De clubs in de Eredivisie luidden in het voorjaar de noodklok over hun voortbestaan, maar in de eerste verschenen jaarrapporten staan ondanks de aanhoudende coronacrisis vooral winsten genoteerd. Hoe is dat mogelijk?

Het was halverwege mei toen Eric Gudde, directeur betaald voetbal bij de KNVB, de noodklok luidde in een interview in De Telegraaf. "Ja, ik ben bang dat er clubs gaan omvallen", zei hij. "Er zijn in het betaald voetbal clubs die er sowieso niet zo goed voor stonden en waarvoor de coronacrisis de definitieve nekslag kan zijn."

Een half jaar na de noodkreet van Gudde bestaan alle 34 Nederlandse profclubs nog en heeft een meerderheid van de Eredivisie-clubs een winst over het afgelopen seizoen gepresenteerd. Ajax kwam uit op een plus van ruim 20 miljoen euro, PSV op 1,5 miljoen euro en AZ op ruim 5 miljoen euro.

Zelfs FC Groningen, dat in mei elf medewerkers ontsloeg "in het belang van de continuïteit van de club", schreef zwarte cijfers.

Eredivisie-clubs met winst over 2019/2020

  • Ajax: 20,4 miljoen euro
  • AZ: 5,6 miljoen euro
  • FC Groningen: 2,9 miljoen euro
  • PSV: 1,5 miljoen euro
  • Willem II: 587.000 euro
  • RKC Waalwijk: 476.000 euro

Winst in coronatijd, hoe kan dat?

De zwarte cijfers van de clubs zijn eigenlijk schijnwinsten, zegt Chris Woerts, sportmarketeer en voormalig commercieel directeur van Feyenoord en Sunderland. De penningmeesters van de clubs maken de balans in juli op, als het seizoen ten einde is en de spelers op vakantie zijn.

Het coronavirus hield Nederland pas vanaf halverwege maart in zijn greep. Toen waren er in de boeken van de penningmeesters al ruim acht maanden verstreken. De meeste clubs misten 'maar' vijf van de zeventien thuiswedstrijden door het afbreken van de Eredivisie.

Eredivisie-clubs met verlies over 2019/2020

  • Feyenoord: -6,7 miljoen euro
  • Vitesse: -4,3 miljoen euro
  • ADO Den Haag: -2,7 miljoen euro
  • PEC Zwolle: -2,5 miljoen euro
  • FC Twente: -284.000 euro
  • De jaarcijfers van FC Emmen, sc Heerenveen, Heracles Almelo, Sparta Rotterdam, FC Utrecht en VVV-Venlo zijn nog niet bekendgemaakt.

Maar de belangrijkste verklaring voor de miljoenenwinsten zijn de transferopbrengsten, aldus Woerts. Die zijn nog van de zomer van 2019 en de winter van dit jaar, toen nog niemand in Nederland van het coronavirus had gehoord.

Zo is de transfer van Matthijs de Ligt in de zomer van 2019 naar Juventus (75 miljoen euro) meegenomen in de jaarrekening van Ajax en dankt PSV zijn bescheiden winst voornamelijk aan de winterse overstap van Steven Bergwijn naar Tottenham Hotspur (30 miljoen euro).

Vooral door de transfer van Matthijs de Ligt naar Juventus schreef Ajax een miljoenenwinst over afgelopen seizoen. (Foto: Pro Shots)

Woerts benoemt ook de looncompensatieregeling van de overheid, bekend als de Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW). Via die regeling betaalt de overheid voor een groot deel de salarissen van de spelers, stafleden en het kantoorpersoneel. Voor de Eredivisie-clubs ging het in het voorjaar om in totaal 25 miljoen euro.

Woerts: "Ik durf wel te zeggen dat er zonder de NOW-regeling en andere vormen van staatssteun zeer grote problemen waren ontstaan. Ik denk dat 80 procent van de clubs uit de Keuken Kampioen Divisie op dit moment overeind blijft door de NOW-regeling."

En dan is er nog de 'fantrouw', zoals sporteconoom Willem de Boer, verbonden aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, het noemt. "Als fans en sponsoren echte consumenten zouden zijn, zoals bij vliegvakanties, hadden ze massaal hun geld teruggevraagd voor de gemiste wedstrijden. Dat hebben ze niet gedaan en is wel mooi om te zien. De solidariteit met de club is heel groot."

Volgens sporteconoom Willem de Boer zijn supporters en sponsoren in crisistijd trouw aan hun club, zoals bij FC Twente. (Foto: Pro Shots)

Waren die noodkreten dan wel terecht?

De clubs zagen het gevaar in het voorjaar op zich afkomen en moesten wel opkomen voor hun eigen positie, aldus De Boer. "Dat deden horecaondernemers ook, ze beschermden hun eigen zaak." Dat de eerste schade relatief meevalt, wil niet zeggen dat de clubs de crisis hebben overwonnen. Woerts: "Het gaat heel langzaam."

De grote klappen gaan dit seizoen vallen, is de overtuiging van zowel De Boer als Woerts. Dat begint al met de transfervergoedingen, de levensader van de clubs. In de eerste transferperiode in het coronatijdperk, die van juli tot en met oktober liep, vonden er minder betaalde transfers plaats, zo becijferde de KNVB.

"En wereldwijd zie je ook een teruggang in de transferwaarde", aldus Woerts. De Boer: "Behalve Ajax hebben clubs nauwelijks wat kunnen verkopen. Dat gaat er wel inhakken."

Transfersaldo Eredivisie-clubs over 2019/2020

  • Ajax: 31,9 miljoen euro
  • PSV: 22 miljoen euro
  • AZ: 13,3 miljoen euro
  • FC Groningen: 5,5 miljoen euro
  • Vitesse: 4 miljoen euro
  • PEC Zwolle: 1,9 miljoen euro
  • ADO Den Haag: 1,4 miljoen euro
  • FC Twente: 1,2 miljoen euro
  • Willem II: 1,1 miljoen euro
  • Feyenoord: -8,8 miljoen euro
  • RKC: niet bekend

Clubs hadden bovendien gedacht dat er vanaf de winterstop (gedeeltelijk) publiek welkom was bij wedstrijden. "Dat is nu een illusie", ziet Woerts. De gedeelte lockdown is door het kabinet doorgetrokken tot zeker halverwege januari.

Woerts voorziet bij een heel seizoen zonder publiek een leegloop in het sponsorbestand. Bedrijven betalen sinds maart voor een skybox waar ze niet in mogen. "Veel bedrijven zullen dan hun geld terugvragen. Clubs willen dat voorkomen en proberen te compenseren met extra stoelen en extra exposure. Maar als je als mkb-bedrijf nu in de problemen zit, bedenk je je wel twee keer om sponsor van een club te blijven."

Supporters en sponsoren zijn nog altijd niet welkom in de stadions, ook niet in De Kuip. (Foto: Pro Shots)

Staan er nu clubs op omvallen?

"Als je nu de 34 profclubs belt, valt er geen één om", is de stellige overtuiging van Woerts. "Dit seizoen zingen ze wel uit door alle regelingen die er zijn. Maar het houdt een keer op. Volgend seizoen moeten de clubs creatiever zijn." Sc Heerenveen ontsloeg dinsdag tien medewerkers om het hoofd boven water te houden.

Van de clubs die hun jaarverslag hebben gepubliceerd, is volgens De Boer ADO Den Haag het grootste zorgenkindje. "ADO schreef rode cijfers en heeft ook een negatief eigen vermogen. Ze hebben uit pure noodzaak vrijwel alles van de hand gedaan en geen speler gekocht. Dat zie je op het veld terug. Die moeten zich echt zorgen gaan maken."

ADO Den Haag is volgens sporteconoom Willem de Boer het grootste zorgenkindje van de Eredivisie. (Foto: ANP)

De Boer vindt ook de aanpak van PSV opvallend. De Eindhovenaren gaven afgelopen zomer meer geld uit aan transfers dan er verkocht werd, terwijl ze normaal gesproken een positieve transferbalans nodig hebben om winst te maken.

"Ergens heb je een gevoel dat PSV een gokje neemt", aldus De Boer. "Misschien is dat ergens ook wel logisch. Als iedereen op de grond ligt, kan je een paar klappers maken en de Champions League in. Zo wordt er toch gedacht. PSV kan wel tegen een stootje, maar dit kan je niet twee seizoenen achter elkaar doen."

PSV gaf in de afgelopen transferperiode meer geld uit aan nieuwe spelers, onder wie de Duitse international Philipp Max (9 miljoen euro), dan er verkocht werd. (Foto: Pro Shots)

Is het erg als er clubs omvallen?

In het voetbal geldt het recht van de sterkste, aldus Woerts. "En als een club dan omvalt door deze coronacrisis, moeten we dat accepteren. Blijkbaar is een club dan niet sterk genoeg."

De Boer voorziet vooral in de Keuken Kampioen Divisie een kaalslag. "Maar we moeten het ook niet overdrijven. Er wordt veel geschermd met de lokale waarde van een club, maar het is niet zo dat Wageningen en Apeldoorn onleefbaar zijn geworden doordat FC Wageningen en AGOVV niet meer bestaan."