Onder president Donald Trump is het Amerikaanse douane- en migratiebeleid binnen korte tijd flink strenger geworden. Amerikaanse expats in Nederland maken zich zorgen over reizen naar hun thuisland. Blijft hun Amerikaanse paspoort hen beschermen, en hoe zit dat voor niet-Amerikaanse partners of andere familieleden?

"Elke keer als ik hier Amerikanen tegenkom, komt dit onderwerp voorbij, zelfs op het werk", zegt Tiffany (38), manager bij een internationaal techbedrijf. "Expats in Nederland praten hier allemaal over", beaamt Samuel, een veertiger die in de publieke sector werkt. "Ook veel niet-Amerikanen hebben een link met het land, zoals een Amerikaanse partner, familieleden die er wonen of zakelijke belangen."

Het snel veranderende douane- en migratiebeleid in de Verenigde Staten sinds het aantreden van de regering-Trump zorgt voor veel onzekerheid. Amerikaanse expats vragen zich af of ze reisplannen moeten aanpassen of hun gedrag moeten wijzigen om het risico op problemen aan de grens te beperken.

"Onlangs ben ik thuis geweest, in het noordoosten van de VS", zegt Tiffany. "Voordat ik vertrok kreeg ik een stroom van berichten van vrienden: 'Wees voorzichtig', 'Zet je sociale media uit of op privé', 'Als ze je telefoon afpakken, kunnen ze je niet dwingen die te openen, maar ze komen er toch wel in'." Ze zette haar sociale media op inactief en verwijderde oude berichten over het Israëlisch-Palestijns conflict.

James (22) is masterstudent aan een Nederlandse universiteit. Zijn zus Katy (25) studeert hier ook. "Binnen onze familie hebben we het erover gehad dat je voorzichtig moet zijn wat je meeneemt naar de grens. Moet je een prepaidtelefoon aanschaffen? Spreken we een soort familiewachtwoord af voor in noodgevallen? We houden er rekening mee dat er iets verkeerd kan gaan." Zelf heeft James nog niet veel angst. "Er worden nog geen Amerikaanse staatsburgers op de korrel genomen. Je vraagt je wel af: zal dat op den duur veranderen?"

Vooral zorgen over partners en andere familieleden

In gesprekken met Amerikanen in Nederland hoor je dat laatste vaak: ze weten dat hun eigen staatsburgerschap bescherming biedt. Een van de punten van zorg is de vraag of dat zo blijft, maar voor de meesten is het angstwekkender welke gevolgen het beleid van de regering-Trump kan hebben voor hun partners, andere familieleden of vrienden zonder de Amerikaanse nationaliteit.

James en Katy maken zich bijvoorbeeld zorgen over hun Nederlandse moeder. Die woont met hun Amerikaanse vader in de VS en heeft daar een permanente verblijfsvergunning. Katy: "In theorie zou alles wat ik online zeg of doe tegen haar gebruikt kunnen worden. We hebben familieleden in Nederland die heel ziek zijn. Mijn moeder durft het niet meer aan om na een bezoek terug te reizen naar de VS als mijn vader niet bij haar is. Als er iets zou gebeuren, is ze bang dat ze niet de kans krijgt om hem dat te laten weten. Dat is heel gek voor haar. Ze woont er al 26 jaar."

"Ik heb een Amerikaans paspoort, mijn vrouw heeft een Europese nationaliteit en onze dochter heeft beide paspoorten", zegt Samuel. Hij reist komende zomer met zijn dochter naar de VS voor familiebezoek. "Mijn vrouw gaat niet mee. Het is niet meer helemaal veilig voor iemand zonder Amerikaans paspoort. Zelfs kleine foutjes bij een visumaanvraag kunnen een reden zijn om te worden vastgezet. Dat is geen klein ongemak. Die detentiecentra zijn absoluut geen fijne plekken."

'Hij werd vroeger al op het 'Midden Oosten-bankje' gezet'

Sommige geliefden van Amerikaanse expats lopen meer risico dan de gemiddelde Europese reiziger. De echtgenoot van Sue (56) is een Nederlander met een Arabische achtergrond. "Hij werd vroeger al altijd uit de rij gehaald en op het 'Midden Oosten-bankje' gezet bij de douane. Door zijn naam valt hij meteen op. We hebben besloten dat hij voorlopig niet meer naar de VS gaat. Waarschijnlijk gaat het wel goed, maar stel dat zijn gezicht iemand niet aanstaat of zo, je wilt dat risico gewoon niet lopen."

Net als Samuel passen Sue en haar man hun plannen voor familiebezoek aan. "Waarschijnlijk ontmoeten we elkaar in Canada. Dat is wel lastig, want de partner van een van mijn familieleden kan niet reizen door gezondheidsproblemen. Ik zou in mijn eentje naar het zuiden van de VS kunnen vliegen, maar dat is natuurlijk verre van ideaal."

Whitney (67) is getrouwd met een trans vrouw, die zowel de Nederlandse als de Amerikaanse nationaliteit heeft. Na een decreet van Trump dat de Amerikaanse overheid voortaan alleen het biologische geboortegeslacht erkent in identiteitsdocumenten, zit het echtpaar in onzekerheid over haar status.

"Het lijkt erop dat ze er nog niet naar kijken als je een Amerikaans paspoort hebt, maar hoelang blijft dat zo?" zegt Whitney. "Wat gebeurt er als iemand vindt dat ze er wat mannelijk uitziet en besluit op onderzoek uit te gaan?" Reizen met haar Nederlandse paspoort is geen goed alternatief. "Het visumformulier vraagt nu naar je geboortegeslacht."

Alert op veranderingen in het grensbeleid

De meeste Amerikaanse expats volgen het nieuws over grensincidenten op de voet om grip te krijgen op het snel veranderende douane- en migratiebeleid in hun thuisland. James: "Ik kijk ook bij lokale Amerikaanse media. Daar zie je bijvoorbeeld veel meer over incidenten op de grens met Canada, die het landelijke of internationale nieuws niet halen."

"Ik houd de situatie in de gaten", zegt ook Samuel. "Als ik zie dat mensen met Amerikaanse paspoorten in de problemen komen, dan ga ik opnieuw evalueren. Er is genoeg reden tot zorg. Dat wij hier nu over praten, zegt al veel, hè? Als mensen bezorgd zijn dat ze door iets wat ze online hebben gezegd in vreemdelingendetentie kunnen belanden, dan is er een probleem met de staat van je democratie."

Verantwoording