Het Nederlands elftal begint komende week aan de kwalificatie van een op voorhand omstreden WK. Eerst was er omkoping bij de biedingsprocedure en later bleek dat duizenden arbeidsmigranten om het leven zijn gekomen bij de bouw van de stadions. Waarom is Qatar de organisatie van het WK niet afgenomen? En waarom zal dit in de toekomst wél gebeuren bij toernooien in landen met een bedenkelijke reputatie?

Had Qatar het WK überhaupt kwijt kunnen raken via een rechtszaak?

Robert Siekmann duikt op verzoek van NU.nl zijn rechtsboeken in, want de gepensioneerd professor sportrecht aan de Erasmus Universiteit, oprichter en oud-voorzitter van het ASSER International Sports Law Centre in Den Haag en auteur van diverse boeken over sportrecht heeft ook niet direct paraat of het mogelijk is om via een rechtszaak het WK van Qatar af te pakken.

Siekmann heeft het juridisch handvest van de FIFA erbij gepakt. "In statuut 58 staat dat beslissingen van legal bodies van de FIFA aangevochten kunnen worden bij het CAS. En in statuut 69 staat dat de organisatie van het WK wordt toegekend door het congres van de FIFA. Dat is een legal body en daarmee is een gang naar het CAS juridisch gezien mogelijk", concludeert hij.

En redenen om de toewijzingen van het WK van 2022 in Qatar aan te vechten, zijn er voldoende. In een onderzoek van de FBI is bewezen dat er sprake was van omkoping bij het toekennen van het toernooi, net als bij het WK van 2018 in Rusland. FIFA-leden hebben miljoenen euro's aan steekpenningen ontvangen in ruil voor hun stem op de gastlanden.

Daarnaast is er de grove schending van de mensenrechten in Qatar. De Britse krant The Guardian becijferde onlangs dat er tussen 2010 (toen Qatar het WK kreeg toegewezen) en 2020 ruim 6.750 arbeiders uit India, Nepal, Bangladesh, Pakistan en Sri Lanka om het leven kwamen in Qatar.

Het daadwerkelijke aantal slachtoffers ligt hoger, omdat landen als Kenia en Filipijnen (waar ook veel gastarbeiders vandaan komen) geen sterftecijfers hebben bijgehouden. Overigens vielen lang niet alle doden bij de bouw van de acht WK-stadions. In Qatar zijn ook talloze andere bouwprojecten. Maar vanwege het WK is het aantal gastarbeiders wel flink toegenomen.

"Er zijn vaker protesten geweest over de toewijzing van een groot sportevenement aan een bepaald land", zegt Siekmann. "Maar omdat het bij Qatar rechtstreeks te maken had met het toernooi zelf, namelijk het bouwen van de stadions, vind ik het gerechtvaardigd om te kijken of dat land het WK kan kwijtraken."

In Qatar zijn duizenden arbeidsmigranten omgekomen bij de bouw van de WK-stadions.

In Qatar zijn duizenden arbeidsmigranten omgekomen bij de bouw van de WK-stadions.
In Qatar zijn duizenden arbeidsmigranten omgekomen bij de bouw van de WK-stadions.
Foto: ANP

Waarom is er dan nooit een rechtszaak aangespannen tegen het WK in Qatar?

Juridisch gezien is het dus mogelijk, maar toch heeft er nooit een land de gang naar het CAS gewaagd om Qatar het WK afhandig te maken.

De Verenigde Staten was het meest logische land geweest om een arbitragezaak aan te spannen. Dat land eindigde namelijk als tweede in de omstreden FIFA-verkiezing in 2010 waarbij Qatar het WK van 2022 kreeg toegewezen.

Maar in 2018 kreeg de VS samen met Mexico en Canada al de organisatie van het WK in 2026 toebedeeld. Daardoor verviel voor de Amerikanen de belangrijkste reden om de ingewikkelde en tijdrovende gang naar het CAS te maken.

Voor het WK in Qatar zijn acht gloednieuwe stadions gebouwd, zoals dit Al Bayt Stadium.

Voor het WK in Qatar zijn acht gloednieuwe stadions gebouwd, zoals dit Al Bayt Stadium.
Voor het WK in Qatar zijn acht gloednieuwe stadions gebouwd, zoals dit Al Bayt Stadium.
Foto: Pro Shots

Zijn er nog andere manieren om Qatar het WK te ontnemen?

"Er zijn eigenlijk maar twee manieren waarop Qatar het WK kwijt zou kunnen raken", legt Siekmann uit. "De FIFA zou zelf Qatar het organisatierecht van het WK kunnen afnemen, of deelnemende landen of spelers zouden tot een boycot kunnen overgaan."

"De waarschijnlijkheid dat de FIFA het WK van Qatar afpakt is nul", aldus de gepensioneerde professor. "Dan hadden ze het in eerste instantie nooit aan Qatar gegeven. De FIFA heeft als enige mondiale voetbalbond een monopoliepositie. Als er een concurrerende bond was geweest, dan zouden ze wel uitkijken om een WK in Qatar te houden."

Desondanks vindt Siekmann dat de FIFA veel proactiever had kunnen optreden in Qatar. "Als ik baas van de FIFA was geweest, dan zou ik na het eerste rapport van Amnesty International naar Qatar zijn gegaan en had ik gezegd: door jullie mensenrechtenschennis krijgt de FIFA een enorm imagoprobleem, en jullie zelf ook. Daarom gaan wij een commissie van gerenommeerde juristen opstellen, die periodiek komt kijken of de situatie voor de arbeiders verbetert. Als dat niet snel genoeg gaat, dan houden wij ons het recht voor om het WK af te pakken."

Een boycot door landen, zoals bij de Olympische Spelen van 1980 in Moskou of tegen Zuid-Afrika ten tijde van het apartheidsregime, is een middel dat de laatste decennia niet meer gebruikt wordt. "De redenatie is dan dat de sporters het slachtoffer worden van iets wat de internationale politiek heeft nagelaten", zegt Siekmann. "Je kunt atleten ook moeilijk de verantwoordelijkheid voor een dergelijk besluit geven."

Qatar kreeg het WK toegewezen onder de inmiddels vertrokken en veroordeelde FIFA-voorzitter Sepp Blatter.

Qatar kreeg het WK toegewezen onder de inmiddels vertrokken en veroordeelde FIFA-voorzitter Sepp Blatter.
Qatar kreeg het WK toegewezen onder de inmiddels vertrokken en veroordeelde FIFA-voorzitter Sepp Blatter.
Foto: Pro Shots

Hoe willen voetbalbonden voorkomen dat in de toekomst opnieuw een land met een misdadig regime het WK krijgt?

De KNVB meldt dat het de cijfers over het aantal overleden arbeidsmigranten "met afgrijzen" heeft gelezen. "Dergelijke misstanden mogen nooit meer voorkomen rondom een WK."

Samen met enkele andere bonden heeft de KNVB in 2014 het initiatief genomen om de FIFA ertoe te bewegen een mensenrechtenparagraaf op te nemen in zijn statuten. Na 2022 zullen we geen WK meer zien in een land waarin de internationale mensenrechten niet zijn gewaarborgd in de biedingsprocedure", concludeert de bond.

De mensenrechtenparagraaf heeft inmiddels een prominente plek gekregen in het handvest dat ook Siekmann raadpleegde. "Het staat al in het derde statuut", zegt Siekmann. "Dat laat zien dat de FIFA het zeer serieus neemt."