Hoewel 'Brussel' inmiddels tot een synoniem voor de Europese Unie is verworden, zetelt het Europees Parlement (EP) tegen wil en dank nog altijd officieel in Straatsburg. En dat gaat voorlopig ook niet veranderen.

Elke maand verhuizen de 766 (na de aanstaande verkiezingen 751) Europarlementariërs (plus medewerkers) voor vier dagen van het Belgische Brussel naar de zetel in het Franse Straatsburg, dat wordt gezien als symbool voor de Frans-Duitse verzoening na de Tweede Wereldoorlog.

De meeste parlementariërs doen dat met een speciale tgv-trein die sinds 2008 van Brussel naar de hoofdstad van de Elzas rijdt, voordat die trein er was gingen veel van hen per vliegtuig. Volgens schattingen van het EP kost de maandelijkse reis jaarlijks ongeveer 180 miljoen euro en wordt er 19.000 ton aan CO2 geproduceerd.

De meeste Europarlementariërs hebben maar weinig zin in die maandelijkse reis. In Europese verdragen is echter vastgelegd dat Straatsburg de officiële zetel is van het parlement, en dat daar de maandelijkse plenaire vergaderingen moeten plaatsvinden. Dat kan alleen worden gewijzigd wanneer alle 28 regeringsleiders van de Europese lidstaten instemmen met een wijziging. Maar Frankrijk wil dat niet.

Prestige

"Dat Frankrijk zo'n belangrijk instituut niet wil opgeven, daar is natuurlijk wel iets bij voor te stellen", zegt vertrekkend Europarlementariër Thijs Berman (PvdA), die eerder als journalist in Parijs werkte. "Nederland heeft Europol, Italië heeft de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid. Het Europees Parlement is het enige compleet verkozen Europese instituut. Natuurlijk wil Frankrijk daar niet van af."

Het gaat de Franse regering om prestige en beetje werkgelegenheid, zegt Berman. Omdat de regeringsleiders unaniem moeten zijn in hun besluit heeft Frankrijk in de praktijk een vetorecht. Als het Europees Parlement vertrekt uit Straatsburg, willen de Fransen daar behoorlijk wat wisselgeld voor terug. Maar een belangrijker instituut dan het EP is lastig te vinden.

Dat sentiment leeft veel minder onder de Franse bevolking zelf, zegt Berman. "Als ik met Fransen praat en ze uitleg hoe het zit, zeggen ze meestal direct dat dat circus moet ophouden. Fransen tot een jaar of 45 zien het nut er niet van in. Bij de oudere generatie, die van de machthebbers, ligt dat anders."

Verzet

Het Europees Parlement heeft er dan zelf weinig over te zeggen, maar het houdt zich niet stil. In 2012 wilde het EP twee sessies in Straatsburg samenvoegen, zodat het één keer minder zou afreizen naar Frankrijk. Dat werd echter voorkomen door het Europees Hof, dat stelde dat dat in strijd was met de regels.

Eind vorig jaar nam een meerderheid van ruim driekwart een resolutie aan waarin zij de Europese regeringsleiders oproepen tot een verdragswijziging: de Europese volksvertegenwoordigers willen voortaan zelf beslissen waar zij hun werk doen.

Van de Nederlandse Europarlementariërs stemden alleen de vier PVV-fractieleden tegen de resolutie. Zij vinden ook dat de geldverspilling moet ophouden, maar willen niet dat het EP zelf mag bepalen waar het gaat werken; die macht moet bij de lidstaten blijven.

Tijdens de campagne in de aanloop naar de komende Europese verkiezingen is Straatsburg ook een verkiezingspunt. Veel Europarlementariërs beloven zich te blijven inzetten voor de enkele zetel in Brussel. Die campagne wordt geleid door de Britse liberaal Edward McMillan-Scott. Zijn 'single seat petition' werd inmiddels ondertekend door 1,27 miljoen Europese burgers.

Volgens de Britse politicus heeft de aanhoudende druk wel degelijk nut. Voor de start van de protestcampagne in 2011 lag er een taboe op het onderwerp, stelt hij tegenover NU.nl. "Europarlementariërs kunnen nu vrijuit hun onvrede uiten over de huidige regeling, en een aantal prominente politieke figuren hebben inmiddels ook van zich laten horen."

Permanent

Onder die prominenten bevinden zich onder anderen eurocommissarissen Neelie Kroes en Olli Rehn, en ook de huidige voorzitter van het Europees Parlement, Martin Schulz. Die laatste wil echter dat het gebouw in Brussel de deuren sluit, en alle werkzaamheden voortaan in Straatsburg zullen plaatsvinden.

Voor die optie is geen verdragswijziging nodig, maar de meeste Europarlementariërs zien weinig heil in de oplossing. "Straatsburg is geen haalbare optie", aldus McMillan-Scott. Volgens hem is een verhuizing naar Frankrijk niet het onderzoeken waard, omdat het "geen politieke realiteit" is.

Ook PvdA'er Thijs Berman ziet Straatsburg niet zitten. Tijdens zijn dagelijkse bezigheden loopt hij vaak op en neer tussen de gebouwen van het Parlement en de Commissie, op vijf minuten lopen van elkaar af. "Wat moeten we dan? Elke dag op en neer vliegen? Laat de regeringsleiders zelf maar naar Straatsburg verhuizen. Die vliegen toch al allemaal."

Regeringsleiders

Europarlementariërs hopen met constante druk de regeringsleiders aan te zetten tot een verdragswijziging; uiteindelijk blijft de bal bij hun liggen. McMillan-Scott roept ook Europese burgers hun regeringsleiders te schrijven, om zo de druk op te voeren.

Hoewel de meeste nationale politici het standpunt van hun Europese collega's delen, ontwijken regeringsleiders volgens PvdA'er Berman het onderwerp maar al te graag. Als Frankrijk zijn heilige huisje kan kwijtraken, kan dat mogelijk ook hun overkomen. "Ze steken liever hun kop in het zand, waardoor er altijd belangrijkere dingen zijn om het over te hebben."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend