Of je nou voor- of tegenstander van de vertrekkende Amerikaanse president Donald Trump bent, niemand kan ontkennen dat zijn tumultueuze bewind geen vergelijk kent in de moderne Amerikaanse geschiedenis. NU.nl kijkt in drie delen terug op de laatste vier jaar. Wat is Trumps politieke en maatschappelijke nalatenschap? Deel 3: De niet aflatende kritiek op zijn doen en laten.

Gedurende Trumps verkiezingscampagne en ook tijdens zijn presidentschap was zijn nogal losse omgang met de waarheid een belangrijk punt van kritiek.

Factcheckers van diverse media hebben het druk. In zijn eerste honderd dagen verkondigt Trump volgens The Washington Post gemiddeld 4,9 leugens per dag.

Aan het einde van zijn termijn staat de teller op 30.534 "foutieve of misleidende uitspraken". Die worden met grote regelmaat verspreid via zijn Twitter-account, waarop Trump ook de nodige complottheorieën deelt.

Trump zal vooral herinnerd worden door zijn aanval op de democratie. "Hij heeft bewezen dat de Verenigde Staten niet immuun zijn voor autoritarisme", schrijft hoogleraar internationale betrekkingen Nina Khrushcheva eind december. "Er is recent geen grotere bedreiging geweest voor onze democratie dan Trumps Twitter-tirannie."

Zijn roep om loyaliteit, zijn weigering om een verkiezingsnederlaag toe te geven en zijn pogingen om dat verlies om te draaien, zijn nieuw voor de VS. Trump probeert al ver voor november 2020 de legitimiteit van de verkiezingen onderuit te halen. En als hij alsnog verliest, blijft hij herhalen dat er sprake is van grootschalige fraude.

Uiteindelijk blijft de democratie in de VS overeind. "Dat is vooral te danken aan Trumps onkunde", schrijft The Atlantic na de verkiezingen. "Andere autocraten zijn kundige politici die verkiezingen blijven winnen. Trump is een realityster die gebruik heeft gemaakt van bewegingen die al gaande waren om de politiek binnen te strompelen."

Volgens Barr geen samenzwering of machtsmisbruik

Het Ruslandonderzoek loopt als een rode draad door de eerste jaren van Trumps presidentschap. Dat Rusland zich met de verkiezingen van 2016 heeft bemoeid, staat voor de Amerikanen vast. Maar in hoeverre Trumps campagneteam daarin een rol speelde, wordt onderzocht door speciaal aanklager Robert Mueller.

Ook wordt onderzocht of Trump heeft geprobeerd de rechtsgang te belemmeren. Dat zou hij onder meer hebben gedaan door eerst van FBI-directeur James Comey loyaliteit te eisen, hem ook te vragen onderzoeken naar betrokken medewerkers van de president te beëindigen en Comey vervolgens te ontslaan als die weigert daaraan mee te werken.

Nadat het rapport naar justitieminister William Barr is verstuurd, vat die in een brief samen dat er geen aanleiding is om Trump te beschuldigen van collusie en machtsmisbruik. Barr is kort daarvoor aangesteld door Trump en geldt als een loyalist van de president.

Mueller zegt in een reactie dat de "brief van Barr de volledige context van de conclusies niet weergeeft". Hoewel er daarna nog veel getrouwtrek is, sterft het onderzoek een langzame dood.

Speciaal aanklager in het Ruslandonderzoek Robbert Mueller.

Speciaal aanklager in het Ruslandonderzoek Robbert Mueller.
Speciaal aanklager in het Ruslandonderzoek Robbert Mueller.
Foto: AFP

Klokkenluiders en een telefoontje met Oekraïne

De Democraten krijgen een nieuwe kans om Trump aan te pakken, nadat klokkenluiders melding hebben gemaakt van een telefoontje dat de president voerde met zijn Oekraïense ambtsgenoot Volodymyr Zelensky.

Trump vraagt hem een onderzoek in te stellen naar vermeende misstanden rondom Hunter Biden, de zoon van de Democratische presidentskandidaat Joe Biden. Een en ander wordt op touw gezet door Trumps persoonlijke advocaat Rudy Giuliani. Om druk op de ketel te houden, wordt militaire steun aan Oekraïne tegengehouden door Trump.

Een dergelijke 'voor wat, hoort wat' met Amerikaanse middelen voor eigen politiek gewin is genoeg voor een afzettingsprocedure. Hoewel de Democraten een sterke zaak lijken te hebben en ook uit de verhoren een eenduidig geluid komt, steunen de Republikeinen Trump.

"We moeten zeggen dat het genoeg is", betoogt Democraat Adam Schiff in de Senaat. "Hij heeft onze nationale veiligheid in gevaar gebracht, onze verkiezingen gecompromitteerd en hij zal het opnieuw doen. Hij is wie hij is. Hij geeft niets om de waarheid of om correctheid", is Schiff fel. Maar de Republikeinen hebben een meerderheid in de Senaat en Trump wordt vrijgesproken.

Democraat Adam Schiff voert vooral het woord tijdens de eerste afzettingsprocedure tegen Trump.

Democraat Adam Schiff voert vooral het woord tijdens de eerste afzettingsprocedure tegen Trump.
Democraat Adam Schiff voert vooral het woord tijdens de eerste afzettingsprocedure tegen Trump.
Foto: Pro Shots

Ongefundeerde beweringen over verkiezingsfraude

Dat Trump graag zijn eigen waarheid eropna houdt, wordt steeds duidelijker richting de verkiezingen van 2020. Al in 2016 zegt hij dat de door hem zelf gewonnen verkiezingen niet eerlijk zijn verlopen, zonder daar bewijs voor te overleggen. Het is een voorbode voor 2020. Het belangrijkste stokpaardje is stemmen per post, iets wat Democratische kiezers veel vaker doen dan de Republikeinen.

Trump probeert de legitimiteit van deze manier van stemmen continu te ondermijnen, al slaagt hij daar uiteindelijk niet in. Maar ook na de verloren verkiezingen van 2020 blijft Trump hameren op vermeende fraude tijdens de verkiezingen "die hij eigenlijk ruim heeft gewonnen".

Een door Giuliani geleid advocatenteam vecht de verkiezingsuitslag in verschillende staten aan, zonder tastbaar succes. Lokale politici gaan niet mee in het niet onderbouwde verhaal dat er fraude is gepleegd, diverse overheidsinstanties, waaronder het door Barr geleide ministerie van Justitie ziet geen bewijs voor grootschalige fraude, maar Trump houdt vol. Continu blijft hij herhalen dat hij eigenlijk heeft gewonnen en dat de verkiezingsoverwinning is gestolen door de Democraten.

'Alles is gemanipuleerd tegen Trump'

Terug naar een debat in 2016 tussen Trump en Hillary Clinton. De Democratische kandidate somt daar op: "Elke keer als Donald denkt dat iets voor hem niet de goede kant opgaat, claimt hij dat er wordt valsgespeeld."

"Toen de FBI concludeerde dat er niets mis was met mijn e-mails, was de FBI corrupt", herinnert Clinton zich. "Hij verloor wat Republikeinse voorverkiezingen en zei toen dat die gemanipuleerd waren. Daarna werd de Trump University aangeklaagd voor fraude en afpersing, waarna hij zei dat de rechter tegen hem was."

"Het was zelfs zo dat Trump drie jaar op rij geen Emmy kreeg voor zijn televisieprogramma", besluit Clinton. "Toen tweette hij dat de uitreiking van de Emmy's gemanipuleerd is. Het is hoe Donald denkt. En dat is misschien grappig, maar ook erg verontrustend."

Hillary Clinton in debat met Donald Trump in 2016.

Hillary Clinton in debat met Donald Trump in 2016.
Hillary Clinton in debat met Donald Trump in 2016.
Foto: AFP

'Stop the steal'

Het zijn profetische woorden van Clinton over hoe Trump de verkiezingsuitslag van 2020 zal ontvangen. 6 januari 2021 wordt een belangrijke dag, als het Congres en vicepresident Mike Pence de verkiezingsuitslag gaan certificeren.

Buiten wacht een door Trump opgehitste menigte, die uiteindelijk het Capitool zal bestormen. "Stop the steal" is het door Trumps campagneteam bedachte motto.

Vijf doden en een flinke deuk in de Amerikaanse democratie verder heeft Trump een nieuwe impeachment aan zijn broek hangen.

'De relschoppers werden gevoed met leugens'

Uiteindelijk heeft Trump het ook bij prominente Republikeinen verbruid. Zoals bij Mitch McConnell, de leider van zijn partij in de Senaat. "De groep relschoppers is gevoed met leugens", zegt McConnell.

"Ze werden geprovoceerd door de president en andere machtige figuren en ze probeerden met geweld en angst een proces te stoppen dat ze niet aanstond."

In het eerste deel van deze serie lees je hoe de opkomst van Trump de Amerikaanse politiek in beroering bracht. Het tweede deel verkent waarom zijn aanhangers hem als een uitstekende president zien.