Met de ontvoering van 200 schoolmeisjes, een bloedige aanslag op een dorp in het noordoosten van Nigeria en de kidnapping van drie Nederlanders heeft de islamitische terreurbeweging Boko Haram zich opnieuw nadrukkelijk op de kaart gezet. 

De groepering stevent af op een 'recordjaar’, met tot nu toe al meer dan 1800 doden door tientallen aanslagen. Ter vergelijking: tussen 2009 en 2013 kwamen circa 2100 mensen om het leven door toedoen van Boko Haram.

De radicaalislamitische sekte heet eigenlijk Jama’athu Ahlis Sunna Lidda’awati wl-Jiad, ofwel 'Mensen die zijn toegewijd aan de verbreiding van het woord van de profeet en de jihad’.

De inwoners van noordelijk Nigeria noemen de groep gemakshalve Boko Haram, wat ruwweg betekent 'westers onderwijs is zondig’.

Op school krijgen kinderen immers de waarden van de staat mee, in Nigeria de toewijding aan een seculiere, liberale democratie. Boko Haram wil van het land echter een streng islamitische en antiwesterse staat maken waar de islamitische wetgeving, de sharia, leidend is.

Meisjes

De aanval op de school en het dreigement de ontvoerde meisjes te verkopen, vermoedelijk voor een bestaan als slaaf, onderstreept niet alleen de betekenis van de naam Boko Haram maar toont ook de kracht van de sekte aan. De school werd beschermd door het leger, maar de militairen werden overmeesterd.

Bovendien blijkt de beweging zo goed georganiseerd te zijn dat ze in staat is om zo veel doodsbange meisjes verborgen te houden, als ze nog in leven zijn.

Uitdaging

President Goodluck Jonathan stelde eerder dit jaar nog dat Boko Haram slechts een ''tijdelijke uitdaging’’ vormt. In de drie noordelijke staten van Nigeria geldt de noodtoestand, waar een avondklok is ingesteld en mobiele telefonie wordt gestoord.

Het leger probeert er de sekte onder controle te krijgen, maar het strenge optreden lijkt Boko Haram er juist toe te bewegen om de aanslagen op te voeren en steeds spectaculairder te maken.

Jihadisten

De charmismatische Mohammed Yusuf stichtte de beweging in 2002. Hij richtte een complex in met onder meer een moskee en een school, waar veel arme moslimgezinnen hun kinderen heen stuurden. De school werd al snel een kweekvijver voor jihadisten.

Een reeks aanslagen van Boko Haram op politiebureaus en overheidsgebouwen leidde in 2009 tot een bloedige confrontatie met het Nigeriaanse veiligheidsapparaat.

Honderden leden van de sekte kwamen om het leven, onder wie Mohammed Yusuf. De autoriteiten verklaarden toen dat de beweging was weggevaagd, maar onder de nieuwe leider Abubakar Shekau toont Boko Haram het tegendeel aan.

Terreurbeweging

Inmiddels geldt de groepering internationaal als terreurbeweging. Was het handelsmerk oorspronkelijk nog schietpartijen vanaf motoren en de moord op agenten, politici en iedereen die het waagde kritiek op de sekte te uiten, tegenwoordig zoekt Boko Haram een grotere schaal.

Aanslagen op kerken, bussen, kroegen, kazernes, politiebureaus en zelfs het hoofdkwartier van de Verenigde Naties in de hoofdstad Abuja worden aan de groep toegeschreven.

Rijkdom

Een belangrijke oorzaak van het verzet tegen de staat ligt in de scheve verdeling van de rijkdom in Nigeria. De rijkdom van de olieproductie in het land komt niet terecht bij de bevolking. ''De meeste Nigerianen zijn tegenwoordig armer dan toen het land in 1960 onafhankelijk werd en zijn slachtoffer van de wijdverbreide corruptie’’, stelde de International Crisis Group onlangs in een rapport.

''De landbouw, ooit de stabiele factor in het land, worstelt. In grote delen van het land is de regering niet in staat veiligheid, goede wegen, water, gezondheid, elektriciteit en onderwijs te garanderen.’’

Noorden

De gewapende reactie van Goodluck Jonathan op de terreurbeweging doet niets af aan het diepgewortelde gevoel van onvrede en buitensluiting onder de bevolking in het noorden. De president erkent dat er regionale verschillen in het land zijn.

''Het leven in het noorden moet veranderen. De ontwikkeling moet naar alle delen van het land gaan", zo onderstreept hij de verschillen tussen het arme islamitische noorden en het rijke, veelal christelijke zuiden van het land. Maar hij heeft nog niets ondernomen om de voedingsbodem voor Boko Haram weg te nemen.

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend