De aanslag op de koninklijke familie in 2009 had een flinke impact op het leven van Fred de Graaf, destijds burgemeester van Apeldoorn. Zaterdag ontvangt De Graaf de koninklijke familie opnieuw, ditmaal als waarnemend burgemeester van Amstelveen.

NU.nl blikt met De Graaf terug op het drama van 2009, aanstaande woensdag, 30 april, precies vijf jaar geleden. "Een dag van een behoorlijke omslag", herinnert de VVD-er zich. De Graaf zat naast koningin Beatrix in de open bus.

"Het leek de beste Koninginnedag ooit te worden, maar er daalde een grijze deken over Apeldoorn en de rest van Nederland neer."

Televisiekijkend Nederland schrikt die dag op als plotseling een zwaar gehavende auto tegen monument de Naald knalt. "Oeh, en daar gaat een auto tegen het monument aan", zegt Astrid Kersenboom in de uitzending van de NOS. Vlak daarvoor ontsnapt een agent op de fiets live op televisie aan de dood. Het grootste leed is dan echter al aangericht.

Karst Tates wilde met zijn auto de bus rammen, waarmee de koninklijke familie op dat moment een rijtoer houdt. Ergens tussen het moment dat hij de Jachtlaan in Apeldoorn opdraaide en zijn aankomst bij de route moet Tates besloten hebben om het gaspedaal van zijn Suzuki Swift diep in te trappen en niet meer te remmen, met alle gevolgen van dien.

Voor Tates het monument ramde, reed hij door een haag van publiek. Naast Tates zelf overleven drie vrouwen en vier mannen zijn doldrieste actie niet. De beweegreden van Karst Tates blijft echter giswerk. Nooit wordt helemaal duidelijk wat hem dreef. 

"Ik dacht dat er een tribune was ingestort, door het geschreeuw en gekrijs dat ik hoorde", beschrijft De Graaf het moment. "Vervolgens draai je je om en zie je het laatste slachtoffer letterlijk door de lucht vliegen en neerkomen op het asfalt."

Beelden van het noodlottige moment in 2009:

Spoor van vernieling

Beelden die blijven hangen zijn de vele slachtoffers op de grond en de geschokte koninklijke familie. De open bus rijdt kort na het incident snel naar een veilige plek, terwijl de familie geschokt, veelal met hand voor de mond, achterom kijkt. Het zicht vanaf de bus maakt indruk: een zwaar gehavende auto tegen het monument, met daarachter een spoor van vernieling en leed. Het publiek blijft onthutst achter.

"De mensen vragen dan aan mij: 'Belast je dat nou niet?' Het antwoord is nee", zegt De Graaf over mogelijke herinneringen aan de aanslag in 2009. "Ik heb in mijn dertigjarige carrière als burgemeester twee ernstige dingen meegemaakt. Dat was de Herculesramp in mijn Vughtse tijd en het drama in Apeldoorn. Dat heeft natuurlijk een geweldige impact op je, als mens. Als je vervolgens door wilt functioneren, moet je dat in je geheugen opbergen. Dat noem ik dan 'het hokje'."

"Als je er nu over begint, dan zie ik de beelden weer voor me. Maar dan moet je ook zo snel mogelijk het deurtje weer dichtdoen en doorgaan met de dingen waar je mee bezig bent. In deze dagen word je er natuurlijk constant aan herinnerd. Maar ik heb er controle over."

Bonus

Als De Graaf emotioneel last zou hebben gehad van de aanslag, had hij geen ja gezegd tegen het verzoek van de commissaris van de Koning om waarnemend burgemeester te worden in Amstelveen. "Toen ik dat deed was al bekend dat Koningsdag dit jaar hier zo worden gevierd door de koninklijke familie. 'Die krijg je er bij als bonus', zei de commissaris."

Ondanks de aanslag door Tates staat De Graaf nog steeds volledig achter het beveiligingsplan dat de Koninginnedag in 2009 goed moest laten verlopen.
 
"We hadden zo'n honderd scenario's beoefend en het 101ste scenario deed zich voor. De beveiliging toen was het verste doorgevoerd van alle Koninginnedagen die daarvoor hadden plaatsgevonden. We weten allemaal dat honderd procent veiligheid nooit te garanderen is. Dus je moet toch een zo'n goed mogelijke balans tussen de veiligheid en de feestelijkheid zien te vinden op zo'n dag. Als je die na uren overleg hebt gevonden moet je het ook laten gaan en ervan uit gaan dat het geregeld is. Maar honderd procent veiligheid, nogmaals, bestaat niet."

Noodzakelijk

Toch is de beveiliging tijdens het bezoek van de koninklijke familie aan Amstelveen nog veel strikter dan destijds in Apeldoorn. "Het is een aantal keer over de kop gegaan qua inzet en planning. Het is nu een nationaal evenement en daardoor zijn er een paar richtlijnen en kaders waarbinnen je moet opereren, wil je zo'n dag kunnen organiseren. Die zijn vrij strak aangezet."

Een middel om te voorkomen dat 'eenzame wolven' als Karst Tates, door de overheid PGE-ers (potentieel gevaarlijke eenlingen) genoemd, nog eens toeslaan is het gebruikelijk om dit soort personen op belangrijke dagen in beeld te brengen. "Ik voel me daar als verantwoordelijke morgen tijdens Koningsdag wel plezierig bij", vindt De Graaf. "Het zijn noodzakelijke preventieve maatregelen."

Rijtoer

Ook is een rijtoer zoals die in 2009 werd gehouden uitgesloten, meent de burgemeester. "Toen reden we toch langs allerlei tribunes. Daar zaten wel mensen op met toegangspasjes, maar je kon toch niet uitsluiten dat er iemand op was gaan zitten die er niet hoorde. Dan rijdt daar toch zo'n open bus onder de tribunes door. Daar kun je je wel het een en ander bij voorstellen. Dus dat kan nu niet meer."

De Graaf werd na de aanslag in Apeldoorn geroemd om zijn optreden en handelen. Een wrang moment om in positieve zin op te vallen. De Graaf is er luchtig over. "Het dubbeltje kan twee kanten opvallen. Valt 'ie de goede kant op, zegt iedereen 'je bent een goede crisismanager'. Valt 'ie de andere kant op krijg je heel wat over je heen. Dat heeft geen rol gespeeld bij mijn opstelling. Je handelt gewoon naar wat je voor je voeten krijgt geworpen. Maar dat je achteraf complimenten krijgt is mij de bevrediging dat ik het goed het heb gedaan."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend