Balkenende wil karwei afmaken

AMSTERDAM - Jan Peter Balkenende gaat voor goud. De CDA-lijsttrekker was premier van drie kabinetten de afgelopen vier jaar. Sinds zijn aantreden was de jonge premier het mikpunt van spot en kritiek, maar enkele jaren later is zijn partij in de peilingen nog steeds de grootste. Balkenende is optimistisch over de toekomst en claimt de economische voorspoed als het succes van zijn beleid. "De sfeer in Nederland is veranderd. Je ziet weer blije gezichten."

Bekijk videoboodschap

De campagne wordt steeds populistischer. U bent zelf gastredacteur van roddelprogramma RTL Boulevard geweest. Moet je dat wel willen?
Er zijn nogal wat mensen in Nederland die niet naar Nova, Netwerk of de journaals kijken, maar wel naar RTL Boulevard. Het is een instrument om die groepen te bereiken. Het geeft mij als gastredacteur ook de mogelijkheid om aandacht te vragen voor thema's die ik belangrijk vind. Er zijn natuurlijk ook dingen die je absoluut niet moet doen. Het moet bij je passen.

Skateboarden?
Nou ja, dat was gewoon een aardigheidje. Dat maakt je menselijk. Je moet zaken niet zwaarder maken dan ze zijn. Ik ben spontaan en loop op mensen af hier op straat. Ik vind het gewoon leuk om met mensen om te gaan.


Balkenende als gastpresentator van RTL Boulevard. 'Het is een instrument om mensen die niet naar Nova, Netwerk of de journaals kijken te bereiken'

Leiding

We kijken terug op ruim vier jaar Balkenende. Waar bent u het meest trots op?
In 2001 liepen we achter in Europa. De overheidsfinanciën gingen de verkeerde kant op en we verloren banen. Vier jaar verder behoren we weer tot de top van Europa. We hebben dat bereikt met werkgevers en werknemers. Maar tegelijkertijd met het hervormingsbeleid van het kabinet. Die zijn door elkaar versterkt.

Vier jaar geleden waren de normen en waarden het motto. Als ambulancepersoneel niet veilig kan werken lijkt het niet dat er veel van terecht is gekomen.
Natuurlijk ben ik ook ontzettend boos geworden toen ik hoorde van de aanval op het ambulancepersoneel. Ik heb familieleden gesproken van mensen die zijn vermoord. Dat laat mij geen dag, geen uur los.

Dit is een thema dat burgers ontzettend bezighoudt. Dat verandert niet van de een op de andere dag. We hebben voorwaarden gesteld aan de inburgering en een naturalisatiedag ingevoerd. Ook zijn er campagnes geweest tegen hufterigheid in het verkeer.

Dat gaat natuurlijk niet alleen vanuit Den Haag. Scholen hebben veel gedaan tegen pesten en er worden stadsetiquettes ontwikkeld. Zijn we er daarmee? Nee.

Zijn er dingen waar u spijt van heeft gehad de afgelopen jaren?
Geen spijt, maar één van de moeilijkste dingen vond ik het conflict met de sociale partners. In die tijd werkten we aan de hervormingsagenda, omdat we ervan overtuigd waren dat de vut- en prepensioenregelingen niet langer te handhaven waren.

De jongere generatie zou te zwaar belast worden in de toekomst. Hoeveel decennia hebben we niet gepraat over de verandering van het zorgstelsel? Het moest een keer gebeuren. Hetzelfde geldt voor de WAO.

U zou in de afgelopen vijf jaar vaak op cruciale momenten ontbreken en kritiek persoonlijk opvatten, zo bleek uit een artikel in Vrij Nederland. U wordt gebrek aan leiderschap verweten.
Vrij Nederland heeft vorig jaar gezegd dat het kabinet weg moest. Dat vonden redacteuren. Dat was een redactioneel beleid. Je moet mij gewoon beoordelen op de resultaten. Dat zou het eerlijkste zijn.

Politici zeiden: u was er niet, op de momenten dat we u nodig hadden.
Ja, neem me nou niet kwalijk. Tijdens het conflict met de sociale partners lag ik in het ziekenhuis. Ik was doodziek. Toen ik uit het ziekenhuis kwam die vrijdag, zat ik zondagavond in mijn appartement al te praten over het overleg. Terwijl mijn arts zei: begin eens rustig. Ik snap best dat deze opmerkingen komen in verkiezingstijd, maar laat het resultaat een keer tellen.

Een aantal D66'ers is teleurgesteld dat u niet genoeg moeite heeft gedaan om D66 binnen het kabinet te houden.
Dat heeft niets met de feiten te maken. Wij kunnen er niks aan doen dat de PvdA de gekozen burgemeester torpedeerde in de Eerste Kamer. Toen kwam Uruzgan. Ik vond het heel gek dat ze pleitten voor het opblazen van het kabinet, terwijl er een brede meerderheid voor was.


Balkenende overlegt tijdens de kabinetscrisis rond Hirsi Ali met D66-ministers Brinkhorst (l) en Pechtold. 'Ik geloof niet dat D66 beter wordt van hun politieke stijl, maar wees dan wat voorzichtig met kritiek op anderen'

En dan vervolgens de zaak Hirsi Ali. Men had op een gegeven moment in het kamerdebat politieke conclusies kunnen trekken. De minister nam de moties van de kamer over, maar vervolgens zegt D66 alsnog: of mevrouw Verdonk eruit, of wij stappen uit het kabinet. Dat is blijkbaar de politieke stijl van D66. Ik geloof niet dat ze er beter van worden, maar wees dan wat voorzichtig met kritiek op anderen.

Was D66 achteraf bezien wel volwassen genoeg om mee samen te werken?
Dat zijn vragen die D66 echt aan zichzelf moet stellen. We zien hoe D66 er voor staat, met 0, 1, 2 zetels in de peilingen. Dan moet je bij jezelf te rade gaan, hebben we de juiste keuzes gemaakt.


Balkenende met vicepremier Gerrit Zalm (VVD) tijdens Prinsjesdag 2005. 'Bij de coalitievorming moet je heel goed kijken of je voorwaarden hebt voor een goede verhouding'

Stel dat u met de VVD 73 of 74 zetels haalt en de partij van Geert Wilders zou u aan een meerderheid kunnen helpen. Is hij een partij waar u mee zou gaan praten?
We moeten partijen niet uitsluiten. Rutte heeft gezegd dat hij niet met de ChristenUnie wil regeren. Dat is niet mijn opvatting. Je moet democratische partijen serieus nemen. Bij de coalitievorming moet je natuurlijk wel heel goed kijken of je voorwaarden hebt voor een goede verhouding. Dat is natuurlijk het probleem geweest bij mijn eerste kabinet toen de LPF interne moeilijkheden kreeg. Dan krijg je een niet stabiele partner. We willen een werkbare situatie creëren.

Wilders is extremer aan het worden. Hij zei bijvoorbeeld "gek te worden van moskeeën, daar wil ik iets aan doen".
Ik denk dat de woorden van Wilders voor zichzelf spreken. Die hebben niet zo veel commentaar nodig. En dat zeg ik niet voor niks.


Met PvdA-leider Bos na het verkiezingsdebat van RTL 4. 'Ik heb grote moeite met zaken als het tornen aan de hypotheekrenteaftrek, zoals de PvdA wil'

U heeft ongetwijfeld een voorkeur voor een coalitie.
We moet doorgaan met het type beleid dat we nu voeren. Omdat we willen dat mensen meedoen. De lijn van respect in de samenleving en dat Nederland internationaal meedoet. Ik heb dus grote moeite - en dat is nog zacht uitgedrukt - met zaken als het tornen aan de hypotheekrenteaftrek, zoals de PvdA wil. Ik zie grote problemen met die ouderenbelasting die wordt opgelegd. Daar is grote irritatie over. En terecht.

Economen zeggen dat het onvermijdelijk is dat de AOW moet worden gefiscaliseerd.
Om de AOW te kunnen blijven financieren is het niet zo dat je dat alleen kan doen door fiscalisering van de AOW. Het CDA kiest ervoor om de arbeidsparticipatie te versterken. Er staan twee miljoen mensen aan de kant. Als het nu eens lukt om daarvan de helft of een derde, aan de slag te krijgen, dan ben je al een heel eind.. We moeten naar een structureel overschot van een procent om te zorgen dat je die staatsschuld wegwerkt.

Als je dat hebt, en je hebt meer mensen aan de slag, is dat een veel beter instrument om de aow te kunnen financieren dan wat de PvdA voorstelt. Bos heeft het over een Scandinavisch model. Dat veronderstelt een grotere rol van de overheid. Logisch dat je dan een probleem krijgt met de financiering van je aow.


Bij een campagnebijeenkomst in Tilburg met een jonge fan. 'Als twee ouders beiden goed verdienen, waarom moet kinderopvang dan gratis zijn?'

Waarom geen gratis kinderopvang?
Het zorgt direct voor een aanzuigende werking. De vraag zal enorm toenemen. Wat gebeurt er dan? Meer kinderen per leidster. Dat kan ten koste gaan van de kwaliteit. En daarbij, als twee ouders beiden werken en goed verdienen, waarom moet het dan gratis zijn?

Je moet zorgen dat juist de zwaksten tegen een heel laag tarief kinderopvang kunnen krijgen. Degenen die beter verdienen, mag je best iets meer vragen. Kinderopvang is overigens nooit gratis, want het wordt dan nog altijd betaald door de belastingbetaler

Islam

Volgens u is er geen ruimte voor een multiculturele samenleving als religies onze kernwaarden niet accepteren. Sommige fenomenen als eerwraak en uithuwelijken zijn bij de islam sterk aanwezig. Zegt u dan dus eigenlijk dat er voor de islam geen plek is in Nederland?
Zaken als eerwraak passen niet in onze rechtsorde. Het kan niet dat men zou proberen een rechtsvorm in te voeren, die niet past in onze eigen rechtsorde. De sharia bijvoorbeeld. We hebben niet voor niets mensenrechtenverdragen getekend. En als er vanuit de moskee uitlatingen komen die te maken hebben met het aanzetten tot haat en geweld, dan moet je daartegen optreden.

Wat wilt u er tegen doen? De rechten van vrouwen zijn binnen die cultuur sterk achtergesteld.
Dat hoort in de sfeer van overleg naar voren te worden gebracht. Meisjes in allochtone kring doen het geweldig goed, vaak zelfs beter dan de jongens.

Er zijn ook veel vrouwen die het huis niet uit mogen.
Dat zal tijd nodig hebben, maar praat erover. Dat is een kwestie van culturele ontwikkeling. Je kunt daarbij wel de discriminatie keihard aanpakken. En als meisjes niet naar school mogen, omdat de vader dat niet van belang zou vinden, heb je de leerplichtwet die strenger nageleefd kan worden. Je kunt ook stimuleren door taalcursussen aan te bieden.


Premier Balkenende praat in 2004 met de vader van een leerling van de afgebrande islamitische basisschool Bedir in Uden, kort na de moord op Theo van Gogh

Hoe lossen we de discriminatie van allochtone jongens bij stages of werk op?
Ik maak me daar erg boos over, maar dat is niet iets wat de overheid alleen kan. Daar heb je ook werkgevers en cao-afspraken voor nodig. Dit kabinet maakt tientallen miljoenen vrij om stageplekken te creëren.

Anoniem solliciteren?
Dat heeft denk ik geen zin. Ik was onlangs in Rotterdam. Daar krijgen vmbo-studenten opleiding in de Hema zelf. Een lokaal in de directe werkomgeving. Dan heb je dus een directe verbinding tussen het bedrijf en de scholing. Dan kan de werkgever zien aan welke personen hij wat heeft. Zeker nu de economische ontwikkeling weer goed gaat, hebben we deze mensen straks hard nodig.

Europa


Balkenende en minister Bot (Buitenlandse Zaken) tekenen in oktober 2004 het Grondwettelijk Verdrag van de Europese Unie, tijdens het half jaar dat Nederland voorzitter is van de Europese Raad

U zegt: "Europese harmonisatie van asielbeleid is nodig". Betekent dit dat we naar een asielbeleid gaan dat net zo streng is als dat van Denemarken, of zo toegankelijk als de "zwakste schakel"?
Je moet geloofwaardige afspraken maken. Als een land als Spanje duizenden mensen legaliseert, heeft dat gevolgen voor heel Europa. Zo'n besluit kun je niet zomaar geisoleerd nemen. We moeten meer één lijn gaan voeren. Als je naar Europa wil, moet snel duidelijk zijn wanneer dat mag.

Het homohuwelijk en de huidige euthanasie- en abortuswetgeving waren voor het CDA altijd onbespreekbaar. Waarom heeft u die gedoogd en niet teruggedraaid?
Ik aanvaard de uitkomst van de democratie en heb geen enkele behoefte om dat te gaan terugdraaien. Het is goed als mensen duurzaam verantwoordelijk voor elkaar willen zijn en dat dan ook zichtbaar maken. Het CDA heeft overigens wel een verruiming van abortuswetgeving voorkomen en gezorgd voor meer aandacht voor palliatieve zorg en stervensbegeleiding.


Bij de Bavaria City Racing in Rotterdam. 'De sfeer in Nederland is veranderd. Je ziet weer blije gezichten'

U heeft het imago stijf te zijn. Bent u toch een stuk leuker dan gedacht?
Daar ga ik niets over zeggen. Ik heb natuurlijk moeilijke maatregelen moeten nemen. Dan ben je niet die populaire jongen, maar krijg je veel kritiek. In andere landen denken ze: hoe is het mogelijk? Je zal nergens zien dat een premier zo maar op een plein rondloopt en met mensen praat en een biertje drinkt.

De hervormingen zijn nodig geweest en mensen zien dat nu ook in. De sfeer in Nederland is ook veranderd. Het is vaak een feest om mensen tegen te komen. Je ziet weer blije gezichten.

/LINKS
Website CDA
Biografie Balkenende
Balkenende op Hyves

Tip de redactie