Het instellen van zware, economische sancties tegen Rusland door de Europese Unie komt neer op een ''sprong in het diepe''.

Volgens Louise van Schaik, onderzoekster bij het instituut Clingendael, neemt Brussel daarmee een groot risico, omdat het niet goed in te schatten is wat de maatregelen precies voor schade opleveren voor de eigen economie.

Ook Nederlandse bedrijven kunnen hinder verwachten van Europese sancties wegens het Russische optreden in Oekraïne.

''De Europese Commissie rekent voor dit jaar op 40 miljard euro aan schade voor de Europese economie en voor volgend jaar op 50 miljard. Maar dat zijn slechts grove schattingen. Het is heel lastig te voorspellen wat de psychologische effecten zijn bij investeerders en met wat voor tegenmaatregelen Rusland gaat komen'', aldus Van Schaik.

Aandelen

De onderzoekster houdt er rekening mee dat veel aandelenkoersen op de Europese beurzen komende dagen in het rood zullen eindigen. Investeerders worden nu al erg zenuwachtig. In Nederland zijn zelfs gevallen bekend van mkb-bedrijven die het niet meer lukte om een lening te krijgen voor projecten in Rusland.

De Russische regering heeft gezegd niet meteen met represailles te komen. ''Maar de Russen kunnen natuurlijk wel gaan zieken. Dan vinden ze bijvoorbeeld weer een of andere bacterie op ons groente en fruit, waarna ze de import stil leggen. Of ze komen met maatregelen omdat er ergens illegaal gas zou worden afgetapt'', zegt Van Schaik.

Ze wijst erop dat McDonald's deze week voor de rechter is gedaagd in Rusland. Bij de hamburgerketen zou onhygiënisch met voedsel zijn omgegaan, aldus Russische autoriteiten.

Handel

Nederland geldt als een belangrijke handelspartner van Rusland. Ons land exporteerde vorig jaar voor zo'n 7 miljard euro naar in oppervlakte 's werelds grootste staat. De import bedroeg meer dan 20 miljard euro, voornamelijk gas en mineralen. Daar komt bij dat Nederland veel handelt met Duitsland. En Duitsland voert weer veel naar Rusland uit.

Van Schaik zegt haar twijfels te hebben over het nut van de sancties. President Vladimir Poetin zal hierdoor waarschijnlijk geen andere koers gaan varen, zegt ze. Meer op de lange termijn gerichte maatregelen, zoals economische steun aan Oekraïne en Moldavië of het versneld overstappen op duurzame energie waardoor Europa minder afhankelijk wordt van Russisch gas, hebben volgens haar meer kans van slagen.

IMF

Ook volgens het Internationaal Monetair Fonds (IMF) kunnen de oplopende spanningen en strengere sancties flinke gevolgen hebben in Europa, Centraal-Azië en de rest van de wereld. Dat stelt het IMF in een dinsdag gepubliceerd rapport.

Het IMF ziet vooral gevaar in een verstoring van het aanbod van Russisch gas richting Europa. Veel Europese landen zijn zwaar afhankelijk van gas uit Rusland. Finland krijgt zelfs al zijn gas uit Rusland, terwijl dat bij Bulgarije en Tsjechië voor nagenoeg het hele gasaanbod geldt. In onder meer Griekenland, Oostenrijk, Polen, België en Duitsland komt 40 tot 60 procent van het gebruikte gas uit Rusland.

Daarnaast lopen de risico's voor banken met grote belangen in Rusland steeds verder op, omdat het voor Russische leners steeds moeilijker wordt aan hun verplichtingen te voldoen. Dit geldt vooral voor Oostenrijkse banken, terwijl het IMF ook Franse, Italiaanse en Zweedse banken als kwetsbaar bestempelt.

Rusland is ook een belangrijke leverancier van diverse metalen, die sterk in prijs kunnen stijgen als het conflict verder uit de hand loopt. Zo is Rusland goed voor circa 40 procent van de internationale productie van palladium, komt 12 à 14 procent van al het platina en nikkel uit het land en wordt 8 procent van het internationale aanbod aan aluminium in Rusland gefabriceerd. Sinds de annexatie van de Krim zijn nikkel en palladium al zo'n 10 procent duurder geworden.

Olieproducent

Rusland speelt verder uiteraard een belangrijke rol als olieproducent, aangezien het ruim 10 procent van alle olie ter wereld levert. Vooralsnog is het effect van het conflict op de olieprijs gering, maar dit kan volgens het IMF veranderen als de spanningen ineens sterk oplopen.

In grote delen van Europa gaat de directe link met Rusland niet veel verder dan grondstoffen en energie. Dit geldt echter niet voor veel buurlanden, zoals de Baltische staten, Moldavië, Turkmenistan en Oezbekistan, die meer dan 5 procent van hun export aan Rusland te danken hebben. Verder zijn onder meer Finland, Bulgarije, Slowakije en de Baltische staten voor hun exportindustrie erg afhankelijk van goederen uit Rusland.

Daarnaast zijn Russische toeristen volgens het IMF heel belangrijk voor de economie in Bulgarije, Cyprus en Montenegro.

Banken

De Verenigde Staten hebben drie Russische banken toegevoegd aan de lijst van Russische ondernemingen waaraan Amerikaanse ondernemingen geen leningen meer mogen verstrekken met een duur van meer dan negentig dagen. Ook mogen ze geen aandelen in de Verenigde Staten plaatsen.

Het ministerie voor de Schatkist in Washington maakte de uitbreiding van de sanctielijst dinsdag bekend. Op de spaarbank Sberbank na staan nu alle grote Russische banken die voor meer dan de helft in staatshanden zijn, op de lijst. Ook tegen een scheepsbouwer uit St. Petersburg zijn strafmaatregelen afgekondigd. Amerikaanse bedrijven mogen geen zaken meer met het bedrijf doen en alle eventuele tegoeden van de onderneming in de VS zijn bevroren.

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend