Joe Biden is zaterdag uitgeroepen tot de nieuwe president van de Verenigde Staten. Maar pas op 20 januari 2021 zal hij dit écht zijn, wanneer hij de officiële eed aflegt bij het Capitool in Washington DC. Wat gebeurt er tot die dag, terwijl Donald Trump nog gewoon president is?

Tot 20 januari gebeurt er nog van alles. Dat heeft allemaal te maken met het Amerikaanse kiessysteem, waarbij de kiezer officieel niet direct op Biden heeft gestemd. Technisch gezien stemden zij op kiesmannen van de verschillende staten, die deel uitmaken van het kiescollege dat uiteindelijk de president zal bepalen.

Dat zullen zij pas doen als alle stemmen volledig zijn geteld en geverifieerd. En zoals we afgelopen week hebben gezien bij het tellen: daar kan aardig wat tijd overheen gaan.

Tot 23 november: tellen van stemmen

In het ingewikkelde politieke systeem van de Verenigde Staten hanteert iedere staat weer andere regels omtrent het tellen van de stemmen. Dit jaar is dat extra ingewikkeld met het grote aantal mensen dat per post stemde.

Dat zit zo: sommige staten tellen poststemmen nog dagenlang mee, zolang die maar zijn gemarkeerd met 3 november (de verkiezingsdag). Bij de meeste staten is dat ´één of twee dagen, maar in een staat als Washington tellen stemmen mee die nog op 23 november binnenkomen.

Het tellen gebeurt uiterst secuur, daarom gaat er wat tijd overheen. Tussen 10 november en 11 december moeten alle staten hun definitieve uitslag hebben laten weten.

De meeste definitieve uitslagen zullen snel binnenkomen, maar als er sprake is van een kleine marge waardoor de Republikeinse óf Democratische partij om een hertelling vraagt (indien dat mogelijk is), kan het langer duren. Het lijkt overigens onwaarschijnlijk dat dit gaat gebeuren, want de marges in de belangrijkste swingstaten die Biden aan de overwinning hielpen zijn groot genoeg.

8 december: alle definitieve uitslagen moeten binnen zijn

Het is dan al een maand nadat Biden zijn winst opeiste, maar officieel moeten alle staten (met uitzondering van Californië) op deze dag alle stemmen hebben geteld, alle ongeregeldheden hebben opgeklaard en een winnaar hebben bepaald.

De staten moeten een verklaring opstellen waarin ze zonder twijfel een kandidaat uitroepen tot winnaar. Dat is belangrijk, want die lijst gaat naar de kiesmannen.

Die kiesmannen zijn geen virtuele stemmen, maar echte personen (overigens mannen én vrouwen). In de praktijk zijn het mensen die aanzien hebben binnen de beide partijen. Zij zullen dus vrijwel altijd loyaal op 'hun' kandidaat stemmen, volgens de uitslag, maar zijn dit in sommige staten niet verplicht.

14 december: kiesmannen van elke staat komen samen

De maandag na de tweede woensdag in december moeten de kiesmannen van iedere staat hun keuze uitbrengen en dit resultaat opsturen naar Washington. Dit jaar valt die dag op maandag 14 december.

Bij de laatste verkiezingen in 2016 gebeurde het een paar keer dat een kiesman niet op de presidentskandidaat van zijn partij stemde. Zo stemde de Republikein Christopher Suprun op John Kasich in plaats van Donald Trump.

Omdat deze faithless electors voor het eindresultaat weinig uitmaken, is het vooral een politiek statement, dat vaak niet wordt gewaardeerd door de partij. Sommige staten geven een boete als dit gebeurt.

23 december: alle kiesstemmen moeten binnen zijn in Washington

Individuele staten krijgen ruimschoots de tijd om hun resultaat van 14 december kenbaar te maken in Washington. Maar op 23 december - twee dagen voor Kerst - moeten dan echt alle resultaten binnen zijn.

3 januari: nieuwe leden van Huis van Afgevaardigden en Senaat ingezworen

De verkozen leden van het Huis van Afgevaardigden en Senaat (die samen het Amerikaanse Congres vormen) worden ingezworen.

Hoe politici het Amerikaanse kiessysteem al jaren manipuleren
217
Hoe politici het Amerikaanse kiessysteem al jaren manipuleren

6 januari: Kiesmannen geteld

De laatste stap in het ingewikkelde Amerikaanse kiessysteem: het Congres komt samen om te luisteren naar de voorzitter van de Senaat, die de resultaten van alle kiesmannen hardop zal voorlezen. Dat is de huidige vicepresident Mike Pence.

Er zijn in totaal 538 kiesmannen te verdelen. Een presidentskandidaat moet er ten minste 270 krijgen. Biden staat op het moment van schrijven op 279 en komt hier dus ruimschoots aan.

Maar als er al op 6 januari een president wordt gekozen, waarom dan pas op 20 januari de inauguratie? Dat heeft ermee te maken dat dit hele kiesproces vertraging op kan lopen, bijvoorbeeld in het geval geen enkele kandidaat 270 kiesmannen behaalt. In dat geval stemmen de 435 leden van het Huis van Afgevaardigden over de nieuwe president. Zij hebben dan tot 20 januari om een nieuwe president te kiezen.

20 januari: inauguratie

Donald Trump moet op deze dag officieel zijn verhuisdozen hebben ingepakt en zijn vertrokken uit het Witte Huis.

Joe Biden zal bij het Capitool in hoofdstad Washington de eed afleggen. Dit is normaal een grootse gebeurtenis, maar door het coronavirus zal het dit keer mogelijk een stuk kleinschaliger zijn. Daarover is nu nog niets bekend.

Als Trump de deur heeft dichtgetrokken en samen met zijn vrouw Melania is vertrokken kunnen president Biden en first lady Jill de verhuisdozen gaan uitpakken. Althans, eerder een aantal van hun ruim 4.000 medewerkers die ze tot hun beschikking krijgen.

En daar komt nu ook een extra aap uit de mouw die een overgangsperiode van ruim twee maanden rechtvaardigt: al die medewerkers moeten door Biden worden aangewezen. Het gaat hier niet alleen om ministers en adviseurs, maar ook om bediendes en koks. En daar zal Biden, die een waslijst van crises erft, nog wel wat tijd voor nodig hebben.