In de RAI in Amsterdam zijn maandag de slachtoffers herdacht van de vliegramp op 17 juli met de MH17 in Oost-Oekraïne. Bij de Nationale Herdenking stonden 1.600 nabestaanden en genodigden stil bij de dood van de 298 passagiers.

Premier Mark Rutte sprak namens de regering, aan het begin van de ceremonie. "Wat als de vakantie een dag later was begonnen? Wat als het vliegtuig vertraging had gehad? Wat als ik straks wakker word, en het blijkt allemaal een boze droom te zijn geweest?", begon hij.

"Wie heeft het zich na 17 juli niet afgevraagd: wat als? Het is een vraag zonder antwoord. Een vraag die zich opdringt en meteen machteloos maakt. Want er is geen 'wat als'. Er is alleen de harde realiteit van 298 doden."

Rutte vervolgde: "Op 17 juli 2014 werd een onbezorgd 'tot ziens', een abrupt 'vaarwel'."

De premier stond ook stil bij de dagen na de ramp. "Er was saamhorigheid en onderlinge verbondenheid." Hij hoopt dat dat de nabestaanden helpt: "Iedereen die na 17 juli een geliefde moet missen beleeft dat op zijn of haar eigen manier. Er is geen stappenplan voor rouw."

Bloemen

Na zijn woorden legden kinderen bloemen neer in het midden van de RAI. Vervolgens zong Marco Borsato het lied Voor altijd.

"Wij voelen ons geamputeerd," sprak daarna nabestaande Anton Kotte die zijn zoon, schoondochter en kleinzoon verloor bij de vliegramp. Hij sprak zijn dank uit voor de vele bloemen en kaarten die ze hebben gekregen.

“Nederland heeft zich op zijn best laten zien.”
Nabestaande

"Gelukkig zullen de herinneringen nooit verdwijnen. De inzet en de warmte van al die mensen die ons het gevoel van verbondenheid hebben teruggegeven, daar zijn we dankbaar voor. Nederland heeft zich op zijn best laten zien."

Nabestaande Paul Marckelbach droeg een eigen gedicht voor. Dat werd gevolgd door het deel Lacrimosa ('dag vol tranen') uit het Requiem van Mozart.

De 13-jarige Gita Wiegel nam het woord om stil te staan bij haar moeder die ze verloor bij de ramp. "Het laatste sms'je dat ik kreeg was: 'Pas goed op jezelf, schatje. Tot over vier weken.'"

Ze besloot: "Ik wil met jullie delen dat we als nabestaanden bijzondere mensen zijn. Dat we ondanks het grote verlies mogen doorgaan met ons leven. Dat jullie aan ons, als nabestaanden dachten, geeft ons weer een sprankeltje licht om verder te gaan."

Nationale herdenking MH17

In de RAI in Amsterdam zijn maandag de slachtoffers herdacht van de vliegramp op 17 juli met de MH17 in Oost-Oekraïne. Bij de Nationale Herdenking stonden 1.600 nabestaanden en genodigden stil bij de dood van de 298 passagiers. © ANP
Nabestaanden van de slachtoffers van de MH17 vliegramp in de RAI tijdens de nationale herdenking. © ANP
Premier Mark Rutte spreekt bij de Nationale Herdenking. © ANP
Glennis Grace zingt 'I was here', een lied van Beyoncé. © ANP
Nabestaande Paul Marceklbach draagt het gedicht 'Waarom' voor. © ANP
Nabestaanden de lezen namen van de overledenen voor. © ANP
Koningin Maxima, prinses Beatrix, koning Willem-Alexander en minister-president Mark Rutte bij de Nationale Herdenking. © ANP
Midden in de zaal staan 298 kaarsjes, een voor ieder slachtoffer van de ramp met MH17. © ANP
Koning Willem-Alexander en koningin Maxima arriveren met burgemeester Eberhard van der Laan bij de RAI. © ANP
Prinses Beatrix arriveert samen met Johan Remkes, commissaris van de koning van Noord-Holland, bij de RAI. © ANP
Premier Mark Rutte (L) en burgemeester van Amsterdam Ebenhard van der Laan bij aankomst in de RAI. © ANP
Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven, voorzitter van het fonds Slachtofferhulp. © ANP
Koning Willem-Alexander en koningin Maxima arriveren bij de RAI. © ANP
PVV-leider Geert Wilders komt aan bij de RAI. © ANP
Lodewijk Asscher komt aan bij de RAI. © ANP
De directe omgeving van de RAI is afgezet door veel politie en beveiligers. © Hollandse Hoogte
Vlagen hangen halfstok bij de ingang de RAI voorafgaand aan de herdenkingsbijeenkomst van de ramp met vlucht MH17. © ANP
De vlag op de Eerste Kamer hangt halfstok op de dag van de nationale herdenking van de ramp met de MH17. © ANP
De vlag op bij het Kabinet van de Koning hangt ook halfstok. Het kabinet had gemeenten, provincies en ambassades gevraagd om de vlag halfstok te hangen. © ANP
Ook bij het ministerie van Defensie hangt de vlag halfstok. © ANP
Vlaggen halfstok bij de Hofvijver in Den Haag. © NU.nl/jan van der sloot

Minuut stilte

Lenette van Dongen zong Kom dan bij mij. Na het lied Pie Jesu uit het Requiem van Andrew Lloyd Webber, gezongen door sopraan Maartje Rammeloo, werden alle namen en leeftijden van de 298 slachtoffers opgelezen, door dertig nabestaanden.

