Beste Vincent,

Natuurlijk heb je volkomen gelijk dat Amerika zowel Saddam als de Mujahedien in Afghanistan van wapens heeft voorzien. Steun aan Saddam vond echter plaats om Iran in te dammen. En dat was op zichzelf geen gekke gedachte, Khomeiny was geen lieverdje.

Overigens verkochten Duitse en Britse bedrijven nog veel meer dodelijk wapentuig aan Saddam. Amerikanen hebben dus geen monopolie op een tekort aan morele spankracht.

Steun aan de Mujahedien (maar niet aan de taliban) in Afghanistan werd gegeven om de Russische invloed in Afghanistan tegen te gaan. Dat was ook geen krankzinnige gedachte als je ziet wat de Russen in Afghanistan hebben aangericht. Toen de Russen echter in 1989 Afghanistan verlieten probeerde de Amerikanen de geleverde wapens terug te kopen. Dat lukte maar slecht.

Wapens

Kern waar het echter om draait is dat de VS op tijd inzag dat de steun aan Saddam gestopt moest worden en hetzelfde geldt voor de steun aan de Mujahedien. De Russen en de Fransen gingen echter gewoon door met hun steun aan Saddam.

Waarom maakt iedereen zich kwaad over Rumsfeld die in 1983 Saddam bezocht en wapens kwam brengen terwijl Washington in 1990 eindelijk tot inkeer kwam en de steun introk maar Frankrijk en Rusland na 1991 gewoon doorgingen om Saddam te paaien?

Waarom maakte niemand zich in 2003 kwaad over die houding van Parijs en Moskou die daarmee letterlijk een oorlog dichterbij brachten? Frankrijk en Rusland waren namelijk bezig om het alternatief voor oorlog, namelijk indamming, te ondermijnen.

Het zou aardig zijn als de grote denker Bas Heijne (zie zijn NRC column van afgelopen zaterdag) daar eens een column aan wijdde. Durft Bas Heijne de andere voorstanders van de oorlog, zoals de door hem zeer bewonderde (en terecht!) Max van der Stoel, ook af te schilderen als een domme pleitbezorger van een Verlichtingsmissie?

Europa

Genoeg over Irak, het is tijd om over Europa te schrijven. Met Europa en de EU grondwet heb ik een merkwaardige geschiedenis. Door mijn studie van de Europese integratie kwam ik erachter dat de idee van de Verenigde Staten van Europa nooit een kans van slagen heeft gehad. De founding fathers waren er juist op uit om de natiestaat te versterken in plaats van te verzwakken.

Toen ik in 1989 terugkwam uit het buitenland en ontdekte dat er nog steeds politici in Nederland de federalistische trom beroerden was ik niet te beroerd om in een reeks van artikelen in de NRC de draak met hen te steken. Dat leverde geen vrienden op kan ik je verzekeren.

De Europese grondwet plaatste mij voor een dilemma. Als Euroscepticus achtte ik het woordje grondwet een fatale vergissing. Giscard d'Estaing is nu eenmaal geen Thomas Jefferson. Europa mist nu eenmaal een gemeenschappelijk volk, taal en cultuur. En een grondwet, bij uitstek een statelijk symbool past dus niet bij Europa dat zijn kracht in de eerste plaats in verscheidenheid zoekt. Dit project was gedoemd te mislukken.

Superstaat

Toch heb ik uiteindelijk de EU grondwet gesteund. Niet omdat ik mij tot het federalisme had bekeerd maar omdat ik de bepalingen van de EU grondwet uiteindelijk beter vond dan de rampzalige afspraken van Nice.

De besluitvormingsregels zijn niet alleen beter aangepast aan een grotere EU maar de grondwet maakte het mogelijk dat het Europees Parlement eindelijk iets te zeggen zou krijgen over de verspillende gemeenschappelijke landbouwpolitiek. Ook meende ik dat de EU grondwet voldoende garanties bevatte om de totstandkoming van een Europese superstaat te voorkomen.

Daar zat ik dan als een Euroscepticus de EU grondwet op pragmatische gronden te verdedigen. Dat was een ervaring die ik nooit meer zal vergeten. Het leek wel of iedereen zijn verstand had verloren. Balkenende meende het volk te moeten waarschuwen dat er een oorlog zou uitbreken als het volk de grondwet afwees.

Plasterk

Ronald Plasterk, de man die alles afweet van de genetische structuur van een draadworm van 0,2 mm, vreesde sluipende integratie terwijl de grondwet daar juist garanties tegen bevatte. Harry van Bommel vreesde een militarisering van Europa terwijl de defensieparagraaf van de grondwet niets voorstelde.

En Wilders verklaarde doodleuk dat de grondwet Turkse toetreding dichterbij bracht terwijl die twee zaken niets met elkaar te maken hadden.

Afkeer

Ik heb door die ervaring een nog grotere afkeer van referenda gekregen dan ik al had. Ik geloof er geen bal van dat hardwerkende burgers de tijd willen nemen om zich te verdiepen in complexe materie. En nog minder vertrouwen heb ik in het vermogen van politici om deze complexe zaken helder uit te leggen. Het gevolg was dat Rouvoet, Van Bommel en klein Rechts er met de buit vandoor gingen. Nederland en Frankrijk stemde tegen.

En nu zitten we dus met de gebakken peren. Het lijkt er sterk op dat Merkel volgend jaar aanstuurt op een light version van de grondwet. En het is niet ondenkbaar dat Sarkozy straks, als hij President wordt, bereid is Merkel te steunen. Den Haag zit dan in een lastige positie hoewel de Polen en de Britten ons wel zullen blijven steunen.

Hoe te voorkomen dat Nederland geïsoleerd raakt? De beste strategie is denk ik om samen met bondgenoten Berlijn en Parijs onder druk te zetten het grondwettelijke verdrag te vervangen door een gewoon verdrag. Als ze daartoe bereid zijn, maar dat is nog maar de vraag, hoeven wij in Nederland geen tweede referendum uit te schrijven. Verdragen worden in ons land gewoon door het parlement goedgekeurd. Daar is niets crimineel aan.

Doos van pandora

De ellende is echter dat Bos en ik vrees GroenLinks ook, sowieso een tweede referendum willen uitschrijven. Daarmee trekken zij een doos van pandora open. Laat niemand namelijk denken dat de geest van Fortuyn in de fles zit. Er zijn eenvoudigweg te veel politici en burgers die elk referendum aangrijpen om Den Haag een lesje te leren of hun eigen anti-globaliserings agenda (daar moeten we het ook nog eens over hebben) te promoten.

Als die analyse klopt, dreigt ons land volkomen geïsoleerd te staan zeker als Polen en het Verenigd Koninkrijk besluiten om geen referendum uit te schrijven. En dan zal de onderhandelingspositie van spelbreker Nederland in welk dossier dan ook dramatisch verslechteren.

Als de VVD en het CDA na 22 november geen regering zullen kunnen vormen vrees ik dat een tweede referendum er waarschijnlijk toch komt. Mocht ik Europa-woordvoerder worden dan zal ik avond aan avond in zaaltjes zal moeten gaan staan om uit te leggen waarom aanvaarding van het nieuwe verdrag de Nederlandse belangen dient. Ik doe dat met plezier, ben dol op debat, lust de demagogen rauw (Wilders en Van Bommel) en houd wel van een uphill battle, maar de ervaring leert dat de demagogen meestal winnen.

De linkse preoccupatie met directe democratie komt ons nog duur te staan.

Arend Jan Boekestijn is universitair docent geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Hij staat op nummer 14 van de kandidatenlijst voor de VVD