Premier Mark Rutte waarschuwt voor het te snel trekken van conclusies na het eerste rapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV) over de ramp met vlucht MH17. "Er is nog een lange weg te gaan."

Dat zei de premier dinsdag in een korte toelichting op het tussenrapport. Het definitieve rapport van de OVV volgt uiterlijk binnen een jaar.

Het toestel van Malaysia Airlines is volgens het onderzoek neergestort nadat het in de lucht met hoge snelheid is doorboord door een groot aantal objecten en vervolgens in stukken brak. Daarbij kwamen alle 298 inzittenden om het leven.

Rutte: "Het is goed dat we nu onder andere weten dat de vlucht normaal verliep, tot er van buitenaf een inslag plaatsvond. Maar daarmee is boek nog lang niet dicht. Definitieve conclusies volgen in loop van 2015. Het onderzoek naar de verantwoordelijkheden loopt ook nog volop en het terughalen van de spullen is ook nog lang niet afgerond."

Volgens de premier moeten we oppassen met het te snel trekken van conclusies. "Onze behoefte om te achterhalen wat er is gebeurd is groter dan bij wie ook. Maar juist daarom moet zorgvuldigheid voorop staan."

Bekijk beelden van de toespraak:

Missie

Rutte meldde ook dat de leider van de repatriëringsmissie, de Amsterdamse politiecommissaris Pieter-Jaap Aalbersberg, woensdag terugkeert naar Oekraïne. Het kabinet heeft steeds gezegd de repatriëringsmissie te hervatten zodra de veiligheidssituatie in het gebied stabiel is.

De missie werd begin augustus na ongeveer een week zoeken in het rampgebied afgebroken vanwege de veiligheid en de angst voor een Russische inval in het oosten van Oekraïne. Rutte heeft dinsdagochtend contact gehad met zijn Australische en Maleisische collega's Tony Abbott en Najib Razak. ''Als de situatie het maar even toelaat staan onze mensen klaar om af te reizen'', aldus Rutte. 

De premier zei verder dat de presentatie van het rapport van de OVV ''opnieuw een zeer verdrietig en moeilijk moment'' is. Achter de feiten in het rapport gaat ''een groot persoonlijk verlies schuil''.  Donderdag is er voor de nabestaanden een informatiebijeenkomst over het rapport.

Aanslag

Ook de Tweede Kamer hoopt dat de schuldigen van de vliegramp snel bekend zijn en gestraft worden.

Volgens de VVD staat definitief vast dat het om een aanslag gaat, nu de Onderzoeksraad alle "tot vandaag bekende oorzaken van luchtvaartongelukken" uitsluit. Tweede Kamerlid Han ten Broeke: "Waarmee en door wie is nog niet vastgesteld. Nader onderzoek moet dat uitwijzen."

"Het definitieve rapport van de onderzoeksraad, over uiterlijk een jaar, is een belangrijke bouwsteen in de uiteindelijke waarheidsvinding. Voor ons allen, maar in het bijzonder voor de nabestaanden, zal dit een proces worden dat altijd langer duurt dan gewenst."

Complex

PvdA-Tweede Kamerlid Michiel Servaes is iets voorzichtiger: "Op basis van dit eerste rapport wordt een aantal opties uitgesloten, maar is het niet mogelijk om tot scherpe conclusies te komen over de precieze toedracht, noch over wie direct en indirect verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor deze vreselijke daad."

Het is volgens hem "evident dat de Onderzoeksraad voor Veiligheid en hun internationale partners onder bijzonder complexe omstandigheden hun werk hebben moeten doen". Ze hadden bovendien geen toegang tot de crashsite.

Dat de raad nog geen harde conclusies kan trekken is volgens Servaes begrijpelijk, "maar vooral voor de nabestaanden zal het niet eenvoudig zijn om het geduld op te brengen voor het vervolgonderzoek en eindrapport. Met hen blijft de PvdA bovenop het onderzoek en op andere informatie over de toedracht van de aanslag zitten, net zo lang tot de onderste steen boven is."

Eerste stap

Ook D66-Tweede Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma noemt het rapport een "een eerste stap" om duidelijkheid te krijgen. Hij voegt toe: "Hopelijk komt het definitieve rapport zo snel mogelijk, zodat nabestaanden uitsluitsel krijgen. We hopen dat de schuldigen worden gevonden en bestraft."

De SP stelt dat het rapport "voorlopig en helaas ernstig incompleet" is. Tweede Kamerlid Harry van Bommel: "Er is geen gebruik gemaakt van militaire gegevens die wel beschikbaar moeten zijn. Er vlogen Awacs-radarvliegtuigen in de regio die signalen van een luchtafweerrakettensysteem hebben opgevangen en van een Surface to Air Missile, zo blijkt uit de beantwoording van Kamervragen die in de Bondsdag zijn gesteld."

"Ook is er geen informatie op basis van inlichtingen die beschikbaar moeten zijn via radargrondstations, afluisteren door inlichtingendiensten en militaire verkeerscontrole die ook civiele luchtvaart volgt. Ik hoop en verwacht dat die informatie wel allemaal kan worden geopenbaard in het eindrapport."

Debat

Voor het CDA blijven er "belangrijke vragen voor nabestaanden en Nederland" over na het rapport, dat "vermoedens bevestigt en duidelijke verklaringen" geeft. 

Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt vindt het "merkwaardig dat er satellietgegevens van de dagen na de crash worden onderzocht, maar dat de satellietgegevens van het moment van de crash niet beschikbaar zijn. Dit is zowel voor het onderzoek van de OVV als voor vervolging belangrijk."

"Uit het rapport is verder niet duidelijk of het gaat om de volledige gegevens van activiteit in het luchtruim, of dat het alleen gaat om de niet-militaire aanwezigheid in het luchtruim."

Ondertussen heeft Omtzigt een debat aangevraagd, omdat Maleisië en Australië snel zouden willen terugkeren naar de rampplek om bewijsmateriaal te verzamelen, terwijl Nederland dit niet doet. "Het CDA heeft bovendien grote zorgen dat de wrakstukken nog niet veiliggesteld zijn ten behoeve van onderzoek, en wil daarover zo snel mogelijk opheldering", aldus Omtzigt.

Spoedig

Ook ChristenUnie hoopt op snel meer duidelijkheid. Joël Voordewind: "Ik kan me voorstellen dat de nabestaanden naast de identificatie ook hopen op een snelle beantwoording van de schuldvraag. Hoe heeft dit kunnen gebeuren? Ik hoop dan ook dat het Openbaar Ministerie, ondanks de moeilijke omstandigheden in Oekraïne, spoedig zijn bevindingen kan presenteren."

GroenLinks-leider Bram van Ojik noemt het onderzoek eveneens "een noodzakelijke eerste stap". "Ik hoop dat er snel meer duidelijkheid komt over de toedracht van de ramp."

Secuur

OVV-voorzitter Tjibbe Joustra benadrukte dinsdag dat secuur te werk gaan van groot belang is. "Bij dit soort rampen, als je die niet heel grondig uitzoekt, kan het zijn dat je over tientallen jaren nog aan het discussiëren bent. We hechten eraan om echt voor de nabestaanden en de geschiedenis te bepalen wat er gebeurd is, wat er door feiten gedragen wordt."

"Alles moet gedragen worden door bewijzen", zei hij. "U zult mij en de onderzoekers niet horen speculeren. Dit is wat we gevonden hebben, dit wordt gedragen door feiten en de rest zal volgend jaar aan de orde komen, in het definitieve rapport."

Voor het rapport is samengewerkt met onderzoekers uit verschillende landen, waaronder Maleisië, Oekraïne en de Russische Federatie. Joustra: "Toen het rapport klaar was, is een conceptversie naar alle betrokken onderzoekers gegaan, uit de verschillende landen. Tot het laatste woord is daarbij bediscussieerd: 'dit staat er wel, maar wordt dat echt bewezen?'"