Lokale brouwerijen schieten als paddenstoelen uit de grond. De vraag naar speciaalbier stijgt in Nederland explosief en ook de haute cuisine neemt het product steeds serieuzer.

Wordt het straks net zo logisch dat je naast de wijnkaart ook de bierkaart kunt bekijken in een sterrenrestaurant? De beleving van Nederlands bier lijkt een omslag te hebben gemaakt. 

Woorden als 'bewust' en 'ambachtelijk' staan tegenwoordig steeds vaker centraal bij de aanschaf van een biertje.

De cijfers van het Bierburo, een organisatie die zich sterk maakt voor de Nederlandse biercultuur, ondersteunen in ieder geval de toegenomen vraag. Volgens de organisatie zijn er nu 217 brouwerijen, twee jaar geleden waren dit er nog 123. 

Vanuit de gehele branche werkt men dan ook eensgezind aan de 'Week van het Nederlandse Bier'. Van 15 tot en met 25 mei zijn er verschillende evenementen, zoals het bierproeffestival tot 17 mei in de Grote Kerk in Den Haag.

Streekproducten

De toegenomen populariteit is misschien wel het meeste merkbaar bij het Klein Brouwerij Collectief (KBC). Deze branchevereniging zag het aantal aangesloten kleine brouwerijen sinds de oprichting in 2003 groeien van 38 naar ruim honderd nu.

Constant Keinemans, voorzitter van KBC, verklaart de toename onder andere door de groeiende vraag naar streekproducten. "Mensen zijn op zoek naar wat er bij hen uit de omgeving komt. Ze steunen liever een ondernemer uit de buurt dan een onbekende leverancier."

Tegenbeweging

Brouwerij Maximus staat sinds 2008 in de Utrechtse Vinex-wijk Leidsche Rijn. Van het oorspronkelijke plan om verschillende ambachtslieden bij elkaar te brengen bleef naast de brouwerij alleen nog een houtbewerkingsbedrijf over. Maar de kerngedachte blijft: ambachtelijke producten maken.

"Hoe groter de globalisering, hoe groter de tegenbeweging", zegt Marcel Snater, mede-eigenaar van Maximus. Volgens hem valt de populariteit van lokale, ambachtelijke producten ook grotendeels te verklaren door de recente voedselschandalen.

"Consumenten worden steeds bewuster in wat ze kopen. Wanneer je voedsel en drank lokaal produceert, kennen de mensen die het kopen je persoonlijk. Ze weten waar het vandaan komt, het draait allemaal om vertrouwen."

Wijnlanden

In het geval van het Utrechtse Maximus reikt de horizon verder dan enkel het gezichtsveld. Want de brouwerij is niet alleen "de ontmoetingsplek voor de bewoners van Leidsche Rijn", zoals Snater het zelf noemt, sinds de oprichting verdubbelt de productie ieder jaar en exporteren zij hun producten naar tien landen. 

Daarbij gaan de bierflesjes uit Utrecht ook richting de zogenoemde traditionele wijnlanden Frankrijk en Spanje. "Die landen zien bier als iets bijzonders en vinden het niet erg om er iets meer voor te betalen. Dat zie je in Nederland ook vaker, steeds meer toprestaurants hebben een uitgebreide bierkaart. De Librije heeft zelfs door de brouwerij in de Haarlemse Jopenkerk zijn eigen bier laten brouwen."

De Librije 

Niet alleen het driesterrenrestaurant in Zwolle zoekt gastronomische verdieping met het biertje. Bierbrouwerij Het IJ werkt samen met Ciel Bleu, een restaurant in het Amsterdamse Okura Hotel met twee Michelin sterren. Maximus heeft samen met de chefkoks van het Utrechtse restaurant Karel V een exclusief speciaalbier gebrouwen.

Tsjomme Zijlstra, oprichter van de Kaapse Brouwers in Rotterdam, denkt dat de beleving van bier het niveau van wijn zal evenaren. "Waar vroeger de Belgische speciaalbiertjes werden gedronken door mannen van middelbare leeftijd met dikke buiken, is dat nu gemeengoed geworden en bovendien voor een heel ander publiek", zegt Zijlstra.

Anderhalf jaar geleden brouwde hij met een 70 literpan op een wokbrander zijn eerste biertje nog thuis. Nu staat er in de Rotterdamse Fenix Food Factory op Katendrecht een 500 literketel waarin de zes bieren van de Rotterdamse brouwer worden gemaakt.

Zijlstra: "Mensen die vandaag de dag van een speciaal biertje genieten zijn andere types dan vroeger. Ze leven gezonder, zijn bewust met biologisch eten bezig en willen weten waar de producten vandaan komen. Van grondstof tot eindproduct. Dat betekent ook geen kleur- en smaakstoffen en e-nummers in eten en drinken."

Middeleeuwen

"Bier wordt in Nederland nog vaak geassocieerd met een kratje van de super in de bonus, terwijl we van oudsher een bierland zijn", zegt Snater van brouwerij Maximus. 

"Dat gaat terug tot in de middeleeuwen toen bier volksdrank nummer een was. Vroeger werden er veel soorten bier gebrouwen, in de jaren zeventig van de vorige eeuw eigenlijk alleen nog pils. Inmiddels kennen we weer veel bierbrouwerijen en veel verschillende soorten biertypen." Keinemans van KBC beaamt deze trend. "Ik denk dat oude tijden weer gaan herleven."

Concurrentie

Ook de grote brouwerijen ontgaat de toegenomen aandacht voor bier niet. "Tien jaar geleden is dat ongeveer begonnen, maar de afgelopen drie à vier jaar heeft het een vlucht genomen", zegt Marc Scholten, marketing manager bij Brand. 

Ondanks het groeiende aantal kleine brouwerijen, vreest Scholten niet voor een afvlakkend marktaandeel van Brand. "Concurrentie? Nee, al die aandacht voor bier vinden wij juist mooi. Het prikkelt ons om ook met nieuwe bieren te komen."

KBC-voorzitter Keinemans, zelf al 24 jaar werkzaam bij verschillende brouwerijen, denkt evenmin dat de twee bierstromen elkaar bijten, maar benoemt nadrukkelijker de verschillen die er volgens hem wel zijn. "Bij ons gaat het om smaak en ambacht, bij de grote jongens gaat het om hectoliters. Wij zijn een aanvulling daarop."

Commercieel

De brouwers van Brand spelen in op de veranderende vraag. De verhouding in de productie van pils en speciaalbier was grofweg 90/10 en is nu 80/20, zegt Scholten. "De verkoop van speciaalbier groeit harder dan pils. Ons doel is om ieder jaar met een nieuwe smaak te komen en daarbij de bestaande merken te behouden."

Dat laat de brouwer onder andere over aan de zogenoemde thuisbrouwers. Sinds drie jaar organiseert Brand een wedstrijd voor hobbyisten, de winnaar ziet zijn zelf gebrouwen biertje terug in de schappen van de supermarkt en in de horeca. 

Onderschat

Volgens Scholten is bier in Nederland lang een onderschat product geweest. "Maar de interesse groeit. Je kunt wat dat betreft wel een parallel trekken met de beleving van koffie. Vroeger dronk iedereen filterkoffie, nu zie je overal mooie apparaten en verschillende smaken van over de hele wereld." 

Volgens Zijlstra van Kaapse Brouwers ligt aan die beleving wel een ideaal ten grondslag. "Maar het is geen heilige missie. Het is niet zo dat we willen dat Unilever over de kop gaat."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend