Op de avond van de gemeenteraadsverkiezingen liet PVV-leider Geert Wilders zijn achterban "minder minder" roepen op de vraag of er 'meer of minder Marokkanen' in Nederland zouden moeten zijn.

Dit leidde tot een golf van kritiek binnen de maatschappij én de eigen partij: kamerleden Roland van Vliet en Joram van Klaveren stapten op en ook een gemeenteraadslid en diverse Provinciale Statenleden vertrokken.

De positie van justitiewoordvoerder Lilian Helder in de partij leek onzeker, maar ze bleef. Voor Wilders het moment om afgelopen woensdag te verklaren dat zijn fractie "eendrachtig" verder zal gaan.

Maar is dat wel zo? Wilders liet na het vertrek van Van Vliet ook weten dat hij niet vreesde voor meer opstappers. "Ik heb geen enkel signaal daarover ontvangen. Er is geen onvertogen woord gevallen." Toch stapte kort daarna ook Joram van Klaveren op. 

Van Vliet zei daarna te verwachten dat er wel meer mensen binnen de fractie zijn die kritiek hebben over de uitlatingen van Wilders. "Meer mensen zullen ongetwijfeld zo denken. Niet iedereen reageert juichend op wat nu in de PVV is gebeurd."

'Nog een keer'

En ook een andere oud-PVV’er, Louis Bontes, stelt tegenover NU.nl dat er de komende een a twee jaar "nog vanalles kan gebeuren". "Het heeft alles in zich dat het toch nog een keer fout gaat. Over een paar maanden, of een half jaar. Het blijft instabiel." 

"Er heerst stress en spanning. Fleur Agema kwam afgelopen week bijvoorbeeld heel gespannen over. Ze loopt op haar tandvlees", aldus Bontes. Volgens hem zijn er meer fractieleden gefrustreerd. De bekendmaking van de Europese PVV-lijst zou dit alleen maar hebben bevorderd.

"Kamerleden Sietse Fritsma en Tony van Dijck hadden het wel leuk gevonden om naar Brussel te gaan", aldus Bontes. "En als Barry Madlener terug had gemogen had hij dat ook wel gewild denk ik." De reden? Weg van het juk van Wilders in Den Haag, zo klinkt het bij Bontes.

Druppel

Dat is het probleem in de huidige PVV-crisis: De leden stappen niet alleen op wegens het schandaal op de verkiezingsavond; het is meer de druppel die de emmer deed overlopen. Wegens de onvrede over de leiding en de koers. "Je moet bij iedere Kamervraag die je stelt toestemming aan Wilders vragen. Ik vond dat pijnlijk", vertelt Bontes.

En ook: "Wilders is geen type dat op samenwerking of consensus is ingesteld. Hij heeft niets bestuurlijks. Hij zal geen water bij de wijn doen om iets te bereiken. Dat weet hij zelf ook: oppositie voeren is meer zijn ding."

De leegloop bij de PVV kost Wilders kiezers, denkt Rinus van Schendelen, politicoloog van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. "De aanhang zal denken: als er een heel stel tegelijk vertrekt, dan zal er wel iets aan de hand zijn. Ik schat in dat Wilders een 'harde kern' overhoudt van een derde van zijn huidige aanhang." 

Dat denkt ook Bontes. "Hij heeft gezegd tot het bittere eind door te gaan. Ik denk dat hij met een stuk of zes man door zal gaan."

Brussel

Sinds alle ophef is de PVV in de peilingen ook vijf zetels gedaald. De eerste werkelijke graadmeter zal de Europese verkiezingen in mei zijn. Enig geluk voor Wilders, want in tegenstelling tot de andere partijen is het standpunt van Wilders glashelder: geen Brussel, geen euro. Daarmee trekt hij kiezers.

"De volgende verkiezingen gaan we winnen", zo sprak Wilders vorige week dan ook nog vol zelfvertrouwen uit. Maar of hij bij een volgende Tweede Kamerverkiezingen ook winst kan verzilveren is maar zeer de vraag. Door de ex-PVV'ers wordt gesproken over een mogelijke nieuwe partij op rechts.

Overstappen

Heimelijk wordt gekeken naar het voorbeeld van Leefbaar Rotterdam, waar Joost Eerdmans bij de afgelopen verkiezingen met veertien zetels de grootste werd in de stad. Op de vraag of het overstapgevaar niet groter wordt als de drie ex-PVV´ers succesvol gaan samenwerken, zegt Bontes: "Dat zou kunnen. Ik ga wel met Joram in gesprek om achter de schermen samen te werken. Maar dat is nog iets anders dan een politieke partij."

"Er is wel ontzettend veel behoefte aan een partij op de rechterflank. Maar aan de andere kant: ik zou er pas m'n schouders onder willen zetten als ik weet dat het gaat lukken. Ik wil niet een te grote broek aan trekken. Mensen moeten er vertrouwen in hebben, net als bij Leefbaar Rotterdam."

Volgens Van Schendelen zou zo'n partij rechts van VVD wel eens het einde kunnen betekenen voor de PVV. "Wilders was een fenomeen net als eerder Fortuyn en Verdonk.  Als er een nieuwe partij onder de leiding van een aansprekend persoon opstaat, dan kan Wilders heel snel worden vergeten."

Lees meer langere verhalen in ons weekendkatern