Sancties van de Europese Unie (EU) en de Verenigde Staten (VS) moeten Rusland wegjagen uit Oekraïne. Vooralsnog blijft politiek effect uit maar bij president Vladimir Poetin worden de duimschroeven steeds verder aangedraaid.

Overzicht sancties

Ten tijde van de crisis op de Krim werd voor het eerst gesproken over sancties richting Rusland.

Dat begon begin maart nog vrij vriendelijk. Zo werden vanuit de EU gesprekken over vrij reizen tussen de lidstaten en Rusland opgeschort.

Deze maatregel was stap één in de in maart door de EU afgekondigde drietrapsraket om de expansiedriften van Poetin te temmen.

Ook werd de deelname aan een G8-top in het Russische Sotsji afgeblazen en werden de tegoeden van oud-president Viktor Janoekovitsj, die er mogelijk met miljarden vandoor was gegaan, bevroren.

Fase twee

Toen duidelijk werd dat Rusland niet van plan was de Krim terug te geven aan de nieuwe machthebbers in Kiev, trad fase twee van de sancties in werking. Deze sancties betroffen inreisverboden en het bevriezen van de tegoeden van Russische figuren die betrokken waren of profiteerden van de annexatie van de Krim.

Afgelopen maanden is dit aantal geleidelijk gegroeid tot 95 personen en 23 'instanties', waaronder bedrijven. Het betreft machthebbers in het door de separatisten bezette deel van Oekraïne, maar ook Russische politici en andere invloedrijke figuren rond Poetin. 

Ook zijn Europese investeringsinstellingen als de European Investment Bank (EIB) en de European Bank for Reconstruction and Development (EBRD) gevraagd om niet meer te lenen aan Rusland en zijn diverse samenwerkingsprogramma's stopgezet.

Fase drie

De laatste fase van de sancties, bedoeld voor als Rusland wapens aan seperatisten zou blijven leveren en voor onrust in Oekraïne zou blijven zorgen, werd door de EU lang achter de hand gehouden. Het neerhalen van vlucht MH17 zorgde ervoor dat deze laatste fase van de drietrapsraket een reeële optie werd: ingrijpende economische sancties. 

Washington was hier al aan begonnen. Hierbij worden vooral banken, energiebedrijven en de wapenindustrie getroffen. Onder meer concerns als oliebedrijf Rosneft, Gazprombank en wapenbouwer Kalashnikov zouden hier hinder van moeten ondervinden.

Veel Europese landen waren aanvankelijk huiverig voor tegenmaatregelen van Poetin en hebben handelsbelangen. Uiteindelijk kwamen de 28 lidstaten toch op één lijn. 

Kapitaalmarkt

De landen kwamen onder meer overeen dat het onmogelijk worden gemaakt voor EU-inwoners om te investeren in Russische staatsbanken en halen de banken dus minder op om te investeren in de economie.

Dit zal effect hebben op het ondernemingsklimaat, de markten onrustig maken en er voor zorgen dat kapitaal weglekt. Dit wordt gezien als de zwaarste maatregel.

Druk

De Europese Commissie becijferde dat de staatsbanken tussen 2004 en 2012 omgerekend ruim 12 miljard euro uit de EU ophaalden via aandelenuitgifte. En in 2013 was Rusland voor de inkomsten uit obligaties voor de helft afhankelijk van de EU.

De maatregelen moeten er voor zorgen dat de druk op de Russische staatsfinanciën om geld in de economie te pompen steeds groter wordt.

De EU wil vooralsnog geen EU-verbod op het kopen van Russische staatsobligaties, aangezien Rusland zelf veel Europees schuldpapier opkoopt. Als zij daar een contrasanctie zouden instellen zou dat het herstel uit de eurocrisis in de knop kunnen breken.​

Daarnaast stelt de commissie voor om de export van energietechnologie te beperken, omdat de economie van Rusland sterk leunt op energie-export. Er moet echter voorkomen worden dat de energiehandel in gevaar komt.

Wapens

Andere voorstellen van de Europese Commissie zijn het aan banden leggen van de import en export van wapens of ander militair materieel. Ook kunnen Europese bedrijven verboden worden om goederen, die voor militaire doeleinden kunnen worden gebruikt, te exporteren naar Rusland.

Dat zal overigens alleen gelden voor toekomstige defensiecontracten. Zo kan de Franse levering van twee oorlogsschepen bestemd voor de Russische Zwarte Zee-vloot gewoon doorgaan.

De maatregelen worden in principe een jaar van kracht, na drie maanden zullen deze worden geëvalueerd.

De Amerikaanse president Barack Obama kondigde direct na het EU-besluit aan de Amerikaanse sancties grotendeels gelijk te trekken.

Hoe Poetin op de maatregelen reageert zal moeten blijken. Wel is al duidelijk dat Rusland vast de horizon verbreedt richting China. Onlangs werd een megadeal gesloten voor de levering van Russisch gas aan de volksrepubliek.

'Onzinnig als Russische sancties mkb treffen'