Of je nou voor- of tegenstander van de vertrekkende Amerikaanse president Donald Trump bent, niemand kan ontkennen dat zijn tumultueuze bewind geen vergelijk kent in de moderne Amerikaanse geschiedenis. NU.nl kijkt in drie delen terug op de laatste vier jaar. Wat is Trumps politieke en maatschappelijke nalatenschap? Deel 1: Hoe Trump zijn eigen definitie voor 'presidentieel' meebracht.

Wanneer gaat hij zich presidentieel gedragen? Die vraag voerde de boventoon in Amerikaanse media tijdens de eerste maanden van de regering-Trump. Als hij zijn ongekend confronterende toon even liet varen, werd geconstateerd dat het moment misschien toch echt aangebroken was.

Veel commentatoren dachten dat de vastgoedmagnaat en realityster uit New York zijn toon zou matigen onder de zware lasten en ernstige plichten die met het machtigste politieke ambt ter wereld gepaard gaan. Hun veronderstelling was dat iets van de eerbiedwaardigheid van het presidentschap als een mantel op Trump zou neerdalen.

Maar Trumps eigenaardigheden waren geen campagnetrucje. Zijn woede en wispelturigheid, zijn hang naar conflict en afkeer van de geldende normen, de tocht van schandaal naar schandaal, zijn ongekende vijandigheid jegens de media, het verwerpen van feiten en deskundigen en het scheppen van een 'alternatieve realiteit' - ze zouden blijven.

Vragen wanneer iemand zich 'presidentieel' gaat gedragen, is niet zo relevant als diegene heel andere ideeën heeft over wat een president hoort te doen.

Donald Trump kondigt de start van zijn presidentscampagne aan in de lobby van Trump Tower in New York in juni 2015. (Foto: ANP)

In razend tempo van controverse naar controverse

Trump had zijn kiezers een populistische belofte gedaan: hij zou de 'gewone Amerikanen' eindelijk weer zeggenschap over de politiek geven. Het establishment was volgens hem corrupt tot op het bot. Regeringszetel Washington D.C. was volgens hem 'the Swamp' ('het moeras') en hij - de ultieme outsider - was de man die dat ging droogleggen.

Tijdens de campagne had hij laten zien volledig lak te hebben aan business as usual. Hij maakte zijn politieke entree als de voornaamste aanjager van de racistisch getinte theorie dat president Barack Obama illegitiem was, omdat hij zou zijn geboren in Kenia. Trumps voornaamste verkiezingsbelofte was de bouw van een duizenden kilometers lange muur op de grens met Mexico; tijdens rally's zette hij Mexicaanse migranten weg als "verkrachters en moordenaars". Politieke tegenstanders werden voorzien van een denigrerende bijnaam en niet-aflatend aangevallen op Twitter.

De ene rel volgde op de andere en de media en de oppositie renden ademloos mee, maar niets wist Trump echt te beschadigen.

'Eindelijk iemand voor ons'

Hij sprak veel mensen aan die hun geloof in de politiek waren verloren en bracht ze op de been. Zijn aanhangers waren niet lang altijd gecharmeerd van zijn grove uitspraken en ongepolijste gedrag, maar dat woog niet op tegen hun opluchting: hier was eindelijk een politicus die bereid was voor hen te strijden, zich niets aantrok van politieke correctheid en zei wat hij dacht - niet zo'n gelikte, maar fundamenteel onbetrouwbare carrièrebestuurder.

Trumps opkomst was een symptoom van maatschappelijke problemen en politieke splijtzwammen die al decennia speelden. Hij werd de focus voor breed gedragen ongenoegen over de afbrokkeling van de infrastructuur op het Amerikaanse platteland en de uitwassen van globalisatie: kwijnende industrieën, verdwenen banen, zelfmoorden en pijnstillerverslaving. En ja, voor de angsten van conservatieve witte kiezers, geconfronteerd met de demografische veranderingen die hen op termijn tot een minderheid zullen maken.

Zijn obsessieve geloof dat elk aspect van het leven en elk contact met een ander een strijd is die gewonnen moet worden en zijn weigering ooit zwakte te laten zien, maakten hem een onvermoeibare voorvechter in de ogen van zijn aanhangers. Trump werd zowel de belichaming van hun woede als de drager van hun hoop, en kon in ruil daarvoor rekenen op hun onvoorwaardelijke trouw.

Aanhangers van Trump wonen een campagnebijeenkomst in Georgia bij op 4 januari 2020. (Foto: ANP)

Partij van Trump

Met die beweging achter zich wist Trump de Republikeinse Partij volledig voor zich te winnen. Die worstelde al jaren met haar identiteit en het partijestablishment wist hem, ondanks verwoede pogingen, niet af te weren. Prominente Republikeinen die hem hadden uitgemaakt voor "gestoorde mafketel" of "pathologische leugenaar" maakten een draai en groeiden tijdens zijn presidentschap uit tot zijn felste verdedigers.

Aan de andere kant van het politieke spectrum werd Trump juist gehaat als geen andere president uit de moderne Amerikaanse geschiedenis. Hij weigerde fouten toe te geven, voerde een ongekend hard conservatief beleid, schoffeerde buitenlandse bondgenoten, toonde bewondering voor dictators, had zelf autocratische neigingen en ging los om met de beginselen van de democratische rechtsstaat.

Wat zijn critici het meest tegen de borst stuitte, was dat hij de macht van zijn ambt inzette om politieke tegenstanders te dwarsbomen en steevast weigerde de controlerende rol van het Congres ten aanzien van het presidentschap te erkennen.

Trump zocht voortdurend de grenzen van zijn macht op en probeerde opnieuw te definiëren wat 'presidentieel' betekent. Hij werd de eerste president die twee keer werd onderworpen aan een impeachment.

Best/worst president ever

Volgens veel van zijn aanhangers was hij de beste president ooit, volgens veel anderen juist de slechtste. Hoe je het ook wendt of keert, de regering-Trump heeft veranderingen teweeggebracht die nog tientallen jaren zullen nadreunen, zowel in de VS als in de rest van de wereld.

In de volgende twee delen van de serie 'Erfenis van een president' kijken we vanuit twee perspectieven naar het presidentschap van Trump. Wat heeft hij in de ogen van zijn achterban voor elkaar gekregen - en wat heeft hij volgens zijn critici kapotgemaakt?