Vlucht MH17 is in juli in Oekraïne neergestort nadat het in de lucht met hoge snelheid is doorboord door een groot aantal objecten en vervolgens in stukken brak.

De blijkt uit de eerste resultaten (pdf) van het onderzoek door de Onderzoeksraad van Veiligheid naar de vliegramp in Oost-Oekraïne. Bij deze ramp kwamen alle 298 inzittenden om.

De op 17 juli van Schiphol vertrokken Boeing 777 van Malaysia Airlines is "tijdens de vlucht in stukken gebroken, vermoedelijk als gevolg van structurele schade aan het toestel veroorzaakt door een groot aantal objecten dat met hoge snelheid het toestel heeft doorboord", zo oordeelt de raad. 

Er zijn geen aanwijzingen dat het toestel door een technisch mankement of verkeerd handelen door de bemanning is neergestort. Ook is uitgesloten dat het toestel mankementen vertoonde bij het vertrek uit Amsterdam. Het vliegtuig was onderweg naar de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur.

Uit de gegevens die op de zwarte dozen stonden blijkt dat het vliegtuig tot het moment van de ramp normaal functioneerde. Er is ook geen noodoproep gedaan richting de Oekraïense luchtverkeersleiding. 

Verspreiding

De grote verspreiding van de brokstukken van het toestel wijst er volgens de raad op dat het toestel in de lucht in stukken is gebroken.

"Dit verklaart dan ook het abrupte einde van de gegevensregistratie op beide recorders, het gelijktijdige verlies van contact met de luchtverkeersleiding en het verdwijnen van het vliegtuig van de radar", aldus de onderzoekers.

De raad heeft zelf geen brokstukken van de Boeing bestudeerd, maar heeft wel gekeken naar beeldmateriaal. Uit de schade aan de brokstukken blijkt dat een groot aantal objecten het toestel met hoge snelheid van buitenaf heeft doorboord. De gaten bevinden zich vooral in brokstukken van de voorkant van het vliegtuig, waaronder de cockpit. 

Luchtdoelraket

Deze onderzoeksresultaten wijzen er sterk op dat het veelbesproken scenario dat de Boeing met een luchtdoelraket uit de lucht is geschoten klopt. Dergelijke raketten exploderen vlak bij het toestel en lanceren daarmee een groot aantal zware balletjes in de richting van het vliegtuig, wat vervolgens wordt doorboord. De Onderzoeksraad gaat zelf niet in op deze conclusie.

Volgens Tjibbe Joustra, voorzitter van de Onderzoeksraad, wordt het woord 'raket' specifiek niet vermeld in het rapport, omdat het volgens voor de raad dan over speculatie zou gaan.

''Alles moet gedragen worden door bewijzen'', benadrukt hij. ''U zult mij en de onderzoekers niet horen speculeren. Dit is wat we gevonden hebben, dit wordt gedragen door feiten en de rest zal volgend jaar aan de orde komen, in het definitieve rapport.''

Secuur

Voor het rapport is samengewerkt met onderzoekers uit verschillende landen, waaronder Maleisië, Oekraïne en de Russische Federatie. Joustra: ''Toen het rapport klaar was, is een conceptversie naar alle betrokken onderzoekers gegaan, uit de verschillende landen. Tot het laatste woord is daarbij bediscussieerd: 'dit staat er wel, maar wordt dat echt bewezen?'''

Voor Joustra is secuur te werk gaan van groot belang. ''Bij dit soort rampen, als je die niet heel grondig uitzoekt, kan het zijn dat je over tientallen jaren nog aan het discussiëren bent. We hechten eraan om echt voor de nabestaanden en de geschiedenis te bepalen wat er gebeurd is, wat er door feiten gedragen wordt.''

Joustra zei ook dat in de lichamen van de bemanning metalen objecten zijn gevonden. Wat voor objecten het precies zijn, is niet duidelijk, dat wordt nog onderzocht. "Het is mogelijk dat het delen zijn van de cockpit waar ze in zaten. Maar het zou ook kunnen gaan om de objecten die met hoge energie het vliegtuig van buitenaf hebben doorboord."

Andere vliegtuigen

Ten tijde van de ramp waren nog drie andere verkeersvliegtuigen in het gebied, waarvan er één op 30 kilometer van MH17 vloog. Twee toestellen vlogen oostwaarts, één toestel verplaatste zich in westelijke richting.

Op het moment van de crash bevond de Boeing van Malaysia Airlines zich in het luchtruim zonder beperkingen, zeggen de onderzoekers. Het stond onder controle van de luchtverkeersleiding en vloog volgens de route en op de hoogte die was opgedragen door de verkeersleiding.

De piloten spraken enkele seconden voordat de zwarte dozen het begaven nog met de luchtverkeersleiders. "Romeo November Delta, Malaysia een zeven", werd vanuit de cockpit gezegd om 13.19:56. Die boodschap eindigde om 13.19:59. Een paar seconden later, om 13.20:03, stopten de zwarte dozen abrupt met het vastleggen van vluchtgegevens.

Tot ongeveer een kwartier later riep 'Dnipro Radar' (DNP) vlucht MH17 verscheidene keren op, zonder antwoord te krijgen. De bemanning van een ander vliegtuig in de buurt werd gevraagd of ze vlucht MH 17 kon zien of kon waarnemen op de instrumenten. Ook dat was niet meer het geval.

Definitief rapport

De raad verwacht in de komende periode over aanvullend onderzoeksmateriaal te beschikken om daarmee preciezer vast te stellen wat de oorzaak is van het in stukken breken van het vliegtuig. De Onderzoeksraad hoopt het definitieve rapport binnen een jaar te publiceren. 

"Het is goed dat we nu onder andere weten dat de vlucht normaal verliep, tot er van buitenaf een inslag plaatsvond", zei premier Mark Rutte maandag in een reactie op het onderzoek. 

"We moeten oppassen voor te snel getrokken conclusies", benadrukte Rutte. "Onze behoefte om te achterhalen wat er is gebeurd is groter dan bij wie ook. Maar juist daarom moet zorgvuldigheid voorop staan."

De leider van de repatriëringsmissie, de Amsterdamse politiecommissaris Pieter-Jaap Aalbersberg, keert woensdag terug naar Oekraïne. Dat zei Rutte maandag.

'Belastend voor Kiev'

De pro-Russisch rebellen in Oost-Oekraïne vinden dat het rapport van de OVV de Oekraïense regering belast. Volgens hen staat de Oekraïense lezing over de ramp bol van de tegenstrijdigheden en worden die door het rapport bevestigd.

"Het is duidelijk dat het een provocatie is van het Oekraïense leger om Rusland en de milities in diskrediet te brengen", stelt rebellenleider Miroslav Roedenko tegen persbureau Interfax. Welke tegenstrijdigheden volgens hem zijn bevestigd, werd niet duidelijk.

'Premier' Aleksandr Zachartsjenko van de Volksrepubliek Donetsk herhaalde dat de rebellen niet de wapens hebben om een verkeersvliegtuig neer te halen. Volgens hem is het noodzakelijk dat internationale experts alle wrakstukken ophalen die nodig zijn voor het onderzoek.

Politieke reacties op het rapport

Dossier vliegramp | Chronologie vliegramp l Het conflict in Oost-Oekraïne