Na 20 seizoenen, 109 interlands en 8 clubs is de carrière van Rafael van der Vaart voorbij. De loopbaan van een rasvoetballer in vogelvlucht.

Ajax: De doorbraak van de 'Nieuwe Johan Cruijff' (2000-2005)
Van der Vaart breekt precies op het juiste moment door. Ajax en eigenlijk heel Nederland snakt rond de eeuwwisseling naar nieuw voetbaltalent. De Amsterdamse club is vijf jaar na het winnen van de Champions League verworden tot een elftal vol vreemdelingen en middelmatige Nederlanders. Bij Oranje is de generatie met Marc Overmars, de 'De Boertjes', Jaap Stam, Patrick Kluivert en Edgar Davids over zijn hoogtepunt heen en hard op weg om het WK van 2002 te missen.

En toen was daar dus Van der Vaart, de oudste van de lichting met Arjen Robben, Wesley Sneijder en Robin van Persie. Hij is de eerste die doorbreekt en daardoor misschien ook wel degene die op het hoogste voetstuk geplaatst wordt. Rafael Ferdinand van der Vaart, Fenomeen heet het eerste boek dat over hem uitkomt, als verwijzing naar het boek Cruijff, Hendrik Johannes, Fenomeen uit 1972.

De druk lijkt aanvankelijk weinig te doen met de frivole linkspoot. Als negentienjarige scoort hij achttien keer in één seizoen en een jaar later is er de wondergoal met zijn hak in De Klassieker tegen Feyenoord. 'Raffie' is op dat moment ook al niet meer weg te denken bij Oranje.

Twee keer wordt de middenvelder kampioen met Ajax (2002 en 2004), de laatste keer zelfs als aanvoerder. Maar vooral het laatste seizoen komen de twijfels. Van der Vaart is veel geblesseerd, oogt zwaar en inmiddels eisen ook andere supertalenten als Sneijder en Robben aandacht op. In zijn laatste seizoen bij Ajax scoort Van der Vaart maar zes keer.

Hamburger SV: Opbloeien tot de ster van Duitsland (2005-2008)
Het is niet de stap die hij een paar jaar eerder in gedachten had. Van der Vaart zou naar FC Barcelona of Real Madrid gaan, maar het wordt Hamburger SV, een subtopper uit de Bundesliga. Hij wil in Duitsland de vorm hervinden, die hij bij Ajax is kwijtgeraakt. En dat lukt, het wordt zelfs veel mooier dan dat.

Binnen enkele weken draagt Van der Vaart de aanvoerdersband, maakt hij de ene Traumtor na de ander en leidt hij zijn ploeg naar de Champions League. Eenmaal in het miljoenenbal ramt hij de bal op schitterende wijze de kruising in tegen Arsenal.

HSV lijkt daarmee voor de inmiddels 25-jarige Van der Vaart de ideale tussenstap naar een absolute topclub. Hij is er klaar voor. Zeker nadat hij op het EK 2008 wereldkampioen Italië (3-0) en vicewereldkampioen Frankrijk (4-1) van het veld speelt met Oranje.

Real Madrid: In de schaduw van de Galáctico's (2008-2010)
Het wordt Real Madrid, alsof het zo had moeten zijn. Spanje is het beloofde land voor Van der Vaart, die een Spaanse opa en oma heeft. Met landgenoten Sneijder, Ruud van Nistelrooij en Robben aan zijn zijde moeten in Bernabéu de mooiste jaren van carrière aanbreken, maar dat gebeurt niet.

Van der Vaart maakt in zijn eerste seizoen nog wel een hattrick tegen Sporting de Gijón met - alweer - een fraaie hakgoal, maar daar staat tegenover dat hij maar drie hele competitiewedstrijden speelt.

In zijn tweede seizoen hebben Robben, Sneijder en Van Nistelrooij plaatsgemaakt voor Galáctico's als Cristiano Ronaldo en Kaká en is Van der Vaart niet meer dan een gewaardeerde stand-in. Dat is hij aan het eind van het seizoen ook bij Oranje, dat op het WK in Zuid-Afrika zilver pakt.

Tottenham Hotspur: Misschien wel de beste jaren (2010-2012)
Bij Real is geen plek meer voor hem, zelfs niet op de bank. Tottenham Hotspur biedt uitkomst, al komt meteen de vraag op of de kwetsbare fysieke gesteldheid van Van der Vaart het harde Engelse voetbal aankan. De middenvelder antwoordt met drie goals in zijn eerste vier wedstrijden.

In een ploeg met Luka Modric en Gareth Bale draait het vooral om Van der Vaart, die wordt uitgeroepen tot de beste Premier League-speler van de maand oktober. Eind twintig is hij fitter dan ooit. Én beter dan ooit, zo zal hij jaren later erkennen. In twee seizoenen Tottenham speelt hij 61 competitiewedstrijden en scoort hij 24 keer.

Hamburger SV: Terugkeer zonder glans (2012-2015)
Hij kan in de zomer van 2012 de lokroep van zijn oude liefde niet weerstaan. Zonder Van der Vaart is HSV - in 1983 de beste club van Europa - afgegleden tot degradatiekandidaat in de Bundesliga. Hamburg juicht als de verloren zoon terugkeert en in zijn derde wedstrijd de bal op schitterende wijze in de verre hoek schiet tegen Borussia Mönchengladbach. Dit moet de ommekeer zijn voor de club.

Maar hoe mooi de start ook is, Van der Vaart wordt in zijn tweede periode bij HSV steeds meer het symbool van het verval van HSV. In het eerste jaar eindigen 'Die Rothosen' nog keurig als zevende, maar daarna is er twee keer een zestiende plaats.

Ondertussen haalt Van der Vaart alleen nog met zijn privéleven - zijn huwelijk met Sylvie Meis strandt en hij krijgt een relatie met haar beste vriendin Sabia - de voorpagina's van de Duitse kranten.

Real Betis: Niet eens goed genoeg voor de reservebank (2015-2016)
Hij heeft de clubs nog redelijk voor het uitkiezen, al is het maar omdat Van der Vaart transfervrij is en dus niets kost. Er is een flirt met Ajax, maar het wordt Real Betis. Weer Spanje, als revanche voor zijn magere jaren bij Real. Maar van die revanche komt niets terecht. De 32-jarige Van der Vaart, die ook al uit de gratie is geraakt bij Oranje, oogt veel ouder.

Verre van fit blijft hij in het seizoen 2015/2016 steken op 178 minuten. In zijn laatste maanden vindt Betis-trainer Juan Merino hem zelfs niet goed genoeg meer voor de bank en zit de spelmaker op de tribune.

FC Midtjylland: Alleen op de training van een andere planeet (2016-2018)
Ditmaal is het niet een oude liefde die uitkomst biedt, maar een nieuwe. Van der Vaarts vriendin Estavana Polman handbalt bij Esbjerg en dus tekent hij niet in China of de Verenigde Staten, maar in Denemarken.

Bij FC Midtjylland, uit het kleine plaatsje Herning, kunnen ze het amper geloven: een 109-voudig Oranje-international komt naar hun club. "Sommige dingen die hij op de training doet, zijn van een andere planeet. Dat meen ik echt" vertelt ploeggenoot Tim Sparv.

Probleem is alleen dat Van der Vaart niet fit genoeg is om dat ook in wedstrijden te laten zien. Mede door blessures doet hij in twee jaar tijd maar veertien keer mee bij FC Midtjylland. Twee keer scoort hij en nooit maakt hij de negentig minuten vol. In Nederland krijgen we daar weinig van mee. Van der Vaart doet vooral nog van zich spreken in zijn werk als analyticus bij de NOS.

Esbjerg fB: De laatste minuten als voetballer (2018)
Bijna vijf jaar na zijn laatste interland neemt Van der Vaart afscheid van Oranje. Niet zoals Sneijder op het veld, maar met een ereronde na de 3-0-zege op Duitsland. Het publiek in de Johan Cruijff ArenA zou bijna vergeten dat Van der Vaart nog voetballer is.

Drie keer valt hij dit seizoen in bij het Deense Esbjerg fB om daarna te besluiten dat het mooi is geweest. Hij is de blessures zat. "Maar het gevoel dat absoluut overheerst is dankbaarheid", zegt hij tegen Voetbal International. "Het is zó mooi geweest allemaal. Een dergelijke carrière gun ik iedereen."