De statements van het Nederlands elftal en andere nationale voetbalteams tegen de misstanden in Qatar hebben de oliestaat maar mondjesmaat bereikt. Toch kunnen ze uiteindelijk van positieve invloed zijn, zegt Human Rights Watch (HRW) tegen NU.nl.

Het antwoord op de vraag waarom Qatarese media slechts zeer beperkt aandacht aan de statements besteden, is eenvoudig.

"Dat komt doordat de persvrijheid in Qatar lange tijd heel beperkt is geweest", vertelt Hiba Zayadin, onderzoeker van HRW in de Golfstaten.

"Journalisten die kritisch op de machthebbers waren, werden in het verleden veelvuldig vervolgd."

"De laatste jaren zijn de regels onder druk van de internationale gemeenschap versoepeld, maar nog steeds zijn media nauwelijks kritisch op wat er in het eigen land gebeurt."

Ook veel ruimte voor de verdediging van Qatar

Lokale media deden dan ook nauwelijks verslag van de statements die de nationale ploegen van Noorwegen, Duitsland, Nederland en Denemarken recent maakten door met bedrukte shirts voor interlands het veld te betreden.

Al Jazeera, het grote Arabische medium dat is gevestigd in de Qatarese hoofdstad Doha, schreef er wel een uitlegartikel over. Met daarin de verwijten vanuit de westerse wereld, maar óók veel ruimte voor de Qatarese regering om te beweren dat het eigenlijk heel goed gaat.

"In Qatar is slechts één medium dat kritisch op de overheid durft te zijn en dat is de blog Doha News", vertelt Zayadin. "Zij berichten als enige regelmatig over de behandeling van arbeidsmigranten."

Doha News, dat in tegenstelling tot veel andere mediabedrijven niet door het emiraat wordt gefinancierd, besteedde inderdaad aandacht aan de statements van Oranje en de andere landen. Maar ook in dit stuk is nadrukkelijk ruimte voor het tegengeluid van Qatar. Zo wordt benadrukt dat het land juist net historische hervormingen op de arbeidsmarkt heeft doorgevoerd.

Daarnaast wordt fijntjes aangehaald dat experts vraagtekens bij de redenen voor de protestacties zetten. Ook wordt in het artikel gewezen op de "dubbele standaarden van sommige Europese teams", want waarom hoorde je ze voor de WK's van 2014 en 2018 niet over de misstanden in Brazilië en Rusland?

De spelers van het Duitse elftal spellen het woord 'human rights' voor het duel met IJsland.

De spelers van het Duitse elftal spellen het woord 'human rights' voor het duel met IJsland.
De spelers van het Duitse elftal spellen het woord 'human rights' voor het duel met IJsland.
Foto: Getty Images

Statement voetballers kan leiden tot meer politieke druk

Toch is HRW blij met de statements van de voetballers. Want er is ook een indirecte route naar een positief effect. "Als bekende mensen zoals sporters zich uitspreken, dan kan dat ertoe bijdragen dat de internationale politiek in actie komt", zegt Zayadin.

Qatar heeft onder druk van de internationale gemeenschap inderdaad al diverse verbeteringen voor de arbeidsmigranten aangekondigd. HRW concludeerde in augustus vorig jaar in een uitgebreid rapport echter dat de situatie van de arbeidsmigranten ondanks de beloftes in de praktijk nauwelijks verbeterd is. Nog steeds wachten ze soms maandenlang op hun salaris, zijn de werkomstandigheden beroerd en hebben ze niet de vrijheid om naar huis terug te keren.

Zayadin: "Veel mensen denken dat nu de stadions ongeveer afgebouwd zijn, het uitbuiten van de arbeidsmigranten ook voorbij is. Maar dat is echt een misvatting."

De spelers van Denemarken droegen eenzelfde shirt als Oranje.

De spelers van Denemarken droegen eenzelfde shirt als Oranje.
De spelers van Denemarken droegen eenzelfde shirt als Oranje.
Foto: Pro Shots

Human Rights Watch wil dat protesterende landen niet loslaten

Juist daarom is het volgens HRW belangrijk dat er blijvend aandacht voor de misstanden is en het niet bij de recente statements blijft. Een voornaam doel van de mensenrechtenorganisatie is dat er in het Midden-Oosten een einde komt aan het zogenoemde Kafalasysteem, waarin arbeidsmigranten een deel van hun rechten afstaan aan hun werkgever.

"Wij vinden dat het hele Kafalasysteem omvergeworpen zou moeten worden", zegt Zayadin. "Als de voetballers en de journalisten straks weer weg zijn uit Qatar, dan blijven die twee miljoen arbeidsmigranten die de economie draaiende houden achter. Wie kijkt er dan nog naar hen om?"

Noorwegen was de eerste ploeg die een statement maakte tegen Qatar.

Noorwegen was de eerste ploeg die een statement maakte tegen Qatar.
Noorwegen was de eerste ploeg die een statement maakte tegen Qatar.
Foto: ANP