Vogelbeschermers maken zich grote zorgen over de vogelgriep onder wilde vogels in Nederland. Anders dan andere jaren blijft het virus maar om zich heen grijpen. Bij sommige vogelsoorten heeft dat al geleid tot massale sterfte. Wat is er aan de hand?

De vogelgriep is niet nieuw in Nederland. Trekvogels zoals ganzen, kuifeenden en smienten nemen het virus elk najaar uit Siberië mee naar Nederland. Hier overwinteren ze. In het voorjaar trekken de vogels weer weg en daarmee verdwijnt normaal ook de vogelgriep.

Maar dit jaar gebeurde er iets opvallends. Het virus circuleerde langer dan normaal en meer vogels die hier van nature altijd zijn, raakten besmet. Dat was nog niet eerder gebeurd. Onduidelijk is hoe dat komt, maar waarschijnlijk gaat het om toeval. "Het virus is in elk geval niet veranderd", zegt een woordvoerder van de Wageningen University & Research (WUR).

Vooral wilde vogels die rond het water leven, zijn gevoelig voor de vogelgriep. Dat komt onder meer doordat het virus lang kan overleven in water. Ganzen, zwanen, eenden en meeuwen en tal van andere water-, waad- en strandvogels zijn hiervan de dupe.

Kolonie grote sterns volledig weggevaagd

Doordat de vogelgriep bleef circuleren, trof het virus ook vogels in het broedseizoen, dat grofweg loopt van 15 maart tot 15 juli. Tijdens het broeden komen hele kolonies bij elkaar. Zodra het virus dan opduikt, gaat het heel hard: in korte tijd sterven dan grote groepen vogels.

Dit gebeurde in juni bij grote sterns. Een kolonie van ongeveer 3.300 broedparen op Texel werd volgens Natuurmonumenten volledig weggevaagd. Daardoor hebben de sterns bijna geen jongen voortgebracht dit jaar. Ook op stranden in Zeeuws-Vlaanderen lagen duizenden dode vogels.

De massale sterfte onder de grote sterns is volgens Vogelbescherming Nederland en Sovon Vogelonderzoek Nederland een enorme klap voor de populatie. Zeker een kwart van de vogels heeft het niet overleefd.

De organisaties vergelijken de situatie van nu met een massale sterfte van grote sterns in de jaren zestig. Het duurde toen twintig jaar totdat de populatie weer op het oude peil was. "Door deze uitbraak gaan we vijftig jaar terug in de tijd", zegt een woordvoerder van Sovon.

Wilde vogels besmetten ook onze kippen

Ook meeuwen, steltlopers en zeearenden getroffen

Behalve de grote sterns stierven onder meer veel meeuwen, steltlopers en zwanen aan de vogelgriep. Op de stranden van Walcheren spoelden deze week nog tientallen dode vogels aan.

Recent kwamen op één plek ook vijftien ooievaars om, zegt een woordvoerder van de Vogelbescherming. De organisatie maakt zich verder zorgen over de sterfte onder slechtvalken en zeearenden. Van die roofvogels zijn er niet veel in Nederland, waardoor ze extra kwetsbaar zijn.

Tegen de vogelgriep is volgens de Vogelbescherming bijzonder weinig te doen. Het enige wat mensen kunnen doen, is dode vogels zo snel mogelijk opruimen. Dat verkleint de kans dat andere vogels besmet raken. Verder is de hoop dat de vogels die immuun zijn de populatie weer kunnen laten groeien.

Vrees voor grutto's en bergeenden

Hoe het virus zich de komende tijd gaat gedragen, weten we niet. Voor nu zijn vogelbeschermers extra alert op sterfte onder een nieuwe groep trekvogels die in juli en augustus naar het Waddengebied komt. Het gaat onder meer om grutto's, steltlopers en strandlopers, die vaak dicht op elkaar zitten.

Daarbij zijn watervogels als bergeenden nu in de rui (dat is een periode waarin ze hun oude veren vervangen voor nieuwe). Tijdens dat proces zoeken de dieren elkaar weer massaal op. Dat betekent ook dat ze extra kwetsbaar zijn voor een uitbraak van vogelgriep.

In september en oktober begint het nieuwe trekseizoen. Grote groepen ganzen en smienten komen dan weer vanuit Siberië naar ons land. Welke gevolgen dit gaat hebben voor de vogelgriep is nu nog onduidelijk. Een speciaal team met deskundigen van onder meer de Vogelbescherming, SOVON en de WUR houdt de vinger aan de pols.

Kunnen mensen besmet raken?