Alleen als er heel zware maatregelen genomen waren, hadden de overstromingen in Limburg in juli 2021 voorkomen kunnen worden. De regenbuien waren zo extreem, dat alleen bijvoorbeeld metershoge kades en dijken het water hadden kunnen tegenhouden.

Maar het aanleggen van zulke hoge kades en dijken zou voor een dorp als Valkenburg aan de Geul - waar de rivier dwars door het centrum stroomt - een heftige ingreep zijn. Dat constateert het onafhankelijke instituut Deltares in een donderdag gepresenteerd rapport.

Ook een soort drempels in de Geul zou een van de maatregelen kunnen zijn. Het water wordt dan langer vastgehouden, waardoor waterstanden verderop in een beek of rivier lager worden.

Als die drempels voor Valkenburg zouden liggen, zou het water daar 5 tot 20 centimeter lager staan. Maar dat verschil was te klein geweest om de overstromingen in de zomer van 2021 te voorkomen. Daarvoor was een daling van 120 centimeter nodig.

'We hadden geluk dat er geen slachtoffers zijn gevallen'

Toch is Deltares geen tegenstander van extra maatregelen. "Ze hebben zeker wel effect. Ze verkleinen het gevaar", legt Nathalie Asselman van het instituut uit.

In Nederland was er alleen materiële schade, maar Asselman zegt dat er wel dodelijke slachtoffers hadden kunnen vallen. "Op de meeste plekken was de kans minder dan 1 procent, maar dichter bij de Geul was de kans groter. We hadden geluk dat er geen slachtoffers zijn gevallen."

Bouw niet meer in gebieden die vaak overstromen

Omdat overstromingen nauwelijks te voorkomen zijn, adviseert Asselman vooral in te zetten op het beperken van de gevolgen. "Bouw bijvoorbeeld niet meer in gebieden die vaak overstromen en diep onder water komen te staan. En geef burgers goede informatie en maak goede evacuatieplannen", zegt ze.

"Als je alleen roept dat het code oranje is, weten burgers niet altijd wat dat betekent. Het is echt van belang dat mensen weten dat het betekent voor de plek waar zij wonen en hoe ze de schade kunnen beperken."

Deltares concludeert dat de problemen veel groter hadden kunnen zijn als een groter deel van het gebied verstedelijkt was. Bomen en akkers met gewassen hebben ervoor gezorgd dat 70 procent van het water in de bodem kon trekken en niet werd afgevoerd door de beken en rivieren.

Wat dat betreft scheelde het ook dat het zomer was. Op de akkers stonden gewassen die het water vasthielden en de drogere bodem was in staat de neerslag vast te houden.

Zulke heftige buien komen eens in de vijfhonderd jaar voor

De neerslag die de overstromingen veroorzaakte, was heel extreem. Volgens het KNMI doet zo'n situatie zich maar eens in de vijfhonderd jaar voor.

Wel neemt door klimaatverandering de kans op zulke heftige buien toe. In 2050 is de kans daarop drie keer groter en in 2085 zelfs zes keer groter.

Niet alleen in Limburg zijn maatregelen nodig, maar ook in België en Duitsland. Omdat een groot deel van het water daar vandaan kwam, gaan de provincie Limburg en het waterschap met die landen daarover in gesprek.

De provincie Limburg verwacht dat uiteindelijk tien tot vijftien jaar nodig om "de ultieme waterveiligheid" te bereiken.