Vrijdag 6 juni is het zeventig jaar geleden dat tienduizenden geallieerde soldaten in de vroege ochtend uit hun landingsvaartuig stapten, om op de stranden van het Franse Normandië te vechten om Europa te bevrijden van de Duitse bezetter.

In 1944 zuchtte West-Europa al vier jaar onder het juk van Nazi-Duitsland. Er was toen sprake van relatieve rust; de Tweede Wereldoorlog werd sinds de verovering van Frankrijk vooral in andere delen van de wereld uitgevochten.

De hardste strijd woedde in Oost-Europa, waar de legers van Adolf Hitler na verliezen bij Stalingrad en Koersk langzaam maar zeker werden teruggedrongen. De Sovjet-Unie krabbelde op, nadat de Duitse oorlogsmachine het Rode Leger sinds de invasie van Rusland (1941) op de hielen had gezeten. Nu waren de rollen omgedraaid.

De Amerikanen en Britten lieten zich eveneens niet onbetuigd, maar boekten minder vooruitgang dan de Sovjets. Nadat het Afrikakorps van de Duitse generaal Erwin Rommel in Afrika was verslagen, landden de geallieerden in het zuiden van Italië.

Vooral de Britse premier Winston Churchill wilde via Zuid-Europa Nazi-Duitsland op de knieën dwingen, maar de Amerikanen, die de meeste troepen en materieel leverden, wilden ook een invasie in West-Europa. Sovjet-dictator Jozef Stalin drong al langer aan op dit idee. Hij hoopte dat door de opening van een groot westfront de Duitsers van twee kanten konden worden bestreden. 

Bij de Britten en Amerikanen leefde bovendien de angst dat het Rode Leger eigenhandig Duitsland zou verslaan, waardoor Europa grotendeels onder Sovjet-controle zou vallen.

Calais

Na lang beraad stond het besluit vast: Er kwam een invasie in West-Europa. De operatie die de codenaam Operatie Overlord kreeg,  was in handen van de Amerikaanse generaal Dwight Eisenhower en zijn Britse ranggenoot Bernard Montgomery.

Aanvankelijk werd gedacht aan een oversteek van het Nauw van Calais, waar de afstand tussen Engeland en Frankrijk het kortst is. Het achterland van Calais is door enkele kanalen en rivieren echter ongunstig voor een snelle opmars. Het oog viel hierdoor op de brede stranden van Normandië. Het nadeel dat de geallieerden dan niet direct beschikten over een grote zeehaven, werd ondervangen met de aanleg van kunstmatige ‘Mulberry’-havens. Deze werden gevormd met enorme drijvende betonnen bakken.

Misleiding

De geallieerden zetten echter wel alles op alles om de Duitsers te laten denken dat de invasie in Calais zou plaatsvinden. Ze richtten zelfs een fictief leger op. Met opblaasbare tanks en voertuigen die in de regio van Dover stonden opgesteld, werden de Duitsers in de waan gelaten dat Calais het doel was.

Ondertussen waren de voorbereidingen voor de invasie in Normandië begin 1944 in volle gang. Ruim een miljoen Amerikaanse en Canadese troepen verbleven in het zuiden van Engeland. Op Engelse stranden werd geoefend en de geallieerde luchtmacht trof de noodzakelijke voorbereidingen met aanvallen boven Frans grondgebied. De geallieerden genoten toen al een luchtoverwicht boven West-Europa.

Atlantikwall

Duitsland was een stuk minder goed voorbereid, maar had wel de beschikking over de Atlantikwall. Deze weliswaar onvoltooide reeks bunkers, mijnenvelden, tankversperringen en anti-scheepsobstakels moest een geallieerde aanval kunnen weren. De beste verdedigingswerken stonden echter in Calais, en niet in Normandië. Duitslands beste troepen vochten bovendien aan het Oostfront.

Helemaal onvoorbereid op een invasie in Normandië waren de Duitsers ook weer niet. Diverse divisies werden achter de hand gehouden om in te zetten zodra duidelijk werd waar de invasie plaatsvond.

De aanval

In de avond van 5 juni vlogen transporttoestellen en zweefvliegtuigen vol luchtlandingstroepen van Engeland naar Normandië. Het was hun taak om die nacht snel bruggen en belangrijke wegen in het achterland van de landingsstranden onder controle te krijgen, om zo een Duitse tegenaanval te bemoeilijken.

Veel ‘airborne’-troepen kwamen echter onbedoeld verspreid over Normandië terecht. Dit verwarde de Duitsers dusdanig dat gerichte tegenaanvallen uitbleven.

Terwijl voor de luchtlandingstroepen D-Day al was begonnen, voer een armada aan geallieerde schepen naar de Normandische kust. Daar openden de marineschepen om 5.45 uur het vuur op de Atlantikwall. Drie kwartier later gingen de eerste troepen aan land. De Amerikanen namen twee stroken strand voor hun rekening, met de codenaam Omaha-beach en Utah-beach. Britse, Canadese en Franse soldaten landden op Gold, Juno en Sword-beach.

Omaha-beach

De ontvangst verschilde per strand. Waar de Amerikanen op Utah-beach met relatief weinig tegenstand aan land kwamen, kregen hun landgenoten op Omaha-beach de volle laag. Dit strand was het sterkst verdedigd van alle landingsstranden. Bovendien verliepen de landingen op Omaha allesbehalve volgens plan. De tegenstand was sterker dan verwacht, en veel Amerikanen uit de eerste aanvalsgolven sneuvelden op het strand.

Pas in de middag wisten kleine groepjes soldaten door de Duitse verdedigingslinie te breken. Uiteindelijk lieten ongeveer drieduizend Amerikanen het leven op Omaha-beach, met afstand het hoogste aantal van alle landingsstranden.

De voortgang van de Britse, Canadese en Franse troepen verliep redelijk, al werden ook op die stranden lang niet alle doelen voor de eerste dag behaald. Vooral de Britse en Franse troepen die landden op Sword-beach stuitten op veel tegenstand. Ze kregen te maken met de enige serieuze Duitse tegenaanval van D-Day, die de geallieerden er van weerhield om de nabijgelegen Franse stad Caen te bereiken. 

Geen direct succes

Uiteindelijk maakten omstreeks 160.000 geallieerde troepen op D-Day de oversteek van Engeland naar Frankrijk. Daarbij vielen zeker 12.000 slachtoffers, waaronder 4.400 doden. De Duitse verliezen waren met een geschat aantal van duizend doden aanzienlijk lager.

In de avond van 6 juni was het nog te vroeg om D-Day succesvol te noemen. Het doel om de steden Carentan, Bayeux, St. Lô en Caen op de eerste dag te veroveren op de Duitsers was geenszins behaald  en het duurde tot 12 juni voor de vijf landingsstranden met elkaar waren verbonden tot één breed front. Een lange strijd om de controle over het noordwesten van Frankrijk volgde.

Het uiteindelijke succes van de invasie in Normandië volgde halverwege augustus, toen met een tangbeweging (de zak van Faláise) tienduizenden Duitse troepen en hun materieel konden worden overmeesterd. De weg naar Parijs en de bevrijding van Frankrijk lag open.

Bronnen: Overlord: The D-Day landings, US Department of the Navy, The Struggle For Europe, D-Day June 6, 1944: The Climactic Battle of World War II

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

70 jaar D-day in Normandië

6 juni 1944: 70 jaar geleden vond in het Franse Normandië de massale geallieerde aanval plaats op de Duitse bezetter in Europa. Een overzicht in foto's. © ANP
De Duitse Generaal Erwin Rommel controleert de verdedigingswerken in Normandië. © Getty
Een opblaasbare Sherman-tank, opgesteld nabij Dover om de Duitsers het idee te geven dat de invasie in Calais zou plaatsvinden. © Getty
Ter voorbereiding op de invasie worden veel strategische punten in Frankrijk gebombardeerd, zoals hier het befaamde Pointe du Hoc. © Getty
Britse paratroopers lezen zich in over Frankrijk. © ANP
Een Amerikaans bombardement op een Duits doelwit. © Getty
Een Duitse soldaat houdt de wacht bij een prikkeldraadversperring in Normandië. © Getty
Amerikaanse troepen worden per landingsvaartuig naar de schepen gebracht waarmee ze de oversteek zullen maken. © Getty
Amerikaanse troepen betreden het schip dat hen naar Normandië zal vervoeren © Getty
Amerikaanse C47 transportvliegtuigen worden voorbereid op de luchtlandingsoperatie. © ANP
Generaal Eisenhower spreekt zijn luchtlandingstroepen toe voorafgaand aan de invasie. © ANP
Britse paratroopers zetten hun horloges gelijk, voor aanvang van de luchtlandingsoperatie. © Getty
Een schip met Amerikaanse vrachtwagens onderweg naar Normandië. © ANP
Amerikaanse troepen klimmen via netten in de landingsvaartuigen. © ANP
Salvo's van het Amerikaanse slagschip USS Nevada, voor aanvang van de landingen. © Getty
Een Britse paratrooper wordt begroet door bevrijdde Fransen. © ANP
Landingsvaartuigen onderweg naar de stranden van Normandië. © ANP
Amerikaanse soldaten kijken vanuit hun landingsvaartuig naar Utah Beach. © ANP
Amerikaanse soldaten onderweg naar Omaha-beach. © Getty
Canadese soldaten verlaten hun landingsvaartuigen. © ANP
Amerikaanse P-38 Lightning-gevechtsvliegtuigen in formatie onderweg naar Normandië. © Getty
Amerikaanse troepen onderweg naar het strand. © ANP
Een Britse paratrooper loopt gebukt op een veld waar een grote hoeveelheid zweefvliegtuigen is geland. © AFP
Amerikaanse troepen springen in de branding om aan land te gaan. © ANP
Geallieerde schepen zijn doelwit van één van de spaarzame Duitse luchtaanvallen op D-Day. © AFP
Amerikaanse troepen gaan aan land op Utah Beach. © ANP
Franse commandotroepen gaan van boord op Sword-beach. © ANP
De landingen op Omaha Beach vanuit de lucht. © ANP
Landingsvaartuigen onderweg naar Omaha-beach. © Getty
Onder hevig Duits vuur trekken Amerikanen Omaha-beach op.
De landingen op Sword Beach vanuit de lucht. © ANP
Canadese soldaten vuren mortieren af op Duitse posities bij Juno-beach. © Getty
Amerikaanse troepen op Utah-beach. © ANP
Britse zweefvliegtuigen liggen verspreid en verlaten op een veld in Normandië. © Getty
Britse troepen landen op één van de Normandische stranden. © ANP
Britse troepen verwikkeld in een straatgevecht, ondersteund door speciale DD-Shermantanks. © Getty
Een groep Duitse krijgsgevangenen op Juno Beach. © Getty
Amerikanen worden uit de branding geholpen op Utah-beach. © Getty
Britse troepen op, samen met een collone DD-Shermantanks. © Getty
Gewonde Amerikaanse soldaten op Omaha-beach. © AFP
Een dode Amerikaanse soldaat op Omaha-beach. © Getty
Een groep Duitse soldaten geeft zich over. © Getty
Een Duitse artilleriegranaat slaat in op het door Amerikanen bestormde Utah-beach. © Getty
Gewonden Amerikanen worden geholpen op Omaha-beach. © Getty
Amerikaanse soldaten zoeken dekking bij een klif op Omaha-beach. © Getty
Gesneuvelde Amerikaanse soldaten op Omaha-beach. © Getty
De landingen op Gold Beach vanuit de lucht. © ANP
De leiding van de landingen in Normandië lag in handen van de Amerikaanse generaal Dwight D. Eisenhower. © ANP
Een Amerikaanse vrachten wordt van een transportschip gereden. © Getty
Daags na D-Day worden tonnen aan voorraden, materieel en troepen aan land gezet op Omaha Beach. © ANP