Het voordragen van de namen werd afgesloten met de Last Post en een minuut stilte, gevolgd door het eerste couplet van het Wilhelmus.

Na het lied Beautiful door Douwe Bob, hield presentatrice en theologe Jacobine een inhoudelijke afsluiting van de herdenking. "Een mens sterft tweemaal. Als ze overlijdt, en als ze wordt vergeten. Door te herdenken werpen we een drempel op de dood door het vergeten," sprak Geel. "Wie genoemd werd, was er ook aanwezig. Voor jullie, als een herinnering."

Geel keek ook vooruit na andere dagen waarop nabestaanden hun geliefden zullen herdenken. "We willen niet dat het voorbij is, het afscheid. We kunnen ons niet voorstellen, willen zelfs niet, dat de pijn ooit slijt. Maar hoe groot het ook is, misschien mogen we op een dag de gedachte toelaten, dat we het verdriet loslaten, maar daarmee niet de verbondenheid met de geliefden moeten prijsgeven."

“Zo blijven onze doden leven.”
Jacobine Geel

"Vandaag, morgen en overmorgen herinneren we ons wie we verloren. We denken terug aan wie ze waren en aan wie wij waren in hun aanwezigheid. Maar we koesteren de herinnering, niet de pijn van het verdriet. Precies daarin schuilt ons verzet tegen de tweede dood. Juist zo blijven onze doden leven."

Nog één nabestaande nam daarna het woord, Suze Ann Bakker, die bij de ramp haar beide ouders verloor. Ook zij bedankte mensen voor hun bloemen, kaarten en steun, en ook voor het werk van de mensen in het rampgebied en voor de manier waarop Nederland omgaat met de ramp. "Ooit zal de zon weer gaan schijnen."

Tot slot droeg acteur Bram van der Vlugt het gedicht Voor een vriend van Toon Hermans voor en zong Glennis Grace I was here, een lied van Beyoncé. Ondertussen werden foto's van nabestaanden getoond. Ceremoniemeester Maartje van Weegen sloot de herdenking af.

Nationaliteiten

De Nationale Herdenking begon om 13.00 uur en duurde ongeveer anderhalf uur. Het thema was geborgenheid en verbinding. Maandag hangen in het hele land de vlaggen halfstok op overheidsgebouwen. Voor de ingang van de RAI hingen de vlaggen van alle negentien landen van de slachtoffers halfstok.

De meeste slachtoffers van de vliegramp hadden de Nederlandse nationaliteit (196), ook zaten in het vliegtuig veel Maleisische (42) en Australische (27) passagiers. De hele herdenking wordt simultaan vertaald in de talen van de niet-Nederlandse nabestaanden.

De aanwezigen staken bij binnenkomst een bloem in een wand waarop de namen van de slachtoffers staan geprojecteerd. Er stonden brandende kaarsen bij in glazen vazen.

Koningspaar

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima waren bij de herdenking en lieten na afloop weten ontroerd te zijn. "Met grote ontroering luisterden we tijdens de zeer emotionele herdenkingsbijeenkomst naar de nabestaanden van de slachtoffers van MH17", aldus koning Willem-Alexander op de Facebook-pagina van Het Koninklijk Huis.

"Veel dank aan de familie, vrienden en alle betrokkenen die hen helpen het onpeilbare verlies te verwerken."

Bij de herdenking waren verder prinses Beatrix, prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven aanwezig, en daarnaast kabinetsleden, Kamerleden, buitenlandse ambassadeurs, betrokken burgemeesters en andere genodigden.

Ook de Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp en de korpschef van de Nationale Politie Gerard Bouman waren in de RAI. De bekende gasten gingen via een andere ingang naar binnen dan de nabestaanden.

De herdenking is tot stand gekomen in nauw overleg met de nabestaanden, die tijdens de dienst werden bijgestaan door familierechercheurs en medewerkers van Slachtofferhulp. 

Vlucht MH17 van Malaysia Airlines stortte op 17 juli neer in het oosten van Oekraïne. Het toestel is waarschijnlijk neergeschoten.

Liveblog herdenking MH17 (gesloten) | Dossier MH17 | Chronologie van de vliegramp