Binnen de Republikeinse Partij werden al voor de bestorming van het Capitool breuklijnen zichtbaar vanwege Donald Trumps weigering zijn verlies van Joe Biden te erkennen. Sinds het geweld op woensdag keren ook voorheen trouwe bondgenoten zich af van de zittende Amerikaanse president.

Het was de gewelddadige ontknoping van de maanden waarin Trump en de zijnen de legitimiteit van de Amerikaanse democratie in twijfel trokken en weigerden zijn nederlaag te erkennen. De president beloofde donderdag een "vreedzame machtsoverdracht", maar hield vol dat de winst hem is ontnomen.

De rol die de president speelde rond de bestorming die hun eigen veiligheid in gevaar bracht, lijkt voor veel Republikeinen de druppel. Het gaat daarbij om partijgenoten die Trumps beweringen over verkiezingsfraude eerder steunden.

De verhoudingen waren al gespannen. Een deel van de parlementariërs wilde bezwaren indienen tijdens het tellen van de stemmen uit het Kiescollege, normaal gesproken een ceremonie van een half uurtje. Zij werden aangevoerd door de senatoren Josh Hawley (Missouri) en Ted Cruz (Texas), die zich beiden profileren als mogelijke troonopvolger van Trump binnen de partij en presidentskandidaat in 2024.

Anderen zagen het nut van de tot mislukken gedoemde pogingen de verkiezingsuitslag ongeldig te verklaren niet in en waarschuwden voor de gevolgen voor het vertrouwen in de Amerikaanse democratie. "De kiezers, de rechters en de staten hebben allemaal gesproken. Ze hebben allemaal gesproken", zei Mitch McConnell, leider van de Republikeinse meerderheid in de Senaat en in de afgelopen jaren een van de trouwste bondgenoten van Trump. "Als we hen overrulen, zou dat onze republiek voor altijd beschadigen."

Nadat de zitting bruut was onderbroken door de geweldplegers en de parlementariërs waren geëvacueerd, zwoer McConnell dat het Congres, ondanks de "mislukte opstand", zijn taak zou afmaken. "Ze hebben geprobeerd onze democratie te verstoren. Ze hebben gefaald. Ze hebben gefaald."

Vicepresident Mike Pence - die door Trump stevig onder druk was gezet om de bevestiging van Bidens zege tegen te houden, maar daar wettelijk geen mogelijkheden toe had - noemde woensdag een "duistere dag in de geschiedenis van de Amerikaanse hoofdstad".

Bondgenoten breken met Trump

Een andere trouwe bondgenoot van Trump, senator Tom Cotton uit Arkansas, liet weten: "Het is hoog tijd dat de president de verkiezingsuitslag accepteert en zich uitspreekt tegen straatgeweld." Partijgenoot en medesenator Roy Blunt uit Missouri zei voorlopig niks meer van de zittende president te willen horen. "Dit was een tragische dag en hij was daar onderdeel van."

Misschien de opvallendste reactie kwam van de invloedrijke senator Lindsey Graham uit South Carolina, die volgens de Republikeinse bestuurder Brad Raffensperger uit Georgia in november nog erop hintte dat daar wel wat onwelgevallige stemmen konden worden weggegooid. "Trump en ik hebben samen een geweldige reis gemaakt. Het valt me zwaar dat die zo moet eindigen", zei Graham in de Senaat. "Maar vandaag is het enige wat ik kan zeggen: ik kap ermee. Genoeg is genoeg."

Andere Republikeinse politici bleven achter de president staan. Zeker drie afgevaardigden in het Huis, onder wie Matt Gaetz uit Florida, suggereerden - zonder bewijs - dat "leden van de gewelddadige terroristengroep Antifa" achter de bestorming zaten.

De omgeslagen sfeer was te voelen toen het tellen van de stemmen werd voortgezet. De helft van het twaalftal Republikeinse senatoren dat had toegezegd bezwaren tegen de uitslagen uit bepaalde staten te zullen steunen, trok zich terug. Een bezwaar tegen de uitslag in Pennsylvania werd met 7-92 stemmen afgewezen in de Senaat en met 138-282 stemmen in het Huis. Verdere bezwaren werden niet in behandeling genomen vanwege een gebrek aan steun van senatoren.

Zie ook |Welke consequenties heeft de bestorming van het Capitool voor Trump?

Toekomst van het trumpisme

Er is niet aan te ontkomen dat Trump nog steeds een enorme macht heeft binnen de Republikeinse Partij. Zeventig miljoen Amerikanen schonken hem hun stem en een Republikeinse politicus die Trumps trouwe achterban van zich vervreemdt, kan herverkiezing wel vergeten.

Tegelijkertijd is het de vraag hoelang Trump zijn invloed kan behouden als hij geen president meer is. Verschillende anderen beginnen zich al te positioneren als alternatief voor zijn leiderschap. De bestorming van het Capitool zal een stempel van formaat drukken op de interne strijd over de nalatenschap van Trump.

Zie ook |Trump-aanhang kon Capitool met gemak bestormen: 'Realiteit drong laat door'