het rustig aan', 'Rood, dan moet je stoppen'."  

Weetje: Kakhi Asatiani uit de Sovjet-Unie was in 1970 de eerste speler die een gele kaart kreeg. Vier jaar later incasseerde de Chileen Carlos Caszely de eerste rode kaart.

Succesvolle innovatie? Gele en rode kaarten zijn niet meer weg te denken in het voetbal. In verschillende sporten zijn er varianten ontstaan met andere kleuren.

Wissels

Ingevoerd in: 1970

Nederland zou de geblesseerde Bruno Martins Indi woensdag tegen Australië niet hebben kunnen vervangen als de FIFA eind jaren zestig niet had besloten om wissels toe te staan vanaf het WK van 1970. 

In de prehistorie van het WK gebeurde het meer dan eens dat een elftal kansloos ten onderging omdat één of meerdere spelers kampten met een kwetsuur. Een van de oorzaken voor de verrassende nederlaag van Hongarije in de WK-finale van 1954 tegen West-Duitsland was dat sterspeler Ferenc Puskas het duel moest voltooien met een enkelblessure.

Weetje: Tot 1990 mochten landen op het WK maar vijf spelers opgeven die voor een invalbeurt in aanmerking kwamen. Sindsdien mag ieder selectielid invallen.

Succesvolle innovatie? De 'wissel' is net zo vertrouwd in het voetbalvocabulaire als 'buitenspel', 'de strafschop' en 'het zestienmetergebied'.

Dubbelrol scheidsrechters

Ingevoerd: 1930

Het is moeilijk voor te stellen dat Louis van Gaal de ene dag fungeert als bondscoach van Oranje en de dag daarna als scheidsrechter optreedt bij Colombia-Ivoorkust. De FIFA gaf Ulises Saucedo in 1930, bij het eerste WK, nog gewoon toestemming voor zo'n dubbelrol. 

Volgens de overlevering moedigde de wereldvoetbalbond het zelfs aan dat de Boliviaan enkele WK-duels floot naast zijn dagelijkse beslommering als bondscoach van zijn vaderland. 

Saucedo zorgde daarmee voor een unicum; in de loop der jaren heeft de FIFA werk gemaakt van de professionalisering van het scheidsrechterskorps. De arbiters die momenteel in Brazilië actief zijn hebben verschillende trainingskampen achter de rug.

Weetje: Een voorbeeld van de professionalisering van scheidsrechters is dat internationale arbiters geen wedstrijden meer mogen fluiten als ze ouder dan 45 jaar zijn.

Succesvolle innovatie? Het experiment kreeg geen vervolg. Integendeel: zelfs in het pupillenvoetbal is het onvoorstelbaar dat iemand een rol als coach en als arbiter bekleedt.

Rode kaart voor de tackle van achteren

Ingevoerd in: 1998

In 1998 besloot de FIFA dat de scheidsrechters extra alert moesten zijn op de 'tackle van achteren'. Uit medisch onderzoek, uitgevoerd door de voetbalbond zelf, was namelijk gebleken dat liefst 66 procent van de blessures zouden ontstaan door een dergelijke overtreding. 

Arbiters en verdedigers waren gelijk sceptisch over dit nieuwe decreet. Hoe was een aanslag te onderscheiden van een goede ingreep?

Sepp Blatter, destijds nog secretaris-generaal van de FIFA, verschafte direct duidelijkheid: "Alle tackles van achteren zijn rood, want deze zijn altijd gevaarlijk. Een scheidsrechter hoeft niet te beslissen of er sprake is van kwade opzet, dit is ondoenlijk."

Weetje: Het gevolg voor het WK'98 in Frankrijk was dat er een recordaantal van zestien direct gegeven rode kaart vielen.

Succesvolle innovatie? De regel is versoepeld. Scheidsrechters mogen inmiddels wel zelfstandig een besluit nemen.

Strafschoppenseries

Ingevoerd in: 1978

Voor het toernooi van 1978 konden wedstrijden in de knock-out fase van het WK alleen beslist worden na verlenging. 

Mocht er na deze 120 minuten voetbal nog steeds niet gescoord zijn, dan werd de wedstrijd in zijn geheel overgespeeld. Deze replay kwam viermaal voor in de historie van het WK: in 1934 en 1938. Overigens werd de halve finale op het EK 1968 tussen Italië en Sovjet-Unie in het voordeel van de Zuid-Europeanen middels het opgooien van een muntstuk.

De eerste strafschoppenserie vond plaats 8 juli 1982 in Sevilla, in een wedstrijd die onder leiding stond van de Nederlander Charles Corver. De halve finale tussen West-Duitsland en Frankrijk was 1-1 na negentig minuten spelen en in de verlenging scoorden beide landen tweemaal: 3-3. De eerste reeks volgde. 

Uli Stielike had de twijfelachtige eer om als eerste speler een penalty te missen. Fataal was het niet voor de Duitsers, want Frankrijk miste daarna nog tweemaal. 

Weetje: Duitsland legde in 1982 de basis voor een indrukwekkend record. De 'Mannschaft' won alle vier de strafschoppenseries (1982, 1986, 1990, 2006) waaraan ze meededen.

Succesvolle innovatie? Strafschoppenseries zijn inmiddels gemeengoed geworden in het voetbal. Twee WK-finales, die van 1994 en 2006, werden zelfs zo beslist.

Poulesysteem

Ingevoerd in: 1930, maar verschillende keren gewijzigd

Het WK heeft pas in de recente historie een redelijk vast 'format', met eerst een poulefase en daarna een knock-outsysteem. In der loop jaren is het systeem vaak veranderd. Zo was er in 1934 en 1938 alleen een knock-outfase, waardoor landen die maanden onderweg waren naar het toernooi soms al na één nederlaag naar huis konden.

De FIFA schakelde daarna snel weer over naar poules, met af en toe rare regels. In 1954 zaten in elke groep twee landen met een beschermde status die niet tegen elkaar hoefden te spelen. Tijdens de toernooien van 1974 en 1978 waren er liefst twee poulefases en tussen 1986 en 1994 konden ook enkele landen die als derde eindigden in de groep het toernooi vervolgen.

Weetje: In 1986 overleefde Uruguay de poulefase ondanks een 6-1 nederlaag tegen Denemarken en remises tegen West-Duitsland en Schotland.

Succesvolle innovatie? De FIFA vindt van wel, aangezien de poules al in jaren zijn gehandhaafd. Het voordeel voor de fans is dat elk land minimaal drie keer in actie komt.

Doellijntechnologie

Ingevoerd in: 2014

Het is nog altijd de vraag of het beroemdste doelpunt in de WK-historie wel had moeten worden goedgekeurd. Was de bal bij de 3-2 van Geoff Hurst in de finale van 1966 tussen Engeland en West-Duitsland nu wel of niet over de lijn?

Ironisch genoeg werd Engeland in 2010 bestolen tégen Duitsland: de arbitrale leiding constateerde niet dat een inzet van Frank Lampard wel dertig centimeter achter de doellijn belandde. Naar aanleiding van dat incident besloot de FIFA onderzoek te doen naar de invoering van doellijntechnologie.

Weetje: De clubs in de Bundesliga stemden onlangs massaal tegen de invoering van doellijntechnologie, hoewel Bayer Leverkusen-spits Stefan Kiessling afgelopen seizoen een 'spookdoelpunt' maakte. De Duitser kopte de bal in het zijnet, maar omdat er een gat in het net zat, leek het net alsof hij een zuivere treffer maakte. De arbiter kende een goal toe.

Succesvolle innovatie? Nog te vroeg voor een oordeel, maar veelzeggend is dat UEFA-voorzitter Michel Platini onlangs niet uitsloot dat er tijdens het EK 2016 ook gebruik wordt gemaakt van doellijntechnologie. De Fransman zag het systeem eerst niet zitten. 

Videoscheidsrechter?

Ingevoerd in: 2018?

FIFA-voorzitter Blatter, ooit een geharnast tegenstander van elektronische hulpmiddelen, heeft na het invoeren van doellijntechnologie de smaak te pakken. 

Aan de vooravond van het WK pleitte de Zwitser voor het aanstellen van een videoscheidsrechter, waarop coaches twee keer per wedstrijd een beroep zouden kunnen doen.

De IFAB, de internationale spelregelcommissie, reageerde niet enthousiast. "Het spel moet worden stilgelegd als een coach het moment aanvraagt. Dat strookt niet met hoe wij voetbal zien; een snelle sport met constant beweging."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Gerelateerde artikelen

NUshop

Tip de redactie