Cabaretier Freek de Jonge wordt dit jaar zeventig. De geboren Groninger blikt in een interview met NU.nl terug op zijn carrière. "Mensen weten niets van me."

Freek de Jonge verwierf eind jaren zestig samen met Bram Vermeulen bekendheid met het maatschappijkritische duo Neerlands Hoop. In de daaropvolgende veertig jaar stelde De Jonge talloze voorstellingen samen, hij schreef boeken en maakte muziek.

Op 7 april wordt tijdens het Kleinkunst Festival in het Amsterdamse DeLaMar Theater een avond georganiseerd, waarop bevriende artiesten een eerbetoon aan Freek de Jonge brengen. 

Karin Bloemen, Acda en De Munnik, Herman Finkers en enkele andere artiesten zijn bevestigd. De rest moet een verrassing blijven.

Binnenkort vindt er een hommage ter ere van uw zeventigste verjaardag plaats. De Freek de Jonge in 1968 had het niet op prijs gesteld.

"Ja, die was helemaal anti geweest! Maar dat is een soort mengeling van streng marxistisch en calvinistisch gedrag natuurlijk."

U had ook kunnen zeggen: dat doe ik niet.

"Waarom zou je het niet doen? Je over je bol laten aaien?"

Heeft u genoeg aaitjes in uw carrière gehad?

"Dat vind ik wel ja."

Heeft u daardoor aan scherpte ingeboet?

"Dat geloof ik nou weer niet."

In uw conferences met Neerlands Hoop zat veel en harde kritiek op de samenleving. Bent u veertig jaar later milder geworden?

"De tijden zijn veranderd. Wij waren toen de mensen die dat scherpe cabaret deden. Vandaag de dag zijn er iets van tweehonderd stand-upcomedians. Door die aanwas ben ik gedwongen een andere richting uit te gaan."

Is dat jammer?

"Nee, dat vind ik niet. Je ontwikkelt je gewoon naar de omstandigheden. Ik vind dat wel prettig. Als je het hebt over sleur, kan ik zeggen dat de actualiteit me ook wel gaat irriteren. Want die is altijd hetzelfde, het is opgewonden gedoe over niks."

Is dat niet gewoon opportunistisch?

"Picasso heeft ook voortdurend geprobeerd zichzelf te veranderen."

U vergelijkt uzelf nu met Picasso?

"Ja, daar heb ik geen enkele moeite mee. Word je daar nerveus van?"

Een beetje.

"Waarom?"

Dit soort uitspraken valt in Nederland niet altijd even goed.

"Als je boven het artikel zet dat ik me vergelijk met Picasso, zou ik daar geen moeite mee hebben, maar daar roep je bepaalde gevolgen mee op. In Nederland is het de bedoeling dat je je kalm en koest houdt."

"Ik heb in 45 jaar een onwaarschijnlijk repertoire geschapen. Mijn hele leven is één toewijding aan mijn talent. Maar ik heb geen enkele behoefte om me daar groter door te voelen. Ik heb me altijd bescheiden opgesteld. Alleen: ik begrijp wel wat er in Picasso omging en ik begrijp ook wat er in Shakespeare omging. Dus die namen komen als vergelijking iets sneller binnen dan bijvoorbeeld..."

Jan Smit.

"Je noemt zijn naam. Ja, toch wel."

In 2007 kreeg u enige kritiek op een optreden in De Wereld Draait Door, waarin u te kennen gaf alleen een selecte groep mensen in het publiek te willen hebben.

"De 250.000 mensen die mijn 'arrogantiefilmpje' op Youtube hebben gezien, weten niets van me. Niets. De jeugd die nu over me oordeelt heeft me twee keer bij DWDD en een keer bij Pauw & Witteman gezien, maar nooit op het toneel. Dus hoe durf je?"

Bekijk het fragment:

  

Is er een kloof ontstaan tussen de Freek de Jonge op tv en de Freek de Jonge op toneel?

"Nee, die is precies hetzelfde. Maar de mensen kijken alleen maar televisie. Die gaan niet naar toneel. Op televisie heb je drie minuten de tijd om iets zeggen en je moet meteen het hele leven verklaren."

Toen Wilders recentelijk een menigte "minder, minder" liet scanderen, wat dacht u toen?

"Meer, meer, meer."

Is het zo eenvoudig?

"Nee, dit ligt allemaal heel diep. Als ik de aandacht bij mijn werk wil houden, kan ik hier beter niks over zeggen."

Maar dit was toch eerst inspiratie voor uw werk?

"Er is al meer dan voldoende over gezegd en heel genuanceerd."

U ziet voor uzelf geen taak om er iets over te zeggen?

"Nee. Ik heb mijn programma's om me daarover uit te laten. Dit gaat nu over mijn carrière en niet over mijn mening over Wilders. Ik heb er al over gezongen en me erover geuit en daar verandert niet zo gek veel aan. Alleen de namen veranderen. De situatie niet."

Dit klinkt alsof u het allemaal een beetje beu wordt. Bent u misschien bang een karikatuur te worden?

"Dat gebeurt sowieso, want dit wordt een stukje van vierhonderd woorden en het tendeert naar een karikatuur. Je kan niet meer nuanceren in deze tijd. Ik kan op het podium twee uur spelen en dat is de nuance. Jij hebt duidelijk een mening over wie ik ben en wat ik ben. En dat is de tijdsgeest."

Wat voor mening dan?

"Nou, een mening die gevoed wordt door hoe er over mij wordt gedacht."

Maar ik vraag u toch juist of er een verschil bestaat tussen de Freek de Jonge op tv, waar mensen op reageren, en de Freek de Jonge in het theater? Ik probeer juist een nuance aan te brengen.

"Bij bepaalde vragen trek ik mijn conclusies."

Zijn huidige cabaretiers nog wel geëngageerd genoeg?

"Over het algemeen is humor een trucje geworden. Een programma als De Kwis; wat is het engagement? En dat is dan de socialistische omroep de Vara."

Vindt u dat jammer?

"Natuurlijk is dat jammer. We leven in een tijd waarin we meer dan ooit de vraag moeten stellen: 'Geven we opeens alles op waar we jaren lang aan gesleuteld hebben?' De democratie, bijvoorbeeld."

Maar u wilt die kar niet meer trekken?

"Ik heb niet meer de macht en het podium om dat te doen zoals ik het in de jaren zeventig en tachtig deed. Bovendien heb ik er minder zin in. Ik wil veel liever met een bandje op het toneel staan. Zoals The Rolling Stones."

Die zijn wel de ultieme karikatuur geworden.

"Maar die spelen al vijftig jaar een liedje of twintig. Ik heb in diezelfde tijd tachtig programma's gemaakt."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend