De economische sancties tegen Rusland nemen toe. De Verenigde Staten en de EU dreigen met een handelsoorlog vanwege de Russische interventie in Oekraïne. Als het zover komt, merken we daar in Nederland echter ook de gevolgen van.

Het plotselinge besluit van Visa en MasterCard om de service aan klanten van Russische banken sinds gisteren op te schorten, kan zeker op een antwoord vanuit Moskou rekenen. Daarvoor kent Jeroen Ketting de Russen goed genoeg. Met zijn bedrijf Lighthouse adviseert hij vanuit Moskou al 15 jaar westerse bedrijven met hun business​.

"Ze zijn hier gewend om oog om oog, tand om tand te strijden. En ze zijn altijd bereid om nog een stapje verder te gaan dan Europeanen. De bewogen geschiedenis van het land door de eeuwen heen, maar ook de afgelopen 20 jaar, heeft voor een groot incasseringsvermogen gezorgd.

Ze buigen hier niet voor economische sancties, daar kun je vergif op innemen. In november, tijdens de affaire rond de vastgezette diplomaat Borodin, kwam het al bijna zover dat producten als kaas en tulpen werden geboycot. Die sectoren moeten nu ook vrezen voor Russische sancties." 

Groot exportland

Nederland exporteerde vorig jaar voor ongeveer 7 miljard euro (1,6 procent van de totale export) naar Rusland. Daarmee is het land na de Verenigde Staten en China ons derde exportland buiten de EU. Andersom voerden we voor ruim 20 miljard in.

Dat bedrag komt overwegend voor rekening van import van minerale brandstoffen, zoals ruwe olie en steenkool. Een derde van alle ruwe olie die de haven van Rotterdam binnenkomt, is Russisch. “Dat komt neer op 30 miljoen ton per jaar. Daarop draaien hier vijf raffinaderijen en nog eens vijf in het achterland”, zegt Sjaak Poppe van het Havenbedrijf. 

"Als er een algehele boycot komt, droogt het hier snel op. De raffinaderijen zullen dan hun tekorten elders moeten aanvullen, bijvoorbeeld uit het Noordzeegebied, het Midden-Oosten of de kust voor Afrika. Ik kan me echter nauwelijks voorstellen dat zoiets zonder prijsstijgingen gepaard gaat."

Naast de olie die binnenkomt, is Rotterdam een belangrijke doorvoerhaven van goederencontainers die vanuit Rusland naar het verre oosten en Zuid-Amerika worden verscheept. Poppe: "Ongeveer 4 procent van de containers komt uit Rusland of heeft het land als bestemming. De Nederlandse consument lijdt er natuurlijk niet onder als dat werk wegvalt, maar de terminals lopen dan veel geld mis." 

Makkelijk voor VS

Als hoogleraar Russische geschiedenis en politiek en directeur van het Nederland-Rusland Centrum volgt Hans van Koningsbrugge de economische dreiging op de voet. "Voor de Verenigde Staten is het makkelijk om een handelsboycot in te stellen, maar de EU heeft economisch veel meer met Rusland te maken. 

Premier Rutte heeft niet voor niets gezegd dat wij ons uit de crisis moeten exporteren. Dan is het niet prettig als Rusland als afzetgebied wegvalt. Je merkt daarom dat Europa zich nog wat terughoudend opstelt.

Om serieus te worden genomen, dreigt Brussel met economische sancties. Je kunt immers niet blijven roepen dat de Russen een rode lijn overschrijden. Tegelijkertijd beseffen de Europese landen dat ze zelf te veel belangen hebben in Rusland en niet bij een handelsoorlog gebaat zijn." 

Poetin: strategisch dom

Dat Rusland bij een boycot harder wordt getroffen dan de EU, staat volgens Van Koningsbrugge echter vast. "Wij hebben grote energiebelangen, maar de Russen zijn net zo goed afhankelijk van ons. Zeventig procent van de verkoop gaat via Europa. Waar moeten ze heen? 

De annexatie van de Krim was strategisch gezien daarom niet slim van Poetin. Ten eerste wordt Oekraïne zeker geen lid van zijn Euraziatische Unie, de effecten daarvan zie je nu al dagelijks op de Russische beurs. Die blijft kelderen. Daarbij komt dat Poetin veel geld in de Krim moet steken, want het was een hele zwakke provincie van Oekraïne. En daar komt misschien nog een handelsboycot overheen. De inname was puur op emotie gebaseerd, niet op ratio."

Hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het Centraal Bureau voor de Statistiek denkt ook dat de EU voor Rusland belangrijker is dan andersom. "Tachtig procent van de gasexport gaat naar Europa. Maar de EU kan voor gas nog uitwijken naar andere landen. Wanneer Rusland als aanbieder wegvalt, zullen wereldwijd wel de prijzen stijgen.

De consument moet dan meer voor zijn gas betalen en houdt minder te besteden over. Hoewel we onszelf hier aardig kunnen bedruipen, geldt dat ook voor de Nederlander. Verder zal de glastuinbouw bijvoorbeeld niet blij zijn, die sector is een grootverbruiker." 

Landbouw en zuivel

De Nederlandse economie als geheel overleeft een handelsoorlog met Rusland wel, denkt Ketting. "Maar legio mkb-bedrijven en handelaren zullen de problemen ondervinden. We hebben het dan over honderden bedrijven waarvoor Rusland de dichtstbijzijnde grote markt is. Een voordeel is dat Nederland zich nog niet in het conflict heeft geroerd en krediet heeft opgebouwd door de komst van Rutte en het koninklijk paar naar de Olympische Spelen. 

Maar als er echt sancties vanuit Brussel worden opgelegd, zal Rusland ook Nederlandse producten gaan mijden. Dan denk ik bijvoorbeeld aan tulpen of kaas. Bloemen kunnen ze bijvoorbeeld ook in China kopen. Uiteindelijk snijden we met een handelsoorlog dus ook onszelf in de vingers." 

Gelijke munt

Voorzitter Albert Jan Maat van LTO Nederland hoopt daarom dat het niet zo ver komt. "Rusland is een belangrijk afzetgebied voor onze sector. We hebben één voordeel: voor veel producten zijn wij de kraamkamer van de wereld. Het zaaigoed dat Russische boeren bij ons kunnen kopen, vinden ze elders niet. Als dat land besluit om onze producten te mijden, gaat het ten koste van de eigen bevolking. Maar ik weet natuurlijk niet hoe realistisch Poetin hierin is."

Ketting denkt dat wel te weten. "Producten die aan controle onderhevig zijn, komen bij een handelsoorlog als eerste aan bod. Onder het mom van een schimmeltje in de kaas of een mugje in de tulp worden ze geweerd. Hetzelfde mag je met vlees verwachten. Als je bij Russen met een boycot komt aanzetten, kun je er zeker van zijn dat ze met gelijke munt terugbetalen."