Het Nederlandse dodental als gevolg van de ramp met vlucht MH17 in Oekraïne is opgelopen naar 193. 

Malaysia Airlines sprak eerder van 192 Nederlandse doden. Het verschil komt waarschijnlijk doordat een slachtoffer een dubbele nationaliteit heeft. Dat bevestigt het ministerie van Buitenlandse Zaken vrijdagavond. Wat de andere nationaliteit is, kan Buitenlandse Zaken niet zeggen.

Het is niet bekend of meer slachtoffers een dubbele nationaliteit hebben. Mogelijk loopt het aantal omgekomen Nederlanders dus op.

''Wij wachten tot de lijst met inzittenden bekend is. Die lijst is nog niet definitief. Dat is pas het geval als alle familieleden persoonlijk zijn gesproken'', zegt een woordvoerster van het ministerie. Het is nog niet bekend wanneer de definitieve lijst met passagiers en bemanningsleden bekendgemaakt wordt.

Bij de vliegramp kwamen donderdag 298 mensen om. De nationaliteit van alle inzittenden is nu bekend, meldt een woordvoerder van Malaysia Airlines. 

De Boeing 777 stortte donderdag neer boven een gebied waar het regeringsleger van Oekraïne en pro-Russische separatisten elkaar bevechten. Verschillende regeringen, onder wie Nederland en de Verenigde Staten, hebben gesteld ervan uit te gaan dat het vliegtuig met een luchtdoelraket is neergeschoten.

Timmermans

Minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans is vrijdagavond geland in Kiev. Hij verdedigt daar de Nederlandse belangen in het onderzoek naar de ramp. 

Timmermans reisde samen met een onderzoeksteam van vijftien mensen naar Oekraïne. De minister wil met zijn aanwezigheid voor elkaar krijgen dat er vrije toegang komt tot het rampgebied, zodat de onderzoekers hun werk onbelemmerd kunnen doen.

De bewindsman sluit niet uit dat hij tijdens zijn bezoek aan het oosten van Oekraïne ook gaat spreken met de separatisten die zich hebben afgescheiden van Kiev. Zij worden door Oekraïne verantwoordelijk gehouden voor de "terreurdaad". Ook de Amerikaanse president Barack Obama wijst in de richting van de rebellen, maar de separatisten ontkennen nog altijd het vliegtuig uit de lucht te hebben geschoten. 

Timmermans blijft vrijdagavond in Kiev, om zich met de Nederlandse ambassade daar voor te bereiden voor zaterdag.

De minister zei in Nieuwsuur dat hij in ieder geval niemand voor de voeten wil lopen op de plek des onheils. Hij wijst erop dat het er op dit moment onveilig is. Maar niet meewerken door partijen aan het onderzoek, een humanitaire kwestie, leidt volgens de minister tot de verdenking dat er iets te verbergen valt. Het is geen politieke keuze, maar een medemenselijke, aldus Timmermans.

De minister was erg getroffen door de bloemenzee bij de Nederlandse ambassade. "Fijn om te zien hoe mensen meeleven.''

Interpol

De internationale politieorganisatie Interpol stuurt binnen 48 uur een rampenidentificatieteam naar Oekraïne en geeft daarmee gehoor aan een verzoek van het land.

Het Interpol-team wordt bijgestaan door een expert van de ICMP, de organisatie die is opgericht om de slachtoffers van de genocide na de val van Srebrenica te identificeren. 

Waarnemers van de OVSE die op de plek van de vliegtuigcrash in het oosten van Oekraïne onderzoek wilden doen, zijn door separatisten tegengehouden en weggestuurd. De correspondent van de Britse krant The Guardian meldde dat. Een OVSE-woordvoerster liet later weten dat de rebellen bij het incident in de lucht hebben geschoten.

De separatisten werden naar eigen zeggen overvallen door hun komst waar niet met hen over was onderhandeld. Nadat een schot was gelost, verliet de groep waarnemers de plaats.

Een van de rebellen zei dat het niet mogelijk was om toegang te verlenen tot het gebied, omdat er geen leidinggevende van de separatisten aanwezig was die daarover kon beslissen.

De organisatie voor de burgerluchtvaart van de Verenigde Naties, de ICAO zegt vrijdag dat ze het "niet als ons werk''  beschouwt om landen en luchtvaartschappijen te waarschuwen voor raketten. Lidstaten zijn verantwoordelijk om te waarschuwen voor bedreigingen van de luchtvaart.

Ook zegt de ICAO"geen operationeel mandaat'' te hebben om gegevens te delen over luchtvaartmaatschappijen die bepaalde delen van de wereld mijden.

Beperkt

De OVSE heeft beperkt toegang gehad tot het gebied waar het vliegtuig is neergestort. Het is een groot rampgebied van tien kilometer lang, zei een woordvoerder van de organisatie tegen het Russische persbureau ITAR-TASS. De woordvoerder bevestigde dat er in de lucht is geschoten.

Zaterdag wordt een nieuwe poging ondernomen, aldus de OVSE. Zwitserland, dat momenteel de OVSE voorzit, bevestigde vrijdagavond dat ''lokale, illegale en gewapende groepen'' de waarnemers ''volledige toegang'' tot het rampgebied hebben ontzegd. Zij hadden niet de bewegingsvrijheid die zij nodig hebben om hun werk te doen. Een groep van zo'n 21 waarnemers was vrijdagmiddag zo'n 75 minuten op de plek des onheils.

Wapenstilstand

Frankrijk, Duitsland en Polen eisen een wapenstilstand in een gezamenlijke verklaring. Een staakt-het-vuren is volgens de landen een belangrijke voorwaarde voor een diepgaand onderzoek naar de oorzaak van het neerstorten van vlucht MH17.

Internationale onderzoeksteams moeten bovendien volledige toegang krijgen tot het gebied waar het toestel is neergestort, aldus ministers van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier, Radoslaw Sikorski en Laurent Fabius vrijdagavond. Als uit onderzoek blijkt dat het passagierstoestel is neergeschoten, mogen de verantwoordelijke partijen volgens de landen hun straf niet ontlopen.

Obama

De Amerikaanse president Barack Obama heeft met Europese leiders gesproken over de mogelijke noodzaak tot nieuwe sancties tegen Rusland. Volgens de Verenigde Staten kunnen meer strafmaatregelen noodzakelijk zijn, als de Russen geen poging ondernemen de situatie in Oekraïne te laten de-escaleren.

Obama sprak onder meer met de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Volgens het Witte Huis benadrukten de leiders ''dat Rusland een duidelijke verantwoordelijkheid draagt de separatisten in Oost-Oekraïne toegang te ontzeggen tot zware wapens en andere steun uit Rusland.''

De Amerikaanse president en de Britse premier David Cameron zouden het eens zijn geworden over de noodzaak ''verdere acties'' te ondernemen, als de Russen geen stappen ondernemen om het conflict in buurland Oekraïne te laten de-escaleren.

Obama stelde eerder dat zijn Russische ambtsgenoot Vladimir Poetin de meeste controle heeft over de crisissituatie in Oekraïne. De pro-Russische opstandelingen zouden volgens de Amerikaanse president niet op hun huidige niveau kunnen opereren zonder ondersteuning uit Rusland.

China

De Chinese president Xi Jinping heeft zich uitgesproken voor een eerlijk en onpartijdig onderzoek naar het neerstorten van vlucht MH17 boven Oekraïens grondgebied. Dat bericht staatspersbureau Xinhua zaterdag.

De Chinese president condoleerde de families van de slachtoffers tijdens een persconferentie in Argentinië . "Ik hoop dat een eerlijk en onpartijdig onderzoek wordt uitgevoerd om de waarheid zo snel mogelijk vast te stellen'', zei Xi, die naar eigen zeggen "geshockeerd'' was door het nieuws over de vliegramp.

Bekijk beelden van de aankomst van de OVSE waarnemers:

Persconferentie

Premier Mark Rutte sprak donderdagavond van een "gitzwarte dag". Vrijdag stelde hij in een gezamenlijke persconferentie met minister Frans Timmermans dat het erop lijkt dat het vliegtuig uit de lucht is geschoten. Hij baseert dat naar eigen zeggen op informatie van "de diensten". 

Rutte: "Laat één ding glashelder zijn, we willen de onderste steen boven krijgen. En als duidelijk wordt dat dit een aanslag was, zal ik mij er persoonlijk voor inzetten dat de daders worden opgespoord en hun gerechte straf krijgen. Eerder zullen wij niet rusten. Dat zijn wij de onschuldige slachtoffers en hun nabestaanden verplicht."

Ban Ki-moon heeft vrijdagavond premier Mark Rutte gebeld om zijn condoleances over te brengen voor de Nederlandse bevolking. Namens de VN heeft Ban Ki-moon zijn medeleven betuigd over de vliegtuigramp.

Bekijk beelden van de persconferentie van Rutte:

Obama

Obama stelt vrijdagavond in een persconferentie dat "het Nederlandse volk moet weten dat wij schouder aan schouder met jullie staan in jullie rouw".

Obama benadrukt dat het erop lijkt dat het vliegtuig is neergeschoten met een luchtdoelraket vanuit door separatisten gecontroleerd gebied. De separatisten krijgen wapens van de Russen, stelde Obama, en in het gebied zijn eerder al gevechtsvliegtuigen uit de lucht geschoten. 

Obama verklaart, zoals hij eerder ook al deed, dat zijn Russische ambtsgenoot Vladimir Poetin niet genoeg doet om het conflict te kalmeren. Hij blijft de separatisten volgens de Amerikaanse president via de achterdeur steunen. 

De dood van de mensen aan boord van vlucht MH17 is volgens Obama "een schande van onbeschrijfelijke proporties". 

Bekijk beelden van de persconferentie van Obama:

\

Vermijden

De EU zegt dat luchtvaartmaatschappijen vluchten over het oosten van Oekraïne moeten vermijden. Deze aanbeveling deed het Europees Agentschap voor de Veiligheid van de Luchtvaart (EASA) vrijdagavond. Het EU-agentschap acht de regio's Simferopol en Dnjepropetrovsk niet veilig. Er is sprake van "ernstige risico's voor de veiligheid van de internationale burgerluchtvaart''.

De Amerikaanse tegenhanger van de EASA, de FAA, verbood vluchten over Oost-Oekraïne donderdag al.

Raketafweer

Commerciële vliegtuigen moeten worden voorzien van systemen die radargestuurde raketten kunnen tegenhouden. Daarvoor pleit de Amerikaanse senator Mark Kirk vrijdag in een interview met de Washington Post. De piloot kan dan zogeheten antiradarsneeuw gebruiken om radargestuurde projectielen in de war te brengen.

"Ik denk dat gekeken moet worden naar het plaatsen van verdedigingssystemen op burgertoestellen die honderden personen aan boord hebben'', zei de Republikeinse politicus, die ooit werkte voor de inlichtingendienst van de Amerikaanse marine. Volgens Kirk hoeft het installeren van dergelijke systemen technisch niet moeilijk te zijn.

De piloot kan dan zogeheten antiradarsneeuw gebruiken om radargestuurde projectielen in de war te brengen.

Volgens Kirk moeten reizigers bij het boeken van een vlucht te horen krijgen of het toestel beschikt over afweersystemen. Dat is volgens de politicus geen overbodige luxe: veel raketten die luchtdoelen kunnen treffen zouden zoek zijn sinds de val van het regime van de Libische dictator Muammar Kaddafi en het instorten van het Iraakse leger.

Dossier vliegramp Oekraïne | Dit weten we over de vliegramp | Liveblog (gesloten)

Internationale reacties | Politieke reacties | Hoe werkt de identificatie van slachtoffers?

Vliegramp Oekraïne

Een stuk van de romp van het vliegtuig van Malyasia Airlines dat neer is gestort in Oekraïne. © AFP
Mensen zoeken in het gebied waar het vliegtuig neerstortte naar lichamen. © AFP
Een stuk van de cockpit van het vliegtuig van Malyasia Airlines dat neer is gestort in Oekraïne. © AFP
Mensen zoeken in het gebied waar het vliegtuig neerstortte naar lichamen. © AFP
Een commandant van de rebellen houdt een knuffel van een slachtoffer die tussen de wrakstukken lag omhoog. © ANP
Een brokstuk van het vliegtuig. © AFP
Er zijn 193 Nederlanders omgekomen bij de vliegramp in Oekraïne met vlucht MH17 van Malaysia Airlines. © AFP
Voor de Nederlandse ambassade in New York worden bloemen en brieven gelegd. © AFP
Minister Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie komt aan voor een persconferentie op zijn ministerie naar aanleiding van de vliegtuigramp in Oekraïne. Opstelten zei dat vlucht MH17 van Malaysia Airlines hoogstwaarschijnlijk is neergeschoten. © ANP
Minister Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie geeft een persconferentie op zijn ministerie naar aanleiding van de vliegtuigramp in Oekraïne. Opstelten zei dat vlucht MH17 van Malaysia Airlines hoogstwaarschijnlijk is neergeschoten © ANP
Huib Gorter, manager van Malaysia Airlines Europa, praat tijdens de persconferentie in het vipcenter van Schiphol over de vliegramp in de Oekraïne. © Hollandse Hoogte
Een vrouw uit Oekraïne die al jaren in Nederland woont staat de pers te woord op Schiphol. Een dag na de ramp met het vliegtuig van Malaysian Airlines zijn journalisten massaal aanwezig op de luchthaven. © ANP
Een dag na de ramp met het vliegtuig van Malaysian Airlines zijn journalisten massaal aanwezig op luchthaven Schiphol. © ANP
Mensen leggen bloemen bij Schiphol ten nagedachtenis van de slachtoffers van de vliegramp bij Oekraïne. © Hollandse Hoogte
Op de Nationale rouwdag op woensdag 23 juli hing de vlag op Schiphol halfstok ter nagedachtenis aan de slachtoffers van MH17. De vlucht was vanaf Schiphol vertrokken. © AFP
Voor de Nederlandse Ambassade in Kiev worden bloemen gelegd voor Nederlandse slachtoffers van de vliegramp boven Oekraïne. © AFP
Een Volendamse vrouw huilt bij de bloemenzaak van de Volendamse slachtoffers © Hollandse Hoogte
De Nederlandse vlag op het gebouw van de Eerste Kamer hangt halfstok in verband met de vliegramp in Oekraine. © ANP
Bij de finish van de Nijmeegse Vierdaagse op de Wedren staat te lezen dat Nijmegen meeleeft met de slachtoffers van de vliegtuigramp. Derhalve spelen er ook geen orkesten en bands en is er nauwelijks muziek te horen. © Hollandse Hoogte
Koning Willem-Alexander en koningin Maxima tekenen het condoleanceregister op het ministerie van Veiligheid en Justitie voor de slachtoffers. © ANP
De boodschap van koning Willem-Alexander en koningin Maxima na het tekenen van het condoleanceregister. © ANP
Obama heeft tijdens zijn persconferentie gezegd dat "het Nederlandse volk moet weten dat wij schouder aan schouder met jullie staan in jullie rouw". © AFP
Vrijdagmiddag werden nog medewerkers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) gehinderd toen ze bij het gecrashte toestel wilden kijken. © ANP
Ze werden op afstand gehouden van de brokstukken en de slachtoffers. Toen iemand wel verder wilde lopen, werd er een waarschuwingsschot gelost door een pro-Russische separatist. © ANP
Op Schiphol, bij vertrekhal 3 is een herdenkplaats voor de ramp in Oekraïne. Men kan er blioemen neerlaggen en in een conoleanceboek schrijven. © Hollandse Hoogte